Κάποιος με είπε "ύποπτα καλόβολη". Σε πρώτη ανάγνωση, κολακεύτηκα. Ακούστηκε σαν να θεωρεί πως είμαι πολύ καλόβολη για να είναι αληθινό. Καλό δεν είναι αυτό;

Η αλήθεια, όμως, είναι λίγο διαφορετική. Όχι γιατί δεν είμαι καλόβολη. Είμαι. Απλώς δεν υπάρχει τίποτα ύποπτο σε αυτό.

Βέβαια, αυτός που το είπε είχε δίκιο. Με ξέρει αρκετά ώστε να καταλάβει ότι είμαι καλόβολη, αλλά όχι τόσο ώστε να καταλάβει γιατί.

Η αλήθεια είναι πως όντως αναπτύσσω έντονα με τα χρόνια κάτι που δεν είναι και τόσο συνηθισμένο. Δεν ψοφάω για παρεξήγηση. Και αυτό για πολλούς, είναι σχεδόν σαν να βλέπουν μονόκερο.

Κάποια βιβλία τα διαβάζεις, τα κλείνεις και συνεχίζεις τη ζωή σου και κάποια μοιάζουν με καθρέφτη. Κάθε φορά που τα ξεφυλλίζεις, βλέπεις μέσα τους έναν διαφορετικό εαυτό σου. Ο Δον Κιχώτης του Μιγκέλ ντε Θερβάντες ανήκει αναμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία για μένα. Στην επιφάνεια, η ιστορία του μοιάζει σχεδόν κωμική.

Ένας μεσήλικας Ισπανός ευγενής, ο Αλόνσο Κιχάνο, έχει περάσει τόσες ώρες διαβάζοντας ιστορίες για ιππότες, δράκους και ηρωικά κατορθώματα, ώστε αρχίζει σιγά-σιγά να πιστεύει πως είναι κι ο ίδιος ένας από αυτούς. Αποφασίζει λοιπόν να αφήσει το σπίτι του και να γίνει περιπλανώμενος ιππότης.

Βρίσκει μια παλιά σκουριασμένη πανοπλία, βαφτίζει το αδύναμο άλογό του Ροσινάντε και δίνει στον εαυτό του το όνομα "Δον Κιχώτης της Μάντσας". Για να ολοκληρωθεί η φαντασίωσή του, επιλέγει και μια "κυρία της καρδιάς του", τη Δουλτσινέα, μια απλή χωριατοπούλα την οποία στη φαντασία του μετατρέπει σε αριστοκρατική δεσποσύνη.

Σύντροφός του γίνεται ο Σάντσο Πάντσα, ένας απλός χωρικός, γήινος, πρακτικός και γεμάτος λαϊκή σοφία. Και οι δυο τους ξεκινούν ένα ταξίδι που είναι ταυτόχρονα περιπέτεια, σάτιρα και βαθιά φιλοσοφικός στοχασμός.

Στη διαδρομή τους συμβαίνουν τα πιο παράξενα πράγματα.

Ο Δον Κιχώτης βλέπει κάστρα εκεί που υπάρχουν πανδοχεία. Βλέπει πριγκίπισσες εκεί που υπάρχουν απλές γυναίκες. Βλέπει συνωμοσίες εκεί που υπάρχουν συμπτώσεις. Και, φυσικά, βλέπει γίγαντες εκεί που υπάρχουν ανεμόμυλοι. Με το δόρυ του προτεταμένο ορμά εναντίον τους, αποφασισμένος να σώσει τον κόσμο από το κακό. Το αποτέλεσμα είναι αναμενόμενο. Ένας ανεμόμυλος τον εκσφενδονίζει στο έδαφος και εκείνος βρίσκεται τραυματισμένος και γελοιοποιημένος.

Η εικόνα αυτή έγινε μία από τις πιο διάσημες στη λογοτεχνία.

Όμως δεν έμεινε στην ιστορία επειδή ένας τρελός μπερδεύτηκε. Έμεινε γιατί, βαθιά μέσα μας, αναγνωρίζουμε κάτι από τον εαυτό μας σε αυτόν.

Οι ανεμόμυλοι του Δον Κιχώτη είναι οι δικοί μας ανεμόμυλοι.

Είναι οι φόβοι που μεγεθύνουμε μέχρι να γίνουν τέρατα.

Είναι οι άνθρωποι στους οποίους αποδίδουμε ιδιότητες που δεν έχουν.

Είναι οι σχέσεις που πιστεύουμε ότι μπορούν να γίνουν κάτι που στην πραγματικότητα δεν μπορούν.

Είναι οι μάχες που δίνουμε όχι επειδή είναι λογικές, αλλά επειδή έχουμε ανάγκη να πιστέψουμε ότι αξίζουν.

Πόσες φορές δεν έχουμε μετατρέψει έναν άνθρωπο σε "σωτήρα"; Πόσες φορές δεν έχουμε δει μια μικρή δυσκολία σαν ανίκητο τέρας; Πόσες φορές δεν έχουμε πολεμήσει με πάθος για κάτι που οι άλλοι έβλεπαν ως χαμένη υπόθεση;

Όλοι μας, κάποια στιγμή, έχουμε υπάρξει Δον Κιχώτης. Και ίσως να συνεχίζουμε να είμαστε.

Η μεγάλη σύγκρουση είναι τελικά μια. Όνειρο vs Πραγματικότητα

Ο Δον Κιχώτης και ο Σάντσο Πάντσα δεν είναι απλώς δύο χαρακτήρες. Είναι δύο κομμάτια του ίδιου ανθρώπου. Ο ένας είναι η ανάγκη μας να ονειρευόμαστε. Ο άλλος είναι η ανάγκη μας να επιβιώνουμε.

Ο ένας λέει "Ο κόσμος μπορεί να γίνει καλύτερος".

Ο άλλος απαντά "Ναι, αλλά πρώτα πρέπει να δεις τον κόσμο όπως πραγματικά είναι".

Ο ένας θέλει το ιδανικό. Ο άλλος το εφικτό. Και η ζωή μας είναι μια διαρκής διαπραγμάτευση ανάμεσα σε αυτά τα δύο.

Αν ζούμε μόνο σαν τον Σάντσο, κινδυνεύουμε να γίνουμε κυνικοί. Να πάψουμε να πιστεύουμε, να εκπλησσόμαστε, να ελπίζουμε.

Αν ζούμε μόνο σαν τον Δον Κιχώτη, κινδυνεύουμε να χαθούμε στις ψευδαισθήσεις μας.

Χρειαζόμαστε και τους δύο.

Το όνειρο χωρίς πραγματικότητα γίνεται παραλήρημα.

Η πραγματικότητα χωρίς όνειρο γίνεται φυλακή.

Ο Δον Κιχώτης δεν αντέχει έναν κόσμο συνηθισμένο. Δεν αντέχει την ιδέα ότι η ζωή είναι μόνο φαγητό, ύπνος, δουλειά και θάνατος. Χρειάζεται έναν σκοπό. Χρειάζεται μια αποστολή. Χρειάζεται να πιστέψει ότι υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο.

Και εδώ ίσως βρίσκεται η πιο συγκινητική πλευρά του ήρωα. Δεν τρελάθηκε επειδή έχασε το μυαλό του. Τρελάθηκε επειδή αρνήθηκε να δεχτεί έναν κόσμο χωρίς ποίηση. Και αυτό είναι τρομακτικά ανθρώπινο. Γιατί όλοι οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη από αφηγήσεις. Από νόημα. Από ιστορίες που να κάνουν την ύπαρξή μας να μοιάζει λίγο μεγαλύτερη από την καθημερινότητα.

Ερωτευόμαστε και πιστεύουμε ότι βρήκαμε τον άνθρωπό μας. Κάνουμε παιδιά πιστεύοντας στο μέλλον. Παράγουμε έργο, τέχνη. Φτιάχνουμε οικογένειες. Αγαπάμε. Ονειρευόμαστε. Με έναν τρόπο, όλοι επινοούμε τους δικούς μας γίγαντες.

Και αν ο Δον Κιχώτης δεν ήταν ο τρελός; Ο Θερβάντες αφήνει ένα πολύ "χμ" ερώτημα.

Μήπως ο πραγματικά δυστυχισμένος άνθρωπος δεν είναι εκείνος που βλέπει γίγαντες στους ανεμόμυλους, αλλά εκείνος που δεν βλέπει πια τίποτα;

Εκείνος που δεν πιστεύει σε τίποτα. Που δεν ενθουσιάζεται. Που δεν ερωτεύεται. Που δεν συγκινείται. Που δεν ξεκινά καμία μάχη επειδή φοβάται ότι θα χάσει.

Γιατί ο Δον Κιχώτης, παρότι πέφτει ξανά και ξανά, συνεχίζει να σηκώνεται. Και υπάρχει μια παράξενη αξιοπρέπεια σε αυτό. Κάτι βαθιά ανθρώπινο, ομολογουμένως.

Στο τέλος του μυθιστορήματος συμβαίνει κάτι θλιβερό. Ο Δον Κιχώτης επιστρέφει σπίτι του. Ξαναβρίσκει τη λογική του. Καταλαβαίνει ότι δεν ήταν ιππότης. Ότι οι γίγαντες ήταν ανεμόμυλοι. Ότι οι πριγκίπισσες ήταν απλοί άνθρωποι. Και λίγο αργότερα πεθαίνει.

Και είναι δύσκολο να μη σκεφτεί κανείς ότι δεν πέθανε επειδή γέρασε. Πέθανε επειδή έχασε τον μύθο του. Πέθανε επειδή έπαψε να βλέπει τον κόσμο με εκείνη τη ματιά που τον έκανε να σηκώνεται κάθε πρωί και να πιστεύει ότι έχει μια αποστολή.

Μήπως τελικά το μεγάλο μάθημα του Δον Κιχώτη είναι να γνωρίζουμε ότι οι ανεμόμυλοι είναι ανεμόμυλοι αλλά να μην επιτρέψουμε ποτέ στον εαυτό μας να χάσει ολοκληρωτικά την ικανότητα να βλέπει μέσα τους και λίγους γίγαντες;

Γιατί η ζωή χρειάζεται και λίγη λογική και λίγη τρέλα.

Χρειάζεται τον Σάντσο για να πατάμε στη γη.

Και χρειάζεται τον Δον Κιχώτη για να θυμόμαστε γιατί αξίζει να σηκώνουμε το βλέμμα προς τον ορίζοντα.

Άκουσα πρόσφατα μια φράση σε ένα διαδικτυακό σεμινάριο για φροντιστές:

"Ο φροντιστής έχει μία και μόνο αποστολή. Να καταρρεύσει δεύτερος μετά τον φροντιζόμενο. Δεν έχει την ευχέρεια της επιλογής να καταρρεύσει πρωτος".

Δεν ξέρω αν είναι επιστημονικά σωστή. Δεν ξέρω καν αν είναι ηθικά σωστή. Ξέρω όμως ότι με βρήκε σε μια περίεργη στιγμή της ζωής μου. Γιατί για χρόνια πίστευα ότι ο φροντιστής έχει άλλες υποχρεώσεις. Να μην καταρρεύσει ποτέ, ας πούμε. Να είναι πάντα εκεί. Να αντέχει. Να οργανώνει. Να τρέχει. Να προβλέπει. Να μένει ξύπνιος. Να λύνει προβλήματα. Να προλαβαίνει τις ανάγκες των άλλων πριν καν εκφραστούν.

Κάπως έτσι περνούσαν τα δικά μου τελευταία χρόνια.

Δεν πιστεύω στα ζώδια.

Ούτε στα ταρώ.

Ούτε στη χειρομαντεία.

Ούτε στην καφεμαντεία.

Ούτε σε οτιδήποτε άλλο έχει εφεύρει ο ανθρώπινος νους για να μάθει τα μελλούμενα.

Κι όμως, με γοητεύουν. Πάντα με γοήτευαν.

Για χρόνια πίστευα ότι με γοήτευε το μυστήριο. Ότι μου άρεσε η ιδέα πως ίσως υπάρχει κάτι κρυμμένο πίσω από όσα βλέπουμε. Μπορεί να υπάρχει και λίγο από αυτό. Αλλά όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο καταλαβαίνω ότι δεν είναι ο πραγματικός λόγος.

Η αλήθεια είναι ότι αγαπώ τις ιστορίες. Αγαπώ τους ανθρώπους. Όχι να τους συναναστρέφομαι, μην τρελαθούμε. Να τους παρατηρώ μου είναι αρκετό. 

Μην μπερδεύεστε. Δεν είμαι κανένας καλός άνθρωπος. Σκατά στα μούτρα μου είμαι. 

Ούτε επειδή δεν έχω πληγωθεί αρκετά. Έχω πονέσει. Έχω θυμώσει. Έχω βρεθεί να κάνω την ίδια συζήτηση εκατό φορές μέσα στο κεφάλι μου. Έχω φανταστεί τι θα έλεγα αν είχα άλλη μία ευκαιρία. Έχω ξυπνήσει μέσα στη νύχτα με εκείνη την αίσθηση ότι κάτι έμεινε αδιόρθωτο και ανείπωτο. Έχω ονειρευτεί σενάρια επιστροφής του άλλου γονυπετής, σαν να πηγαίνει για προσκύνημα στην Παναγία της Τήνου και όταν φτάνει να τον κοιτάζω σα να έχω μόλις καταπιεί μια χύτρα ξινόγαλο. Αμε!

Αλλά ποτέ δεν θυμάμαι να ευχήθηκα πραγματικά να υποφέρει κάποιος που με στεναχώρησε.

Κι αυτό με έκανε να αναρωτηθώ:

Τι είναι τελικά αυτή η ανάγκη που έχουν μερικοί άνθρωποι να πονέσει ο άλλος όσο πόνεσαν εκείνοι; 

Λέει, περίπου, το εξής: Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για να είναι ευτυχισμένος. Είναι φτιαγμένος για να μπλέκει.

Και δεν το κάνει επειδή δεν ξέρει τι θέλει. Το κάνει επειδή, ακόμα κι όταν πάρει αυτό που επιθυμεί, κάτι μέσα του αρχίζει να τσινάει. Κάτι αρχίζει να σαλεύει και θέλει να ανακατέψει το τσουκάλι.

Η κοινωνία που ζούμε, για την εύρυθμη λειτουργία της, απαιτεί να είμαστε σταθερές, ενώ η βιολογία μας προστάζει καθαρή ανυπακοή στη σταθερότητα! 

Πώς να είσαι κανονική όταν το σώμα σου κάνει ορμονικό rollercoaster με τον Χάρο;

Δεν είναι κούραση. Η κούραση διορθώνεται με ύπνο. Είναι μια αδιανόητη ώθηση φυγής που δεν χωράει σε κανένα πρόγραμμα, σε καμία "υγιή" καθημερινότητα που έχω χτίσει με τόση επιμέλεια. Είμαι μέσα σε αυτό το κωλο-εργαστήριο, περιτριγυρισμένη από αντιδραστήρια, αναλυτές, ψυχρό ανοξείδωτο, αρρώστια, πόνο και αγωνία. Νιώθω ότι η ζωή μου είναι ένα δωμάτιο γεμάτο σκουπίδια που κάποια (εγώ, η ηλίθια) έχει τακτοποιήσει με την ψευδαίσθηση ότι είναι κάτι. Μα να μην έχει ένα παράθυρο εδώ μέσα; Να το ανοίξω, να κρεμαστώ όσο μπορώ έξω και να πάρω μια βαθιά ανάσα; Χρειάζομαι αέρα!

​Όχι γιατί είναι δαιδαλώδεις ή πολύπλοκες. Αλλά γιατί η απλότητά τους είναι ισοπεδωτική. Δεν αφήνουν ούτε χαραμάδα για παρερμηνεία, ούτε περιθώριο για ελπίδα, ούτε καν την πολυτέλεια της καθυστέρησης.

Και τότε, για να αντέξεις, κατασκευάζεις κάτι πιο υποφερτό. Μια εκδοχή της πραγματικότητας που δουλεύει. Ένα λειτουργικό ψέμα. Κομψό. Από αυτά που δεν σε διαλύουν, αλλά σε κρατούν όρθιο.

​Αυτό είναι το "ζωτικό ψεύδος".

"Δεν θα σου ζητήσω να κάνεις τίποτε, ούτε ακόμη να είσαι στο πλευρό μου για πάντα. Γιατί αν πρέπει να σου το ζητήσω, δεν το θέλω πλέον." 

Αποδίδεται στην Frida Kahlo. Ας πούμε ότι το είπε κάποιος τέλος πάντων, δεν έχει σημασία. Σημάδια έχει ότι πολλοί συμπεριφέρονται ακριβώς έτσι. 

Καλά κάνουν άραγε;

Παιδιά… έχω άσχημα νέα για το software μας.

Ένα malfunction στο σύστημα ανταμοιβής μας.

Το "μου αρέσει" είναι εμπειρία.

Το "θέλω" είναι ώθηση.

Σημειώστε το αυτό! 

Στον εγκέφαλο αυτά τα δύο δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Ναι, και στα δύο εμπλέκεται η ντοπαμίνη. Αλλά όχι με τον ίδιο ρόλο.

Η ντοπαμίνη δεν είναι η χημική ουσία της χαράς. Είναι κυρίως η χημική ουσία της αναζήτησης και της κατεύθυνσης. Δηλαδή δεν σε κάνει να απολαμβάνεις. Σε κάνει να κυνηγάς. Και όπως έλεγε κι ο Βέγγος "Ξέρεις από βέσπα;"

Τις λέμε σαν να είναι περίπου το ίδιο πράγμα, ενώ δεν είναι ούτε καν κοντά.

Θέλω.

Πρέπει.

Μπορώ.

Χρειάζεται.

Έχω ανάγκη.

Έχω μάθει.

Μου αρέσει.

Τις πετάμε συνήθως χαλαρά, σαν να είναι λίγο-πολύ εναλλάξιμες. Και πάνω σε αυτή τη σύγχυση παίρνουμε αποφάσεις.

Μην μαζεύεις.

Ό,τι κατρακυλάει, έχει λόγο.

Δεν θυμάμαι να ζήτησα τίποτα.

Κάτι όμως μου δόθηκε.

Όχι ολόκληρο. Ποτέ ολόκληρο.

Δεν υπάρχει άλλο ή δεν αντέχω να δω;

Μπορεί να το φαντάστηκα.

Μπορεί να φαντάστηκα και εμένα.

Δεν ξέρω ποιο από τα δύο είναι χειρότερο.