Eν πoλλaίs aμaρτίaιs περιγρaφoύσa γυvή

Με χαρακτήρισε κάποιος πρόσφατα "ύποπτα καλόβολη". Σε πρώτη ανάγνωση, κολακεύτηκα. Ακούστηκε σαν να θεωρεί πως είμαι πολύ καλόβολη για να είναι αληθινό. Καλό δεν είναι αυτό; Η αλήθεια, όμως, είναι λίγο διαφορετική. Όχι γιατί δεν είμαι καλόβολη. Είμαι. Απλώς δεν υπάρχει τίποτα ύποπτο σε αυτό. Βέβαια, αυτός που το είπε είχε δίκιο. Με ξέρει αρκετά ώστε να καταλάβει ότι είμαι καλόβολη, αλλά όχι τόσο ώστε να καταλάβει γιατί. Η αλήθεια είναι πως όντως αναπτύσσω έντονα με τα χρόνια κάτι που δεν είναι και τόσο συνηθισμένο. Δεν ψοφάω για παρεξήγηση. Και αυτό για πολλούς, είναι σχεδόν σαν να βλέπουν μονόκερο.

Να σου πω κάτι…Η ζωή, αργά ή γρήγορα, θα σε απογυμνώσει, θα σε ταπεινώσει . Όχι από εμπάθεια, αλλά από μια βαθιά, σχεδόν νομοτελειακή ανάγκη να σου θυμίσει τα όριά σου. Για χρόνια, οχυρωμένος πίσω από μια νεύρωση ελέγχου, πίστευες πως κρατάς τα σκοινιά.

Άκουσα πρόσφατα μια φράση σε ένα διαδικτυακό σεμινάριο για φροντιστές: «Ο φροντιστής έχει μία και μόνο αποστολή. Να καταρρεύσει δεύτερος μετά τον φροντιζόμενο. Δεν έχει την ευχέρεια της επιλογής να καταρρεύσει πρωτος». Δεν ξέρω αν είναι επιστημονικά σωστή. Δεν ξέρω καν αν είναι ηθικά σωστή. Ξέρω όμως ότι με βρήκε σε μια περίεργη στιγμή της ζωής μου. Γιατί για χρόνια πίστευα ότι ο φροντιστής έχει άλλες υποχρεώσεις. Να μην καταρρεύσει ποτέ, ας πούμε. Να είναι πάντα εκεί. Να αντέχει. Να οργανώνει. Να τρέχει. Να προβλέπει. Να μένει ξύπνιος. Να λύνει προβλήματα. Να προλαβαίνει τις ανάγκες των άλλων πριν καν εκφραστούν. Κάπως έτσι περνούσαν τα δικά μου τελευταία χρόνια.

Δεν πιστεύω στα ζώδια. Ούτε στα ταρώ. Ούτε στη χειρομαντεία. Ούτε στην καφεμαντεία. Ούτε σε οτιδήποτε άλλο έχει εφεύρει ο ανθρώπινος νους για να μάθει τα μελλούμενα. Κι όμως, με γοητεύουν. Πάντα με γοήτευαν. Για χρόνια πίστευα ότι με γοήτευε το μυστήριο. Ότι μου άρεσε η ιδέα πως ίσως υπάρχει κάτι κρυμμένο πίσω από όσα βλέπουμε. Μπορεί να υπάρχει και λίγο από αυτό. Αλλά όσο μεγαλώνω, τόσο περισσότερο καταλαβαίνω ότι δεν είναι ο πραγματικός λόγος. Η αλήθεια είναι ότι αγαπώ τις ιστορίες. Αγαπώ τους ανθρώπους. Όχι να τους συναναστρέφομαι, μην τρελαθούμε. Να τους παρατηρώ μου είναι αρκετό. 

Δεν θυμάμαι πότε απώλεσα την ανάγκη για εκδίκηση. Να πονέσει ο άλλος όσο πόνεσα εγώ.  Μην μπερδεύεστε. Δεν είμαι κανένας καλός άνθρωπος. Σκατά στα μούτρα μου είμαι.  Ούτε επειδή δεν έχω πληγωθεί αρκετά. Έχω πονέσει. Έχω θυμώσει. Έχω βρεθεί να κάνω την ίδια συζήτηση εκατό φορές μέσα στο κεφάλι μου. Έχω φανταστεί τι θα έλεγα αν είχα άλλη μία ευκαιρία. Έχω ξυπνήσει μέσα στη νύχτα με εκείνη την αίσθηση ότι κάτι έμεινε αδιόρθωτο και ανείπωτο. Έχω ονειρευτεί σενάρια επιστροφής του άλλου γονυπετής, σαν να πηγαίνει για προσκύνημα στην Παναγία της Τήνου και όταν φτάνει να τον κοιτάζω σα να έχω μόλις καταπιεί μια χύτρα ξινόγαλο. Αμε! Αλλά ποτέ δεν θυμάμαι να ευχήθηκα πραγματικά να υποφέρει κάποιος που με στεναχώρησε. Κι αυτό με έκανε να αναρωτηθώ: Τι είναι τελικά αυτή η ανάγκη που έχουν μερικοί άνθρωποι να πονέσει ο άλλος όσο πόνεσαν εκείνοι; 

Υπάρχει μια ιδέα του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι που δεν κάθεται ήσυχα στο κεφάλι μου από τότε που την διάβασα. Δεν είναι από εκείνες τις φράσεις που τις κάνεις quote στο Instagram για να νιώσεις σοφός. Λέει, περίπου, το εξής: Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για να είναι ευτυχισμένος. Είναι φτιαγμένος για να μπλέκει. Και δεν το κάνει επειδή δεν ξέρει τι θέλει. Το κάνει επειδή, ακόμα κι όταν πάρει αυτό που επιθυμεί, κάτι μέσα του αρχίζει να τσινάει. Κάτι αρχίζει να σαλεύει και θέλει να ανακατέψει το τσουκάλι.

Ας μιλήσουμε για τη χημεία που μας κάνει ζάβες. Όταν είσαι 49, το σώμα σου αποφασίζει να παίξει ένα άδικο παιχνίδι. Κλιμακτήριος, περίοδος, εμμηνόπαυση και όλα αυτά τα γυναικεία θέματα είναι στην πραγματικότητα μια βιοχημική εισβολή. Κοιμάσαι γυναίκα και ξυπνάς ως μια μεταλλαγμένη έκδοση ενός πλάσματος με θολωμένη κρίση και γυναικείο όνομα που, αν με ρωτάτε, δεν θα έπρεπε να κυκλοφορεί ελεύθερο. Η κοινωνία που ζούμε, για την εύρυθμη λειτουργία της, απαιτεί να είμαστε σταθερές, ενώ η βιολογία μας προστάζει καθαρή ανυπακοή στη σταθερότητα!  Πώς να είσαι κανονική όταν το σώμα σου κάνει ορμονικό rollercoaster με τον Χάρο;

Πρώτη μέρα του κύκλου και η τάση φυγής μου είναι τέτοια, που αν υπήρχε κουμπί αυτοκαταστραφής, θα το είχα πατήσει και θα γελούσα κιόλας, βγάζοντας μια selfie πριν το "μπαμ". Όποιος ξέρει, ξέρει. Δεν είναι κούραση. Η κούραση διορθώνεται με ύπνο. Είναι μια αδιανόητη ώθηση φυγής που δεν χωράει σε κανένα πρόγραμμα, σε καμία "υγιή" καθημερινότητα που έχω χτίσει με τόση επιμέλεια. Είμαι μέσα σε αυτό το κωλο-εργαστήριο, περιτριγυρισμένη από αντιδραστήρια, αναλυτές, ψυχρό ανοξείδωτο, αρρώστια, πόνο και αγωνία. Νιώθω ότι η ζωή μου είναι ένα δωμάτιο γεμάτο σκουπίδια που κάποια (εγώ, η ηλίθια) έχει τακτοποιήσει με την ψευδαίσθηση ότι είναι κάτι. Μα να μην έχει ένα παράθυρο εδώ μέσα; Να το ανοίξω, να κρεμαστώ όσο μπορώ έξω και να πάρω μια βαθιά ανάσα; Χρειάζομαι αέρα!

Υπάρχουν αλήθειες που απλώς δεν αντέχεις. ​Όχι γιατί είναι δαιδαλώδεις ή πολύπλοκες. Αλλά γιατί η απλότητά τους είναι ισοπεδωτική. Δεν αφήνουν ούτε χαραμάδα για παρερμηνεία, ούτε περιθώριο για ελπίδα, ούτε καν την πολυτέλεια της καθυστέρησης. ​Και τότε, για να επιβιώσεις, εφευρίσκεις κάτι καλύτερο. Ένα ψέμα που δουλεύει. Ένα λειτουργικό ψέμα. Κομψό. Από αυτά που δεν σε διαλύουν, αλλά σε κρατούν όρθιο. ​Αυτό είναι το "ζωτικό ψεύδος".

«Δεν θα σου ζητήσω να κάνεις τίποτε, ούτε ακόμη να είσαι στο πλευρό μου για πάντα. Γιατί αν πρέπει να σου το ζητήσω, δεν το θέλω πλέον.»  Αποδίδεται στην Frida Kahlo. Ας πούμε ότι το είπε κάποιος τέλος πάντων, δεν έχει σημασία. Σημάδια έχει ότι πολλοί συμπεριφέρονται ακριβώς έτσι.  Καλά κάνουν άραγε;

Παιδιά… έχω άσχημα νέα για το software μας. Ένα malfunction στο σύστημα ανταμοιβής μας. Το "μου αρέσει" είναι εμπειρία. Το "θέλω" είναι ώθηση. Σημειώστε το αυτό!  Στον εγκέφαλο αυτά τα δύο δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ναι, και στα δύο εμπλέκεται η ντοπαμίνη. Αλλά όχι με τον ίδιο ρόλο. Η ντοπαμίνη δεν είναι η χημική ουσία της χαράς. Είναι κυρίως η χημική ουσία της αναζήτησης και της κατεύθυνσης. Δηλαδή δεν σε κάνει να απολαμβάνεις. Σε κάνει να κυνηγάς. Και όπως έλεγε κι ο Βέγγος "Ξέρεις από βέσπα;"

Σκέφτηκα εφτά λέξεις που κάνουν όλη τη βρώμικη δουλειά μέσα μας και μετά παριστάνουν τις αθώες. Τις λέμε σαν να είναι το ίδιο πράγμα ενώ δεν είναι ούτε καν κοντά. Θέλω Πρέπει Μπορώ  Χρειάζεται  Έχω ανάγκη  Έχω μάθει Μου αρέσει Τις πετάμε συνήθως χαλαρά, σαν να σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Και πάνω σε αυτή τη σύγχυση παίρνουμε αποφάσεις. Το πρόβλημα δεν είναι γλωσσικό. Είναι υπαρξιακό.  Και εξηγούμαι: Ωριμότητα, δεν είναι να ξεχωρίζουμε τη διαφορά για να ξέρουμε ποιά να χρησιμοποιήσουμε στην καθημερινότητά μας (αν και είναι σημαντικό να μπορούμε να επικοινωνούμε όσο ακριβέστερα μπορούμε), αλλά για να ξέρουμε την κινητήρια δύναμη που μας διέπει. 

Η τρομακτική ερωτική ιστορία που δεν γράφτηκε ποτέ επειδή ήταν τόσο συνηθισμένη που κανείς δεν την κατάλαβε τη στιγμή που διαδραματιζόταν. Μόνο καιρό μετά, όταν είχε γίνει ανάμνηση και η θλίψη ήρθε με καθυστέρηση. Δεν γκρίνιαξε. Δεν φώναξε. Δεν απείλησε. Δεν έσπασε τίποτα. Δεν έκανε block.  Δεν ανέβασε story με υπονοούμενα. Απλώς… σταμάτησε να είναι. Και δεν θα ξαναήταν.

Μην μαζεύεις. Ό,τι κατρακυλάει, έχει λόγο. Δεν θυμάμαι να ζήτησα τίποτα. Κάτι όμως μου δόθηκε. Όχι ολόκληρο. Ποτέ ολόκληρο. Δεν υπάρχει άλλο ή δεν αντέχω να δω; Μπορεί να το φαντάστηκα. Μπορεί να φαντάστηκα και εμένα. Δεν ξέρω ποιο από τα δύο είναι χειρότερο.

Αν ξεκινήσω εξηγώντας τον δομισμό και τον μεταδομισμό θεωρητικά, θα τραβάμε τα βυζιά μας από τη βαρεμάρα. Εγώ οριακά σταμάτησα δηλαδή. Αλλά είναι σημαντική η κατανόηση τους στην καθημερινότητά μας. Γι'αυτό υπόσχομαι να τα βάλω κάτω και να τα πολτοποιήσω όσο μπορέσω ώστε να τα καταλάβω εγώ και μαζί με εμένα κι εσείς, εάν δεν τα ξέρατε.

Δεν τον είχε δει καν. Όχι να τον προσέξει κιόλας… Εκείνη τη μέρα, μέσα στον κόσμο του αντιρατσιστικού, στους ήχους, στις φωνές και στις μυρωδιές του φεστιβάλ που εκείνος έμοιαζε με όλους τους άλλους και με κανέναν, εκείνη απλώς υπήρχε. Μιλούσε, γελούσε, κινούταν μέσα στον χώρο, χάζευε στους πάγκους, χωρίς να ξέρει ότι κάπου, λίγο πιο πέρα, την είχε ήδη ξεχωρίσει. Εκείνος την είδε. Και η ιστορία έδειξε ότι δεν την είδε με τον τρόπο που κοιτάς έναν άνθρωπο και τον ξεχνάς μετά από λίγο. Δεν της μίλησε. Δεν έκανε τίποτα. Απλώς την κοιτούσε. Μια σκέψη που δεν είχε ακόμα λέξεις.

Μην ανάψεις το φως. Έτσι φαίνεται καλύτερα. Υπήρχε κάτι εδώ. Όχι πριν. Μετά. Ή ανάμεσα τους. Δεν έχει σημασία. Υπάρχει μια πόρτα. Όχι εδώ. Πιο μέσα. Δεν έχει χερούλι. Την ξέρεις.

Πέθανε ένα κορίτσι 18 χρονών. Αυτό είναι το μόνο που χρειάζεται να ειπωθεί. Όχι, δεν είναι ανάγκη να ήταν σαν τα κρύα τα νερά. Όχι, δεν χρειάζεται να ήταν αγγελούδι. Όχι, δεν έχει σημασία αν είχε το τέλειο πρόσωπο, τα τέλεια μαλλιά, μάτια ή το τέλειο Instagram. Πέθανε ένα παιδί.

Ο όρος “μαθημένη αβοηθησία” (learned helplessness) περιγράφει ένα ψυχολογικό φαινόμενο που μελετήθηκε από τον Martin Seligman τη δεκαετία του ’60. Σε αυτό το φαινόμενο, ένα άτομο μετά από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες όπου δεν είχε έλεγχο στο αποτέλεσμα, σταματά να προσπαθεί. Όχι επειδή δεν μπορεί. Επειδή πείστηκε ότι δεν έχει νόημα. Πρόκειται για μάθηση.  Δεν συμβαίνει ξαφνικά. Είναι αργή εκπαίδευση. Προσπαθείς, δεν αλλάζει κάτι. Ξαναπροσπαθείς, πάλι τίποτα. Συνεχίζεις, ίδιο αποτέλεσμα.

Όταν ξέρεις πολύ καλά να φεύγεις, όλα είναι αφορμή για φευγιό! Υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν να μένουν. Να κάθονται μέσα στα πράγματα, να τα αφήνουν να τους ακουμπήσουν, να τους βαρύνουν, να τους αλλάξουν. Και υπάρχουν κι άλλοι… (πανάθεμά το κεφάλι μας!) Που έχουν μάθει να φεύγουν. Όχι την κατάλληλη στιγμή απαραίτητα. Όχι όταν όλα καταρρέουν, τότε είναι εύκολο. Αλλά λίγο πριν αρχίσουν να χτίζονται.

Ζούμε σε μια εποχή που μιλάει πολύ αλλά τελικά λέει ελάχιστα. Άλλα νιώθουμε, άλλα λέμε, άλλα σκεφτόμαστε, άλλα κάνουμε. Για τους περισσότερους δεν είναι καθόλου δύσκολο να κουνήσουμε το δάχτυλο.  Αν κάτι μας ενοχλήσει, να το πούμε αμέσως. Αν θυμώσουμε, να τσακωθούμε χωρίς διευκρινίσεις. Αν πληγωθούμε, να αναλύσουμε δίχως αύριο την αδικία εις βάρος μας. Το άσχημο έχει δύναμη, έχει ένταση, έχει ορμή.  Ξεφεύγει εύκολα από το στόμα, σαν κάτι που βιάζεται να βγει. Το ωραίο όμως…

Εχθές μου ήρθε μια συνειδητοποίηση που δεν την περίμενα με τίποτα από εμένα! Και ήρθε χαλαρά και άνετα, ένα βράδυ, μέσα σε ένα αθώο κουτσομπολιό.  Δεν ήταν τίποτα βαθύ ή υπαρξιακό. Ήρθε μέσα σε μία χαλαρή συζήτηση, εκεί που λες βλακείες και γελάς αλλά με έκανε να κάτσω λίγο πιο ίσια στην καρέκλα και να πω: «Ωραία… Μήπως έχουμε θέμα εδώ;» Μου λείπει ένας συγκεκριμένος ηθικός φραγμός...!  (Καλά, πολλοί μου λείπουν, αλλά αυτόν ανακάλυψα τώρα. Τους άλλους τους ήξερα.)

Τι χρωστάμε επιτέλους στους γονείς μας; Υπάρχει μια ιδέα που κυκλοφορεί σχεδόν σαν φυσικός νόμος. Τους γονείς μας πρέπει να τους σεβόμαστε. Μας έδωσαν ζωή. Ε λοιπόν η φράση αυτή είναι παγίδα! Δεν χρωστάμε στους γονείς μας για το ότι γεννηθήκαμε. Δεν τους ζητήσαμε να υπάρξουμε. Η γέννησή μας ήταν δική τους απόφαση. Όχι δικό μας χρέος. Και τώρα που είπα το πιο ιερόσυλο που το έχω κι εύκολο, πάμε στο δύσκολο.

Ένα πισωγύρισμα που τίποτα δεν προμήνυε ότι θα συμβεί. Έσωτερικό και απόλυτα ξαφνικό. Εκεί που νόμιζα ότι παω καλά, ότι ξεμπερδεύω με τον κάλο που με ενοχλούσε (έστω στον εγκέφαλο)… Τσουπ. Να ’τος πάλι. Σιγά μην ήταν τόσο εύκολο. Και γιατί να είναι δηλαδή; Επειδή είπαμε πέντε πράγματα με τον ψυχοβγάλτη και κατάλαβα; Παπάρια! Η κατανόηση δεν έχει καμία σχέση με την αντίδραση. Με το ένστικτο της επιβίωσης. Επειδή κατάλαβα τι φοβάμαι και γιατί, σημαίνει ότι θα σταματήσω κιόλας; Αστεία πράγματα... Άρα σήμερα, αυτό που θα περιγράψω είναι ένα πισωγύρισμα μπας και το καταλάβω κι εγώ... 

Τώρα θα πλατιάσω με τις φιλοσοφίες μου που δεν ακουμπάνε πουθενά πέρα από προσωπικές παρατηρήσεις. Δηλαδή... άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε. Θα ξεκινήσω με βαρύγδουπη δήλωση. Δικαίωμα μου. Δικό μου είναι το μπλογκ, το βάζω κάτω και το πατάω! Το πάθος δεν πεθαίνει από τον χρόνο.  Γνώμη μου, οκ;  Πεθαίνει από πολύ συγκεκριμένες αιτίες. Άρα... πού πάει το πάθος όταν χάνεται; Ο περισσότερος κόσμος δεν το χάνει. Το ανταλλάσσει. Και συνήθως το κάνει πρόθυμα.

Ναι… αυτό είναι το πιο ύπουλο είδος φυλακής. Όχι εκείνη που σου επιβάλλουν. Εκείνη που σε προγραμματίζει να λειτουργείς "με μια συγκεκριμένη λογική", μέχρι που δεν μπορείς καν να "χαλάσεις". Να βλέπεις, να αντιλαμβάνεσαι, να κρατάς ισορροπίες, να μην εκτροχιάζεσαι… κι όμως, βαθιά μέσα, θες έστω για λίγο να μην ξέρεις τι κάνεις. Να πεις, "άντε γαμηθείτε ρε. Θα είμαι χαζή, παρορμητική, ό,τι να ’ναι".

Υπάρχει ένα σημείο που όλοι περνάμε από εκεί...  Ας το πάρω όμως από την αρχή. Ξέρετε τι θα ήθελα; Μια εφαρμογή να μου φτιάχνει το κεφάλι όπως το GPS φτιάχνει μια διαδρομή. Πάρε 5 αναπνοές. Πες κάτι καλό για σένα. Πιες λίγο νερό. Κάνε δύο γύρους γύρω από τον εαυτό σου φτύνοντας τον κόρφο σου... Και κάπου εκεί να εμφανίζεται το μήνυμα: Συγχαρητήρια, δεν έχεις πια υπαρξιακά!

Η πιο θλιβερή λέξη είναι το "σχεδόν". Ναι. Το "σχεδόν" είναι το φάντασμα του "παρά λίγο". Είναι αυτό που έζησε το μισό και έμεινε να στοιχειώνει το ολόκληρο. Δεν έχει το καθαρό τέλος του "ποτέ". Το "ποτέ" πονάει, αλλά εμπεριέχει το τέλος. Σε κόβει έστω και βίαια, αλλά σε αφήνει να πας παρακάτω. Δεν έχει ούτε τη συνέχεια του "ναι". Το "ναι" σε τραβάει μέσα, σε βάζει να δεις τι θα γίνει. Το «σχεδόν» δεν κάνει τίποτα από τα δύο. Κρέμεται. Σαν εκκρεμές που δεν αποφασίζει προς τα πού πέφτει.

''Στην αλήθεια φτάνει κανείς μέσα από τη δυσπιστία και τον σκεπτικισμό, όχι μέσα από μια παιδική ευχή να ήταν τα πράγματα κάπως!'' Φρίντριχ Νίτσε Με τα “αν” μπορούμε να φτιάξουμε ό,τι θέλουμε. Άλλη δουλειά. Άλλον άνθρωπο δίπλα μας. Άλλο σώμα. Άλλη εποχή. Άλλη εκδοχή μας, πάντα λίγο πιο θαρραλέα, λίγο πιο τυχερή, λίγο πιο “σωστή”. Αν τότε είχα πει. Αν δεν είχα φοβηθεί. Αν είχα φύγει νωρίτερα. Αν είχα μείνει περισσότερο. Αν είχα καταλάβει. Τα "αν" είναι φτηνά. Δεν κοστίζουν τίποτα. Δεν έχουν συνέπειες. Δεν απαιτούν καμία ευθύνη. Και γι’ αυτό είναι τόσο εθιστικά.

Κάποιες λέξεις δεν θα ειπωθούν ποτέ απ’ αυτούς που πρέπει. Μπορούμε όμως να βοηθήσουμε λίγο. Αντ’ αυτών! Κάποιες συγγνώμες δεν έρχονται ποτέ. Κι όμως, μερικές φορές αξίζει να τις γράφουμε εμείς, όχι για να τις στείλουμε ή να εκβιάσουμε την έκφρασή τους, αλλά απλώς για να ειπωθούν. Να αφεθούν ελεύθερες στον αέρα.  Αυτό είναι ένα "αντ’ αυτού"....

Για χρόνια πίστευα ότι το "νόημα" είναι μάρκετινγκ για να μη σηκωθούμε όλοι μια μέρα πούμε: "Ωραία, το σύμπαν είναι ένα τυχαίο χαοτικό μπάχαλο, οπότε στο διάολο όλα." Στην πράξη, δεν υπάρχει καθολικό νόημα. Υπάρχει μόνο αυτό που φτιάχνουμε εμείς με την επιλογή μας να δώσουμε σημασία σε κάτι, ακόμα κι αν είναι μικρό, γελοίο ή απόλυτα προσωπικό. Κι αυτό συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος δεν είναι φτιαγμένος για να βρίσκει το "απόλυτο νόημα". Είναι φτιαγμένος για να φτιάχνει νόημα. Είναι μια μηχανή ερμηνείας, όχι αποκάλυψης.

Ήταν μια εβδομάδα συμπερασμάτων,  τραβήγματος της κουρτίνας, ξεβρακώματος θα έλεγα εγώ για να είμαστε μέσα. Αφορμή ήταν μια άσκηση για την ζήλια που δεν ήμουν καθόλου πρόθυμη να κάνω. Ζήτησα επαναληπτικό ραντεβού για να καταλάβω τον λόγο που θα χρησίμευε μια τέτοια άσκηση γιατί κόντευε να σπάσει το κεφάλι μου από τις σκέψεις. Αυτό ζήτησα, αυτό πήρα και καλά να πάθω. Έκατσα, άνοιξε τα κιτάπια του και που σε πονεί και που σε σφάζει...

Κάποτε, όχι πολύ παλιά, νόμιζα ότι ξέρω να αγαπάω. Τώρα δεν είμαι πια τόσο σίγουρη. Όχι επειδή δεν νιώθω αγάπη μέσα μου. Τη νιώθω. Αλλά αρχίζω να υποψιάζομαι ότι δεν ξέρω τι να την κάνω. Δεν ξέρω πώς να τη δίνω χωρίς να ανησυχώ μήπως τη φορτώσω σε κάποιον. Και σίγουρα δεν ξέρω πώς να τη δέχομαι χωρίς ταυτόχρονα να προετοιμάζομαι ότι θα τελειώσει.

"Confidence feels like proof. But neuroscience shows certainty is not a measure of accuracy. It is a signal produced by internal processing systems. Research in cognitive psychology demonstrates that belief strength can increase through repetition and familiarity, even when factual accuracy does not improve. Memory and fluency can amplify certainty without strengthening truth. The brain favors coherence. Certainty is often reinforcement, not verification. It still feels real. That is the instability. " Μετάφραση: " Η βεβαιότητα μοιάζει με απόδειξη. Όμως η νευροεπιστήμη δείχνει ότι η βεβαιότητα δεν είναι μέτρο ακρίβειας. Είναι ένα σήμα που παράγεται από τα εσωτερικά συστήματα επεξεργασίας του εγκεφάλου. Έρευνες στη γνωστική ψυχολογία δείχνουν ότι η ισχύς μιας πεποίθησης μπορεί να αυξάνεται μέσω της επανάληψης και της οικειότητας, ακόμη κι όταν η πραγματική ακρίβεια δεν βελτιώνεται. Η μνήμη και η ευχέρεια επεξεργασίας μπορούν να ενισχύσουν τη βεβαιότητα χωρίς να ενισχύουν ...

Ο ψυχοβγάλτης μου είπε ότι τα συναισθήματα δεν είναι χαρακτήρας. Είναι δεξιότητες. Είπα να το ψάξω. Δεν θα πληρώνω εγώ για απαντήσεις που μπορώ να βρω και μόνη μου. Τι διάολο... Στον κόσμο της πληροφορίας ζούμε. Μας έμαθαν λοιπόν ότι τα συναισθήματα είναι κάτι που απλώς… συμβαίνει. Σαν τον καιρό. "Εγώ έτσι είμαι" "Δεν είμαι συναισθηματικός άνθρωπος" "Δεν εκφράζομαι εύκολα" Σαν να μιλάμε για ύψος ή χρώμα ματιών.  Κι όμως, η ψυχολογία και η νευροεπιστήμη δείχνουν κάτι άλλο.

Λένε ότι ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις. Και, μεταξύ μας; Αν έχεις συναναστραφεί έστω και με έναν άνθρωπο, ξέρεις ότι αυτό δεν είναι ρητό. Είναι σωστό ντοκιμαντέρ! Ο κόσμος δεν διαλύεται μόνο από την κακία. Η κακία είναι πόλεμος γνωστός σε όλους μας. Και είναι ειλικρινής. Σε κοιτάει στα μάτια και σου λέει "Μωρή κάργια, φυλάξου, θα σε ισοπεδώσω". Αν μη τι άλλο, το σέβεσαι.

Δύο χρόνια χωρίς εσένα.   Ήρθα σε ό,τι κοντινότερο υπάρχει στην ύπαρξη σου. Αδύνατον να χωρέσει το μυαλό μου αυτή την πρακτική. Εσύ; Δύο μέτρα κάτω από το χώμα; Σου έφερα λουλούδια. Μακάρι να πίστευα ότι μπορεις να τα δεις. Μακάρι να πίστευα ότι κάπου υπάρχεις. Κοιτάζω τη φωτογραφία σου. Και μετά κοιτάζω και τις υπόλοιπες στα μνήματα τριγύρω. Μια στιγμιαία αποτύπωση που προσπαθεί να αναπαραστήσει μια ολόκληρη ζωή. Αδύνατον σου λέω.

Υπάρχουν πράγματα που θέλει να ζήσει ένας άνθρωπος πριν πεθάνει. Να ταξιδέψει κάπου μακριά. Να δει το βόρειο σέλας. Να ερωτευτεί παράφορα. Να κάνει κάτι παράτολμο. Οι άνθρωποι έχουν bucket lists γεμάτες μεγαλεπήβολα πράγματα. Εμπειρίες ζωής. Περιπέτειες. Στιγμές που αλλάζουν τον άνθρωπο. Εγώ στο δικό μου bucket list έχω κι ένα πολύ πιο ταπεινό όνειρο.

Αν η ζωή μας ήταν ταινία, ο μοντέρ θα έκανε δύο πράγματα: θα έκοβε τις σκηνές που ήμασταν λίγοι, κακοί ή γελοίοι και  θα κρατούσε εκείνες που φαινόμασταν παρεξηγημένοι, γενναίοι, ή απλώς… καλόκαρδοι μέσα σε δύσκολες συνθήκες. Ο εγκέφαλος όλων μας έχει μοντέρ. Και PR manager. Και δικηγόρο. Αμέ! Η ψυχολογία το λέει self-serving bias (μεροληψία αυτοεξυπηρέτησης) και σημαίνει πως ό,τι πετυχαίνουμε το αποδίδουμε σε εμάς, ενώ ό,τι χαλάει το φορτώνουμε στη συγκυρία, στον πρώην, στον καιρό, στον Ερμή τον ανάδρομο και στο περιστέρι που μας κουτσούλησε το πρωί.

Πίνω στην υγειά μου! Φτάνει πια που για χρόνια νόμιζα ότι είμαι απόμακρη, μπλαζέ, αναίσθητη, συναισθηματικά "λίγη"! Και όλα αυτά επειδή το περιβάλλον μου με έβλεπε έτσι και μου το πετούσε στα μούτρα επειδή δεν ήμουν σαν εκείνους! Το λέω τώρα γιατί ενοχλούμαι. Όταν δεν αγκαλιάζω αμέσως, είμαι "κλειστή".  Όταν δεν λέω "σε λατρεύω μωρό μου", είμαι "μπλοκαρισμένη". Όταν δεν κάνω επίδειξη οικειότητας, είμαι "ψυχρή". Όχι.

Υπάρχουν μέρες που ενώ δεν συμβαίνει τίποτα, μέσα μου γίνεται δωδεκαμελής συνέλευση, εν πλήρη απαρτία. Όχι δράμα ή κάποιου είδους καταστροφή. Όχι γεγονός να βασιστώ πάνω του και να ξεδιπλώσω το εσωτερικό μου μαναφούκι. Απλώς μια εσωτερική ταλάντωση. Σαν να περπατάω σε γέφυρα που ορκίζομαι ότι τη νιώθω να πάλλεται. Σαν να έχει μείνει το σώμα σε παλιό σεισμό και να κάνει πρόβα για έναν που δεν λέει να έρθει να τελειώνουμε. Δεν απειλούμαι όμως. Δεν χάθηκε τίποτα. Δεν υπάρχει καμία αντικειμενική ρωγμή.

Το ξέρουμε. Το νιώθουμε. Κι όμως κάθε φορά που κάτι φεύγει, συμπεριφερόμαστε σαν να μας πήραν την πρωτοκαθεδρία σε δημοτικό συμβούλιο. Η ζωή δεν έχει ιδιοκτησίες. Έχω βαρεθεί να το λέω όπου σταθώ κι όπου βρεθώ. Έχει μόνο διελεύσεις. Άνθρωποι, στιγμές, πόνοι, χαρές, σπίτια, σώματα, σχέσεις... Έρχονται, μένουν λίγο ή πολύ, αλλά πάντα περνούν. Και εμείς, αντί να το δεχτούμε, κάνουμε το τραγικό λάθος να πιστεύουμε πως ό,τι είναι ωραίο θα μείνει για πάντα. Όχι επειδή είναι λογικό. Με τη λογική το ξέρουμε ότι δεν ισχύει. Επειδή το θέλουμε. Το συναίσθημα μας κάνει τσιριμόνιες.

Του το είπα ξεκάθαρα.  "Νιώθω τύψεις που δεν το έχω ξεπεράσει ήδη ενάμιση χρόνο μετά. Πότε θα τελειώσει; Θα ψειρίζω τη μαϊμού για πολύ ακόμη;". Με κοίταξε σαν να του είπα ότι νιώθω τύψεις που αναπνέω. "Γιατί τύψεις; Καινούργιο είναι αυτό τώρα;" Και άρχισα να τα αραδιάζω ένα-ένα σαν λίστα του σούπερ μάρκετ:

Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν την δεξιότητα να αγαπούν βαθιά αλλά δεν θέλουν σχέση. Νοιάζονται αρκετά για να ξεκινήσουν μια σχέση αλλά ξέρουν πόσο πονάει το τέλος της ή τους αγχωνει η διαχείριση των ευθυνών. Κι έτσι προτιμούν μια μορφή επικοινωνίας και επαφής που δεν είναι σχέση με την στενή έννοια της λέξης. Ας πούμε μια μορφή σχέσης που προσπαθεί να επιβιώσει χωρίς να προκαλεί κανέναν από τους εμπλεκόμενους. Και πριν το κρίνουμε, ίσως χρειάζεται να καταλάβουμε τι συμβαίνει όταν κάποιος προτιμά να αγαπά με αυτόν τον τρόπο. Νοιάζεσαι λοιπόν για καποιον, είστε "μαζί" με κάποιον τρόπο, αλλά δεν το λετε “σχέση”. Δεν είναι μόνο σεξ, δεν είναι μόνο φίλοι, δεν είναι ούτε δεσμός όμως. Είναι κάτι ενδιάμεσο. Έχει αγκαλιές. Έχει μοίρασμα. Έχει επικοινωνία. Έχει γέλιο. Έχει οικειότητα. Έχει σεξ. Έχει τρυφερότητα, αλλά δεν έχει όνομα. Ή μάλλον τα τελευταία χρόνια έχει, και λέγεται situationship . Δεν είναι άλλο είδος συναισθήματος. Είναι άλλο επίπεδο συμφωνίας. Ξέρω τι σκέφτεστε, αλλά δεν ...

Η εσωστρέφεια δεν είναι πρόβλημα χαρακτήρα. Είναι σταθερό γνώρισμα προσωπικότητας με βιολογική βάση στον τρόπο επεξεργασίας ερεθισμάτων (Ναι, κι εγώ το διάβασα 2 φορές για να το καταλάβω). Ο Carl Jung ήταν από τους πρώτους που μίλησε για εσωστρέφεια και εξωστρέφεια ως δύο βασικούς προσανατολισμούς της προσωπικότητας. Ο εσωστρεφής εστιάζει σε σκέψεις, φαντασία, συναισθήματα. Ο εξωστρεφής στον εξωτερικό κόσμο και στις δράσεις. Δεν σημαίνει ότι ο ένας αγαπά τους ανθρώπους και ο άλλος όχι. Σημαίνει ότι ο ένας "φορτίζει" με θόρυβο και ο άλλος με ησυχία. Η βιολογική της βάση είναι υπαρκτή, αλλά πολύπλοκη. Ο Hans Eysenck πρότεινε ότι οι εσωστρεφείς έχουν υψηλότερη βασική φλοιϊκή διέγερση. Η θεωρία δεν επιβεβαιώθηκε ως μοναδική εξήγηση, αλλά υποστηρίχθηκε εν μέρει και οδήγησε σε έρευνες που δείχνουν διαφορές σε δίκτυα προσοχής, ανταμοιβής και επεξεργασίας ερεθισμάτων. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πιο βαθιά τα ερεθίσματα, άρα χρειάζεται περισσότερη ησυχία μετά για να έρθει...

Δεν ξέρω αν το έχουμε συνειδητοποιήσει, αλλά κανένας άνθρωπος δεν έμαθε αρχικά να ηρεμεί μόνος του. Το μωρό κλαίει. Κάποιος το παίρνει αγκαλιά. Και το νευρικό του σύστημα μαθαίνει τι σημαίνει ηρεμία από το νευρικό σύστημα κάποιου άλλου. Αν αυτό γίνει καλά το παιδί χτίζει αυτορρύθμιση. Αν όχι, το παιδί ψάχνει ρύθμιση παντού ή φοβάται την εγγύτητα. Αυτό λέγεται συν-ρύθμιση. Δεν είναι life-hack. Είναι το αρχαιότερο πράγμα στον κόσμο. Δύο οργανισμοί που συγχρονίζονται χωρίς να το καταλάβουν. Η καρδιά χτυπά λίγο πιο αργά. Η αναπνοή βαθαίνει. Οι ώμοι κατεβαίνουν. Και δεν έγινε τίποτα μαγικό. Απλώς κάποιος έμεινε δίπλα μας. Ο εγκέφαλος δεν είναι μόνο σκέψεις. Πρωτίστως είναι ένα νευρικό σύστημα που κινείται ανάμεσα σε συναγερμό και ασφάλεια.

"Το μόνο πράγμα που παίρνει μαζί του πεθαίνοντας ο άνθρωπος είναι το μικρό εκείνο μέρος της περιουσίας του που ίσα ίσα δεν ενδιαφέρει κανέναν άλλο. Κάτι λίγες αισθήσεις ή στιγμές· δυο τρεις νότες κυμάτων, την ώρα που το μαλλί το παίρνει ο αέρας με τα γλυκά ψιθυρίσματα μες στο σκοτάδι· ολίγες μέντες από δυο κοντά κοντά βαλμένες ανάσες· ένα τραγούδι, βαρύθυμο, σαν βράχος μαύρος· και το δάκρυ, το δάκρυ της μιας φοράς, το για πάντα. Όλα όσα, μ’ άλλα λόγια, κάνουν την αληθινή του φωτογραφία, την καταδικασμένη, να χαθεί και να μην επαναληφθεί ποτέ." ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ "Τα δημόσια και τα ιδιωτικά" Καρέ από το μουσικό βίντεο Sólstafir – Fjara (δημιουργός μη διαθέσιμος) Και μετά... μένουν αυτά που δεν κληροδοτούνται. Οι στιγμές. Ο Ελύτης το έγραψε αλλιώς.  Εγώ το έμαθα αλλιώς. Ξέρεις, κανείς δεν μας προετοιμάζει για το τι θα συμβεί αφού σταματήσουν τα συλλυπητήρια, αφού η γη συνεχίζει να γυρίζει σαν να μην συνέβη τίποτα. Η κηδεία τελειώνει. Οι άνθρωποι φεύγουν (στη δική μου περ...

Ας ξεκινήσουμε απλά. Ο εγκέφαλος δεν είναι χαοτικός από μόνος του. Αν ήταν, θα βλέπαμε παραισθήσεις κάθε φορά που περνάει λεωφορείο. Ο εγκέφαλος δουλεύει με φίλτρα. Και το βασικό φίλτρο λέγεται θάλαμος. Το διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος, γνωστό περισσότερο με το ακρωνύμιο LSD, ή LSD-25, ή λυσεργίδη, είναι μια παραισθησιογόνος ουσία. Δεν υπάρχει στη φύση έτοιμο. Είναι όμως  ημι συνθετική ουσία. Η "ρίζα" του είναι μια φυσική ένωση που λέγεται λυσεργικό οξύ (lysergic acid) και ανήκει στην οικογένεια των εργοταλκαλοειδών. Το λυσεργικό οξύ προέρχεται από τον μύκητα Claviceps purpurea (ο γνωστός εργότης της σίκαλης). Παρασιτεί σε δημητριακά (κυρίως σίκαλη) και στον Μεσαίωνα προκαλούσε εργοτισμό (παραισθήσεις, αγγειοσυστολή, γάγγραινα "φωτιά του Αγίου Αντωνίου"). Αυτός ο μύκητας λοιπόν, παράγει εργοταλκαλοειδή, πρόδρομες ουσίες φαρμακολογικού ενδιαφέροντος από τα οποία απομονώνεται χημικά το λυσεργικό οξύ. Μέχρι εδώ μιλάμε για φαρμακευτική/βιομηχανική χημεία, όχι για L...

"Με όποιον τρόπο κι αν χαθεί κάποιος, απώλεια είναι. Μην προσπαθείς να μου κάνεις πάλι τις κλασικές κινήσεις σου για να ορίσεις πλαίσιο και να εκτιμήσεις το ρίσκο", είπε με αυστηρό ύφος ο ψυχοβγάλτης μου. Ναι οκ... αλλά όχι! Ρε παιδιά, δεν είναι όλες οι απώλειες ίδιες. Δεν είναι ισιάδα όλα. Ο εγκέφαλος και η ψυχή δεν πενθούν με τον ίδιο τρόπο κάθε τέλος. Ο θάνατος είναι ο απόλυτος αποχωρισμός. Δεν έχει “μήπως” και “αν”, ούτε έχει σενάρια επανασύνδεσης. Έχει μόνο οριστικότητα. Ό,τι ειπώθηκε, ειπώθηκε. Ό,τι πρόλαβε να γίνει, έγινε. Και μετά… σιωπή. Ο θάνατος είναι συχνά ένας σκληρός, αλλά καθαρός πόνος. Δεν έχει απόρριψη όμως μέσα του. Δεν σηκώνεσαι το πρωί σκεπτόμενος ότι κάποιος σε επέλεξε λιγότερο. Ότι κάτι άλλο άξιζε περισσότερο. Ο άνθρωπος που πέθανε, δεν έφυγε από σένα. Έφυγε από τη ζωή. Και για την ψυχή αυτού που μένει, αυτή είναι μια τεράστια διαφορά. Γιατί ο εγκέφαλος μπορεί να καταλάβει το αναπόφευκτο. Δεν του αρέσει. Στην αρχή μπορεί να το αρνείται, αλλά γρήγορα το κ...

Αυτό το κείμενο ξεκίνησε ως άσκηση ψυχοθεραπείας και αποφάσισα να το επεκτείνω και ως μια ωραιότατη ευκαιρία να εκτεθώ πάλι ελεγχόμενα. Όταν μιλάω για έλεγχο, δεν εννοώ τους άλλους, ούτε τη χειραγώγηση. Δεν με ενδιέφερε ποτέ να ελέγχω ανθρώπους, συμπεριφορές ή εκβάσεις. Ναι, έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τον έλεγχο, αλλά έχει να κάνει με τον προσανατολισμό μου. Όχι για να ορίζω άλλους, αλλά γιατί έχω ανάγκη να ξέρω πού πατάω, ακόμα κι όταν το έδαφος είναι ασταθές. Να ξέρω πού βρίσκομαι, τι μου συμβαίνει και γιατί. Όχι για να αποφύγω τον πόνο, αλλά για να μη χαθώ. Ο έλεγχος για μένα δεν είναι εξουσία ούτε βεβαιότητα. Είναι χάρτης. Έχει να κάνει με την επίγνωση του περιβάλλοντός μου και την ανάγκη να μπορώ να λέω "τώρα είμαι εδώ" Ακόμα κι αν αυτό το "εδώ" με ενοχλεί, με πονάει, χρειάζεται να το υπομείνω, αλλάζει, μένει ή φεύγει. Το αφήνω εδώ όπως είναι. Όχι ως κείμενο αυτοβελτίωσης. Ως κείμενο αυτοτοποθέτησης. Χωρίς συμπεράσματα. Χωρίς λύσεις.

Σε ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα της νευροεπιστήμης της συμπεριφοράς, ένα ζώο (συχνά αναφέρεται πίθηκος, αλλά το φαινόμενο έχει παρατηρηθεί σε πολλά είδη) εκπαιδεύεται να πατάει ένα κουμπί. Όταν το κάνει, παίρνει τροφή. Στην αρχή, το σύστημα είναι απλό και σταθερό. Πατάς; Ανταμοιβή. Ο εγκέφαλος μαθαίνει γρήγορα τη σύνδεση και η συμπεριφορά γίνεται ήρεμη, προβλέψιμη, λειτουργική. Κάποια στιγμή όμως, οι κανόνες αλλάζουν. Η ανταμοιβή δεν έρχεται πια κάθε φορά. Άλλοτε εμφανίζεται αμέσως, άλλοτε καθυστερεί, άλλοτε δεν έρχεται καθόλου. Το κουμπί παραμένει το ίδιο, αλλά το αποτέλεσμα γίνεται αβέβαιο. Και εκεί... Αντί το ζώο να απογοητευτεί και να εγκαταλείψει τη συμπεριφορά, συμβαίνει το αντίθετο. Αρχίζει να πατάει το κουμπί όλο και πιο συχνά, πιο έντονα, σχεδόν μανιακά. Η πράξη χάνει τον ρυθμό της και αποκτά χαρακτήρα καταναγκαστικό. Σε πολλές παρατηρήσεις, όταν τελικά εμφανίζεται η τροφή, δεν έχει πια την ίδια σημασία. Μπορεί να καταναλωθεί μηχανικά ή να αγνοηθεί. Δεν είναι πια ο στόχο...