Να καταρρεύσεις δεύτερος
«Ο φροντιστής έχει μία και μόνο αποστολή. Να καταρρεύσει δεύτερος μετά τον φροντιζόμενο. Δεν έχει την ευχέρεια της επιλογής να καταρρεύσει πρωτος».
Δεν ξέρω αν είναι επιστημονικά σωστή. Δεν ξέρω καν αν είναι ηθικά σωστή. Ξέρω όμως ότι με βρήκε σε μια περίεργη στιγμή της ζωής μου. Γιατί για χρόνια πίστευα ότι ο φροντιστής έχει άλλες υποχρεώσεις. Να μην καταρρεύσει ποτέ, ας πούμε. Να είναι πάντα εκεί. Να αντέχει. Να οργανώνει. Να τρέχει. Να προβλέπει. Αν μένει ξύπνιος. Να λύνει προβλήματα. Να προλαβαίνει τις ανάγκες των άλλων πριν καν εκφραστούν.
Κάπως έτσι περνούσαν τα δικά μου τελευταία χρόνια.
Σε αυτό το σεμινάριο έμαθα ότι οι περισσότεροι φροντιστές ζουν με μια κρυφή ενοχή. Νομίζουν ότι η αποστολή τους είναι να μην λυγίσουν ποτέ. Ότι αν κουραστούν, αν θυμώσουν, αν απελπιστούν, αν θελήσουν να φύγουν για λίγο, είναι κακοί άνθρωποι. Και μετά έρχεται μια πρόταση σαν αυτή και λέει: "Όχι. Είσαι άνθρωπος. Θα λυγίσεις. Το μόνο που προσπαθείς είναι να κρατηθείς λίγο περισσότερο."
Δεν το κάνεις από ηρωισμό, φυσικά. Τουλάχιστον εγώ δεν το έκανα. Περισσότερο αισθάνομουν ένα συνεχές βάρος ευθύνης. Δεν μου αρέσει καθόλου το αφήγημα της θυσίας. Υπήρχε ανάγκη. Τα έκανα. Και καλά έκανα. Και θα το ξαναέκανα.
Αυτή η φράση όμως αναγνωρίζει ότι το να κρατηθείς όρθιος όταν κάποιος άλλος εξαρτάται από σένα είναι full time job. Και μάλιστα βαριά.
Και όπως είναι φυσικό υπήρχαν κάθε φορά πιο επείγοντα πράγματα από εμένα. Πιο σημαντικά. Αντικειμενικά, έτσι; Κάποιος που είχε τάξεις μεγέθους μεγαλύτερη ανάγκη από βοήθεια. Κάποια υποχρέωση. Κάποια κρίση. Κάποια φωτιά που έπρεπε να σβήσει. Κι εγώ, όπως πολλοί άνθρωποι, έμαθα να μεταθέτω τον εαυτό μου λίγο παρακάτω στη λίστα. Όχι τελευταίο. Απλώς... λίγο παρακάτω. Για αρκετά χρόνια.
Ώσπου μια μέρα συνειδητοποίησα ότι το "λίγο παρακάτω" μπορεί να σημαίνει και έξι χρόνια. Και τότε άρχισαν να συμβαίνουν παράξενα πράγματα. Ήρθε η κατάρρευση. Όλων ταυτόχρονα. Κι εγώ κατέρρευσα δεύτερη. Βασικά τρίτη, γιατί ήμουν φροντιστής δύο ανθρώπων. Άρα αποστολή εξετελέσθει σύμφωνα με το καθηγητή, ε;
Άρχισα να καταρρέω όχι αμέσως, αλλά ένα χρόνο μετά το χαμό τους. Βασικά... Μάλλον τότε το κατάλαβα. Είχα αρχίσει να καταρρέω σιγά σιγά νωρίτερα.
Ξεκίνησα ψυχολόγο που αισθανόμουν ότι επείγει. Ένα χρόνο μετά μου, σήμερα, λέει ότι μάλλον δεν τον χρειάζομαι πια τόσο συχνά. Όχι πως έγινα καλά, αλλά έχω βρει τις άκρες μου... "Κάνεις μόνη σου αυτά που κάποτε θα χρειαζόταν να κάνουμε μαζί". Μακάρι, λέω εγώ. Θα δούμε.
Βοηθιέμαι φαρμακευτικά να χάσω τα κιλά που αποθήκευα αυτά τα χρόνια. Επετέλεσαν τον σκοπό τους κι αυτά. Το κενό που γέμιζε το φαγητό μέσα μου έχει μικρύνει. Όχι εξαφανιστεί. Απλά μικρύνει. Ongoing project.
Έχω απομακρύνει οποιονδήποτε με ζοριζε, ηθελημένα ή όχι, και έχω κρατήσει προς το παρόν μόνο ανθρώπους που με ξεκουράζουν. Ή έστω που δεν με κουράζουν. Κι αυτό με βολεύει. Έμειναν λίγοι, αλλά μου αρέσει έτσι.
Πάω οδοντίατρο που ήξερα ότι είχα πολλά μερεμέτια μαζεμένα, αλλά πάντα υπήρχε κάτι πιο επείγον να καλύψω οικονομικά.
Βάζω παπούτσια και βγαίνω για περπάτημα κάποια πρωινά. Όχι με γκρίνια. Με καλή διάθεση. Περίεργο πολύ για μένα.
Παρακολουθώ σεμινάρια για την ψυχολογία, τις σχέσεις, την προσωπικότητα, την ανθρώπινη συμπεριφορά.
Έχω αρχίσει να ενδιαφέρομαι για τον εαυτό μου με τον ίδιο τρόπο που κάποτε ενδιαφερόμουν για άλλους. Ζωγραφίζω, διαβάζω, γράφω, ενημερώνομαι...
Πριν λίγα χρόνια, η ενέργειά μου πήγαινε κυρίως προς τα έξω. Οικογένεια, σχέσεις, υποχρεώσεις, κρίσεις, επείγοντα.
Τώρα ακούω για πρώτη φορά εδώ και καιρό τον εαυτό μου να λέει: "Έχω λίγους πόρους που μπορώ να τους επενδύσω σε μένα και σε αυτούς που νοιάζομαι εάν καταστεί ανάγκη".
Και σήμερα ειδικά καταλαβαίνω κάτι πιο σημαντικό.
Η κατάρρευση δεν είναι εχθρός της φροντίδας. Η αποκατάσταση της κατάρρευσης είναι αναπόσπαστο μέρος της φροντίδας με αποδέκτη τον εαυτό μας. Ο φροντιστής δεν έχει υποχρέωση να είναι άτρωτος. Έχει υποχρέωση να επιβιώσει. Και όταν τελειώσει η μάχη, να επιστρέψει να φροντίσει εκείνον που είχε αφήσει τελευταίο στη σειρά. Τον εαυτό του. Τη δική του ψυχή, τη δική του καρδιά, το δικό του μυαλό. Το δικό του σώμα. Τις δικές του πληγές.
Δεν ξέρω αν ήμουν καλή φροντίστρια.
Ξέρω όμως ότι αυτή την περίοδο της ζωής μου κάνω κάτι που είχα καιρό να κάνω.
Γυρίζω το κεφάλι προς το μέρος μου.
Είμαι αποκλειστικά υπεύθυνη για τον εαυτό μου τώρα και οφείλω να κάνω εξίσου καλή δουλειά.
Οι περισσότεροι άνθρωποι περιμένουν ένα μεγάλο γεγονός για να νιώσουν ότι η ζωή τους προχωράει. Συχνά όμως η ζωή αλλάζει ακριβώς σε τέτοιες περιόδους. Όχι όταν γκρεμίζεται κάτι. Όταν επισκευάζεται.
Γιατί αν εκείνη η φράση είναι σωστή, τότε ο ρόλος μου ως φροντίστριας έχει σχεδόν ολοκληρωθεί.
Κατέρρευσα τελευταία.
Και τώρα σηκώνομαι.