Κατηγορια Σχέσεις επί χάρτου

05 Σεπτεμβρίου 2026

Διάβασα ένα απόσπασμα της Μαλβίνας Κάραλη (Περιθώριο, Κολλημένοι σε λάθος ανθρώπους) και κόλλησα σε μια σκέψη της.


Μου φάνηκε από εκείνες τις ενοχλητικές σκέψεις που στην αρχή θέλεις να απορρίψεις και ύστερα αρχίζουν να κάνουν βόλτες στο κεφάλι σου.

Η ιδέα, πολύ χοντρικά, ήταν αυτή:

Μήπως καμιά φορά επιλέγουμε τον λάθος άνθρωπο ακριβώς επειδή είναι λάθος;

Μήπως δηλαδή η ακαταλληλότητά του δεν είναι μόνο το πρόβλημα της σχέσης, αλλά και μέρος της χρησιμότητάς της;

Γιατί εύλογα θα πει κανείς, αν επιλέγω τον λάθος για να αποφύγω... ας πούμε τυχαία τη δέσμευση, τότε γιατί κολλάω πάνω του; Γιατί βασανίζομαι; Γιατί μπορεί να περάσουν χρόνια και να εξακολουθώ να τον σκέφτομαι;

Γιατί ίσως το κόλλημα δεν αναιρεί καθόλου την αποφυγή, λέει. Ίσως μερικές φορές είναι η ίδια η αποφυγή.

...Δε σε χάλασε, ε;

Μερικές φορές ο λάθος άνθρωπος είναι πράγματι ασφαλέστερος από τον σωστό.

Παράλογο; Καθόλου. 

Γιατί ο άνθρωπος που δεν μπορεί να είναι πραγματικά μαζί σου, που δεν είναι διαθέσιμος, που δεν ταιριάζει ο τρόπος ζωής σας, που θέλει άλλα πράγματα, που έχει χίλιους λόγους να μη λειτουργήσει η σχέση, σου προσφέρει κάτι που ο κατάλληλος άνθρωπος δεν μπορεί να σου προσφέρει.

Μια έτοιμη έξοδο κινδύνου.

Από την πρώτη στιγμή υπάρχει κάπου η αιτία της καταστροφής. Αν τελειώσει, ξέρεις γιατί. Σημειώνει;

  • Δεν γινόταν
  • Ήμασταν πολύ διαφορετικοί
  • Δεν μπορούσε να μου δώσει αυτό που χρειαζόμουν
  • Δεν ήταν διαθέσιμος

Υπάρχει εξήγηση. Υπάρχει ένοχος. Υπάρχει ένα ωραιότατο εργοστασιακό ελάττωμα στη σχέση, το οποίο μπορείς να δείξεις με το δάχτυλο όταν όλα πάνε κατά διαόλου.

Με έναν άνθρωπο όμως με τον οποίο θα μπορούσε πραγματικά να γίνει;

Ωωω... Εκεί τα πράγματα ζορίζουν. Δεν υπάρχει πια πού να κρυφτείς και όπως λένε και οι φίλοι μας οι Αγγλοσάξονες "You can run, but you can't hide".

Άρα ελλείψει λόγου για να φύγεις... σκέφτεσαι το ενδεχόμενο να μείνεις. Κι αυτό είναι τρομοκρατία! 

  1. Να φανείς; (Χμμμ...)
  2. Να δείξεις συναίσθημα χωρίς να τιμωρηθείς γι'αυτό; (Δύσκολο...)
  3. Να ακούσεις τι θέλει ο άλλος χωρίς να τον κρίνεις; (Τρελό...)
  4. Να διαπραγματευτείς και να απογοητευτείς σε κάποια θέματα χωρίς όμως να αναγκαστείς να φύγεις τρέχοντας; (Το χοντραίνουμε τώρα...)
  5. Να επιτρέψεις σε έναν άλλο άνθρωπο να γίνει τόσο σημαντικός ώστε να αποκτήσει και τη δυνατότητα να σε πληγώσει; (Αδιανόητο..!)

Και κυρίως να παραδεχτείς κάτι πολύ λιγότερο ρομαντικό από το "δεν μπορώ να ζήσω χωρίς εσένα", αλλά επίπεδα πιο τρομακτικό για τα δικά μου δεδομένα, τουλάχιστον:

Σε θέλω πολύ στη ζωή μου, αλλά δεν το λέω όχι μόνο σε εσένα, αλλά ούτε καν στον εαυτό μου γιατί δεν μπορώ να ελέγξω τι θα κάνεις με αυτή τη γνώση, κι αυτό με πανικοβάλλει.

Και αυτό, κυρίες και κύριοι είναι η λεγόμενη "έκθεση".

Κι επειδή στους ανθρώπους αρέσει πάρα πολύ να μιλάμε για το πόσο φοβόμαστε την εγκατάλειψη, ξεχνάμε καμιά φορά ότι υπάρχει και ένας άλλος φόβος.

Ο φόβος τού να ΜΗΝ μας εγκαταλείψουν. 
Να μείνουν.

- Ω να σου γαμ... Και τώρα τι κάνουμε;

Γιατί έναν άνθρωπο που φεύγει μπορείς να τον θρηνήσεις, να τον βρίζεις, να τον εξιδανικεύεις, να ακούσεις καμία κατοσταριά καψουροτράγουδα κλαίγοντας, να πιεις όλο το Βόσπορο και να αναλύεις επί τέσσερα χρόνια τα παιδικά του τραύματα μαζί με τα δικά σου.

Αλλά...

Ο άνθρωπος που μένει είναι μια κατάσταση που απαιτεί συγκεκριμένο χειρισμό από εμάς. Όχι ο άνθρωπος. Η κατάσταση.

Και τώρα... Αρχίζουν τα δύσκολα. (Όταν τα έλεγε τραγουδιστά ο Ρουβάς, κοροιδεύατε γατάκια.)

Έχουμε μάθει να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο υποφέρουμε για κάποιον, τόσο περισσότερο έχουμε αφεθεί σε αυτόν.

Δεν είμαι καθόλου σίγουρη πια ότι ισχύει. Μην πυροβολείτε οι απανταχού "ερωτοχτυπημένοι"... Θα εξηγηθώ η αναίσθητη!

Το λέω υπό την έννοια ότι μπορείς να υποφέρεις αφάνταστα για έναν άνθρωπο χωρίς ποτέ να έχεις χρειαστεί να σταθείς πραγματικά γυμνός και εκτεθειμένος απέναντί του. Καλύτερα τώρα;

Μπορείς να τον ποθείς. 

Να τον περιμένεις. 

Να ζηλεύεις. 

Να χωρίζεις και να ξαναγυρίζεις εκατό φορές. 

Να αναλύεις κάθε λέξη. 

Να πιστεύεις ότι χωρίς αυτόν τελειώνει ο κόσμος. 

Και παρ' όλα αυτά, να είσαι απλά ένας περιφερόμενος ερωτοχτυπημένος μεν, ρόλος δε. 

Κάπου στο βάθος, ξέρεις ότι έτσι αυτή η σχέση δεν μπορεί ποτέ να γίνει ολόκληρη. Δεν μπορεί. 

Έχω άδικο;

Κάτι λείπει... Και το ξέρεις. Δεν ξέρω τί. Οτιδήποτε. Σίγουρα όμως υπάρχει μια θεμελιώδης ασυμβατότητα που καθιστά τη σχέση σχεδόν καταδικασμένη εξαρχής.

Και ακριβώς εκεί είναι που γίνεται... ασφαλής. Επειδή δεν κινδυνεύεις ποτέ να μάθεις τι θα συνέβαινε αν υπήρχε απέναντί σου ένας άνθρωπος που μπορούσε πραγματικά να σε συναντήσει. 

Όχι να σε κυνηγά, να σε κρατά σε αγωνία, να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται.

Να σε συναντήσει κάπου επιτέλους. Κανονικά. Ισότιμα. Χωρίς παιχνίδια.

Χωρίς το όποιο εμπόδιο που θα αναλάβει κάποια στιγμή στο μέλλον να διαλύσει τα πάντα για λογαριασμό σας. 

Χωρίς να μπορείς να αποδώσεις όλη την ιστορία στην ακαταλληλότητα κάποιου από τους δύο σας. 

Χωρίς να υπάρχει κάποιος τοίχος πάνω στον οποίο ξέρεις εξαρχής ότι θα πέσετε με εκατό.

Υπάρχει μόνο ένας άνθρωπος απέναντί σου και η πιθανότητα να συνδεθείτε στ' αλήθεια.

Και τότε πρέπει να ρισκάρεις κάτι πολύ περισσότερο από έναν αποτυχημένο έρωτα. Πρέπει να ρισκάρεις να εκτεθείς. Να επιτρέψεις στον άλλον να σε γνωρίσει εκεί που δεν είσαι εντυπωσιακός, δυνατός, αυτάρκης ή μυστηριώδης. Να σε δει φοβισμένο. Ανασφαλή. Μικρό. Τρυφερό. Ανάγκη έχοντα (τι φρίκη κι αυτή για τους ορκισμένους αυτάρκεις).

Κι εκεί λες... Εδώ είμαστε! Σε θέλω ακριβώς επειδή δεν χρειάζεται να εκτεθώ. Και το κυριότερο, δεν χρειάζεται να αποκτήσεις σημασία! Πραγματική σημασία.

Γιατί όσο ο άλλος παραμένει "ο λάθος", υπάρχει πάντοτε ένα κομμάτι σου που στέκεται λίγο πιο πίσω και παρατηρεί σαν την κουτσομπόλα της γειτονιάς.

Μπορεί να φωνάζεις ότι θα πεθάνεις χωρίς αυτόν, αλλά κάπου υπάρχει η γνώση ότι το πράγμα είναι ελαττωματικό.

Και μάλλον αυτό εννοεί η Μαλβίνα όταν λέει ότι ο λάθος άνθρωπος διασφαλίζει την ανεξαρτησία.

Όχι ότι δεν δεσμεύεσαι μαζί του πρακτικά. Μπορεί να μείνεις χρόνια. Μπορεί να παντρευτείς κιόλας (που και πολλοί το κάνετε). Αλλά...! Η ανεξαρτησία εντοπίζεται στο μικρό ψυχικό καταφύγιο που σου εξασφαλίζει η ίδια η ακαταλληλότητα της σχέσης. 

Το:

  • Έτσι κι αλλιώς δεν μπορούσε να με καταλάβει.
  • Έτσι κι αλλιώς δεν ταιριάζαμε.
  • Έτσι κι αλλιώς δεν μπορούσε να μου δώσει όσα χρειαζόμουν.
  • Έτσι κι αλλιώς κάποτε θα τελείωνε.

Και το "έτσι κι αλλιώς" είναι θαυμάσια πανοπλία!

Το ακόμη πιο ενδιαφέρον όμως είναι τι συμβαίνει όταν "ο λάθος" άνθρωπος κι εμείς χωρίζουμε τα τσανάκια μας.

Τότε φεύγει ο άνθρωπος και μένει η λειτουργία του. Το φάντασμα. Και τότε αρχίζει το άλλο πανηγύρι. Το Αυγουστιάτικο, το γνήσιο. 

Μπορεί κάθε άνθρωπος που εμφανίζεται μετά να συγκρίνεται μαζί του. Κανείς δεν προκαλεί την ίδια ένταση. Κανείς δεν σε αναστατώνει τόσο. Κανείς δεν σε κάνει να χάσεις το μυαλό σου.

Άρα;

Δεν είναι "the one". Και συνεχίζεις να κουβαλάς τον προηγούμενο σαν απόδειξη μιας καταδικασμένης μεν, μεγάλης αγάπης δε. Σας φάγαν τα κυκλώματα!

Μόνο που ίσως... "Ίσως" λες, μπούρδες! Δεν κουβαλάς κανέναν μαζί σου μόνο και μόνο επειδή υπήρξε δήθεν (ναι "δήθεν", σωπάτε) μεγάλος έρωτας. Ίσως τον κουβαλάς επειδή είναι χρήσιμος. Γιατί όσο υπάρχει μέσα σου εκείνος, κανείς άλλος δεν μπορεί να πλησιάσει εντελώς. Και αυτό βολεύει.

Ο λάθος άνθρωπος έχει γίνει ο ιδανικός σωματοφύλακας. Δεν χρειάζεται καν να είναι παρών. Το φάντασμά του κάνει μια χαρά τη δουλειά.

Κι εδώ να κάνω μια διευκρίνιση.

Όταν λέω "σωστός", "λάθος", "όμοιος", δεν εννοώ ότι κάπου υπάρχει ένας προκαθορισμένος άνθρωπος που είναι φτιαγμένος για εμάς. Μην τρελαθούμε. 

Ούτε ότι "όμοιος" σημαίνει ότι διαβάζετε τα ίδια βιβλία, ακούτε τα ίδια τραγούδια ή έχετε τα ίδια πτυχία. Όμοιος, όπως το εννοώ εγώ εδώ, είναι ο άνθρωπος που μπορεί να σταθεί απέναντί σου ως ίσος. Με τον οποίο υπάρχει πραγματική δυνατότητα αμοιβαιότητας. Που δεν χρειάζεται να πάθετε αλληλεξάρτηση. Δεν χρειάζεται να τον κυνηγιέστε. Δεν χρειάζεται να αποδείξει κανείς ότι αξίζει. Και κυρίως, δεν σου παρέχει ένα τεράστιο, προφανές ελάττωμα της σχέσης για να κρυφτείς πίσω του.

Απλώς είναι εκεί. Κι εσύ πρέπει να είσαι επίσης εκεί. Ολόκληρος.

Και αρχίζω να σκέφτομαι ότι για ορισμένους ανθρώπους αυτό μπορεί πράγματι να είναι πολύ πιο δύσκολο από το να κυνηγούν για χρόνια μια αδύνατη αγάπη.

Γιατί η "αδύνατη" αγάπη έχει δράμα. Και το δράμα μας δίνει μια αποστολή, πως το λένε. Να τον κερδίσω. Να την κάνω να με αγαπήσει. Να ξεπεράσουμε το εμπόδιο. Να επιστρέψει. Να αλλάξει. Να καταλάβει. Να κάνει η μάνα!

Κάθε μέρα υπάρχει κάτι να λύσουμε, λες και δεν είχαμε ήδη αρκετά.

Η αμοιβαιότητα από την άλλη, δεν σου δίνει τέτοιο παιχνίδι. Σου λέει κάτι πολύ απλούστερο και πολύ πιο εφιαλτικό:

- Εγώ είμαι εδώ. Με τα καλά μου, τα στραβά μου και τ' ανάποδά μου. Και μ'αρέσεις. Εσύ; Που βρίσκεσαι;

Και τώρα δεν υπάρχει κανείς για να παίξεις.

Γι' αυτό η σκέψη της Μαλβίνας μού αρέσει τόσο.

Όχι επειδή πιστεύω ότι κάθε φορά που ερωτευόμαστε έναν ακατάλληλο άνθρωπο κρύβεται από πίσω κάποιος φόβος δέσμευσης. Όχι.

Μου αρέσει επειδή μου δίνει πάτημα για να αντιστρέψω μια πολύ κοινή βεβαιότητα. 

Ότι ο άνθρωπος για τον οποίο υποφέρουμε περισσότερο είναι αναγκαστικά και ο άνθρωπος απέναντι στον οποίο υπήρξαμε περισσότερο εκτεθειμένοι. 

Ξέρετε, τις περισσότερες φορές αυτά τα δύο απέχουν ωκεανούς ολοκλήρους. Όλη αυτή η ένταση και ο πόνος έχει χτιστεί γύρω από μια σχέση που, ακριβώς επειδή δεν μπορούσε να γίνει πραγματικά ασφαλής και αμοιβαία, μας γλίτωσε από κάτι που φοβόμασταν ακόμη περισσότερο. Να βρούμε έναν άνθρωπο με τον οποίο θα μπορούσε να γίνει.

Και τότε να μην έχουμε άλλη δικαιολογία.

Γιατί με τον λάθος άνθρωπο μπορείς να περάσεις εκατό χρόνια παλεύοντας με το αδύνατο.

Με τον σωστό θα χρειαστεί να κάνεις κάτι πολύ δυσκολότερο. Να ρίξεις τις άμυνες και να αφεθείς.

Που αν είναι δυνατόν, δηλαδή!!! Ποιος θα ήθελε κάτι τέτοιο;!

03 Σεπτεμβρίου 2026

Διαβάζω πολύ συχνά τελευταία στα social μια φράση που λέει:

"Η απιστία δεν αφορά τον κερατωμένο".

Ακούγεται ωραία, δε λέω. Γιατί σου χαϊδεύει το κεφάλι και σου λέει με αγάπη:

-Μην το παίρνεις προσωπικά. Δεν είναι καν δικό σου θέμα!

Και είναι αλήθεια. Μόνο που… ειναι αλήθεια μόνο κατά το ήμισυ.

Η απιστία μπορεί να ξεκινάει από τουλάχιστον έναν άνθρωπο. Αλλά ποτέ δεν τελειώνει εκεί. 

22 Αυγούστου 2026

Παίρνω βαθιά ανάσα και βουτάω με φόρα στο λαγούμι!

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξεδιαλύνουμε είναι ότι η λέξη "αποκλειστικότητα" σε μια σχέση, αυθαίρετα θεωρούμε πως σημαίνει ένα πράγμα ενώ περιγράφει τουλάχιστον πέντε. Τόσα μπορώ να σκεφτώ εγώ, τόσα θα σας πω...  (Εκ του "τόσα καταλαβαίνω, τόσα λέω").

19 Αυγούστου 2026


Με αφορμή ένα αρκετά οικείο σε όλους μας γεγονός, που έχουμε ζήσει με διαφορετικούς πρωταγωνιστές ο καθένας μας (αδιάφορο το γεγονός αυτό καθαυτό στην προκειμένη) παρατήρησα πως έχουμε όλοι μας μια παράξενη συνήθεια.

Λέμε ότι πιστεύουμε στα λόγια. Ή στις πράξεις. Ή και στα δύο.

Στην πραγματικότητα, όμως, πολλές φορές πιστεύουμε περισσότερο απ’ όλα αυτό που θα θέλαμε να είναι αλήθεια.

14 Αυγούστου 2026

Το να βρίσκεσαι ανάμεσα σε πολλούς ανθρώπους δεν σημαίνει ότι είσαι συνδεδεμένος. Μερικές φορές, οι κοινωνικοί κύκλοι είναι απλώς μια θορυβώδης εκδοχή της μοναξιάς. Οι σχέσεις που δεν αγγίζουν την ψυχή δεν γεμίζουν το κενό. Το τονίζουν.

"Υπερκορεσμός από επιφανειακές σχέσεις", 
Alain de Botton

Να μια παρεξήγηση που τη μαθαίνουμε από μικροί και τη κουβαλάμε μέχρι πολύ αργότερα από όσο θα έπρεπε. 

Ότι η μοναξιά είναι η απουσία ανθρώπων.

Ε, δεν είναι.

10 Αυγούστου 2026


Υπάρχει κάτι που δεν μας το έμαθε ποτέ κανείς, αλλά το μαθαίνουμε μόνοι μας, αν προσέξουμε λίγο:

Κάθε άνθρωπος έχει τη δική του γλώσσα.

Και σχεδόν ποτέ δεν είναι οι λέξεις.

Είναι οι μικρές επαναλαμβανόμενες κινήσεις. Παράξενες συνήθειες. Ψυχαναγκαστικά ίχνη που στην αρχή μοιάζουν ασήμαντα, αλλά στην πραγματικότητα είναι χάρτες.

Γιατί οι άνθρωποι δεν λένε πάντα τι νιώθουν. Αλλά το δείχνουν. Συνεχώς. Και αν κάτσεις να παρατηρήσεις, σιγά σιγά φτιάχνεις ένα προσωπικό λεξικό για τον καθένα.

09 Αυγούστου 2026

Λέμε συχνά "πες μου" και ακόμα συχνότερα "σε ακούω".

Αλλά τις περισσότερες φορές αυτό που εννοούμε είναι: "Περιμένω να τελειώσεις για να σου πω εγώ".

Συνήθεια; Άμυνα; Λίγος εγωισμός; Δεν ξέρω. Και, για να είμαι ειλικρινής, δεν με απασχολεί ιδιαίτερα η ταμπέλα. Αυτό που έχω παρατηρήσει είναι ότι το να ακούς πραγματικά έναν άνθρωπο δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται.

Δεν είναι να πιάνεις τις λέξεις. Είναι να πιάνεις το βάρος πίσω από αυτές. Την παύση πριν ειπωθούν. Το βλέμμα που αποφεύγει. Τον τόνο που σπάει εκεί που δεν θα έπρεπε.

Οι άνθρωποι σπάνια λένε ακριβώς αυτό που τους συμβαίνει. Όχι απαραίτητα επειδή θέλουν να κρύψουν κάτι, αλλά επειδή πολλές φορές δεν ξέρουν ούτε οι ίδιοι πώς να το πουν.

Κι εκεί ξεκινά η πραγματική ακρόαση.

04 Αυγούστου 2026

Όλοι ξέρουμε, ακόμη κι αν δεν το παραδεχόμαστε, ότι κανείς δεν βγαίνει από μια σχέση ίδιος με πριν.

Οι άνθρωποι που περνούν από τη ζωή μας, κι ακόμη περισσότερο εκείνοι που αγαπήσαμε ή μας αγάπησαν, αφήνουν μέσα μας αποτυπώματα. Άλλα είναι ανεπαίσθητα και άλλα τόσο βαθιά που συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμη κι όταν η σχέση έχει τελειώσει εδώ και χρόνια.

Δεν αλλάζουν μόνο οι αναμνήσεις μας. Αλλάζει ο τρόπος που βλέπουμε τον κόσμο. Οι αντοχές μας. Οι προσδοκίες μας. Οι φόβοι μας. Οι ανάγκες μας. Ακόμη και η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.

Αυτό δεν είναι αδυναμία ούτε εξάρτηση.

Είναι η φυσική συνέπεια της ανθρώπινης σύνδεσης.

02 Αυγούστου 2026

Όλοι μιλάνε για red flags.

Χειρισμούς...
Φύγε εσύ, έλα εσύ...
Ναι μεν, αλλά...
Ποιός, πότε και γιατί...

Καλά κάνουμε και μιλάμε για αυτά. Αλλά κάπου μέσα σε όλο αυτό το κυνήγι της κόκκινης σημαίας, ξεχάσαμε να κοιτάμε τις πράσινες. 


01 Αυγούστου 2026


Έχουμε μάθει ότι όταν κάτι μας ενοχλεί, πρέπει να το συζητάμε αμέσως. Να μην κρατάμε πράγματα μέσα μας. Να λύνουμε τις διαφορές μας όσο είναι ακόμη "ζεστές". Κακώς. Κάκιστα. Διαφωνώ οριζοντίως και καθέτως.

Για χρόνια πίστευα κι εγώ ότι αυτό είναι το ώριμο. Το λένε και αρκετοί ψυχοβγάλτες. "Εάν σε ενοχλεί κάτι πες το. Μην το κρατάς. Δεν κάνει..." 


Μέχρι που άρχισα να παρατηρώ κάτι παράξενο...


Οι περισσότερες δύσκολες συζητήσεις που έκανα υπό την επήρεια θυμού δεν οδηγούσαν σε μεγαλύτερη κατανόηση. Οδηγούσαν σε μεγαλύτερη απόσταση και σε υπογλώσσια νέα κοπέλα, κρίμα...

28 Ιουλίου 2026


Το 2022, κατά τη διάρκεια του τελικού της καλλιτεχνικής κολύμβησης στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της Βουδαπέστης, η Αμερικανίδα πρωταθλήτρια Ανίτα Άλβαρεζ ολοκλήρωσε το πρόγραμμά της και βυθίστηκε στον πάτο της πισίνας.

Για λίγα δευτερόλεπτα, οι περισσότεροι πίστεψαν πως όλα ήταν μέρος της χορογραφίας. Ήταν λογικό. Στην καλλιτεχνική κολύμβηση οι αθλήτριες περνούν μεγάλο μέρος του προγράμματός τους κάτω από το νερό. Για έναν θεατή δεν ήταν εύκολο να καταλάβει ότι κάτι είχε πάει στραβά.

20 Ιουλίου 2026

Ασφάλεια.  

Όχι η κοινωνική, η "να είμαστε καλά" και τα λοιπά ψευτοκουβεντιαστά.  

Η άλλη. Η αληθινή. Η βαθιά. Η "μπορώ να είμαι ο εαυτός μου χωρίς να συμμαζεύομαι".

Πότε ήταν η τελευταία φορά που το νιώσατε;

Ε, εκεί ανήκετε. Όχι επειδή εύκολο, αλλά επειδή δεν φοβάστε πια να φανείτε πόσο ατελείς είστε. 

Ασφάλεια είναι να μη χρειάζεται να μεταφράζεις τον εαυτό σου. Να μη ρυθμίζεις την ένταση της ψυχής σου για να μην τρομάξει ο άλλος. Να μη μετράς τις λέξεις σου, μη φοβάσαι μήπως ακουστείς υπερβολικός, needy ή "πολύ".

Ασφάλεια είναι να πεις "δεν είμαι καλά" και να μην σε κοιτάξουν κουρασμένα. Να δείξεις ευάλωτος χωρίς να την πληρώσεις. Να μην χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα. 

Εκεί ανήκετε. Κι εσείς, κι εγώ και όλοι μας.

Στους ανθρώπους μπροστά στους οποίους αναπνέετε, όχι στους ανθρώπους μπροστά στους οποίους παίζετε ρόλο.

Όμως...

Μερικές φορές η ασφάλεια που νιώσαμε… ήταν ευσεβής πόθος. Όχι ψέμα ή χειραγώγηση. Απλά δική μας ανάγκη. Κι έχουμε πολλές.

Η ψεύτικη ασφάλεια έχει πείνα μέσα της. Έχει φουλ προσδοκία. Έχει το κομμάτι μας εκείνο που ακόμα ψάχνει μία ματιά, μια φράση, μια χειρονομία που να λέει "είσαι εντάξει μαζί μου".

Μερικές φορές νομίζουμε ότι βρήκαμε σπίτι… γιατί είχαμε ανάγκη να βρούμε σπίτι.

Ένα χαμόγελο το κάναμε "με καταλαβαίνει". 

Μια αγκαλιά το κάναμε "με νιώθει". 

Μια νύχτα το κάναμε "όλα καλά".

Και όταν ήρθε η ώρα της αλήθειας, η ώρα που η ασφάλεια πρέπει να γίνει πράξη και όχι αίσθηση, ο άλλος δεν μπόρεσε. Όχι όμως επειδή δεν ήθελε. Επειδή δεν είχε τα εργαλεία, τα κότσια ή τη συναισθηματική αντοχή. Συμβαίνει... Ας μην κατηγορούμε κανέναν. Άλλοι μπορούμε άλλοι δεν μπορούμε. Και κάποιες φορές αυτό το "δεν" το βλέπουμε μόνο όταν μας έρθει κατάμουτρα.

Η αληθινή ασφάλεια έχει ένα και μοναδικό γνώρισμα: Αντέχει την αλήθεια. Την καλή, την κακή, την άβολη. Δεν εξαφανίζεται. Δεν μαζεύεται. Κατανοεί ακόμα κι αν δεν συμφωνεί.

Η ψεύτικη ασφάλεια σπάει εύκολα. Και τότε καταλαβαίνεις ότι αυτό που νόμιζες ότι ήταν λιμάνι… ήταν απλώς το δικό σου όνειρο να βρεις επιτέλους μία όχθη πριν σε ξεβράσει η θάλασσα όπου λάχει. 

Αλλά ξέρεις τι; Και πάλι δεν είναι ήττα. Γιατί μέσα από την ψεύτικη ασφάλεια μαθαίνεις τι σημαίνει η αληθινή. Και τότε δεν ξαναμπαίνεις εύκολα σε σπίτια από χαρτόνι.

Ανήκουμε εκεί που δεν χρειάζεται να παίζουμε.  

Ανήκουμε εκεί που χωράει η άβολη αλήθεια μας.  

Ανήκουμε εκεί που η ασφάλεια είναι συνεπής, αμφίδρομη και χωρίς προϋποθέσεις. 

Και όταν τελικά το βρούμε αυτό το μέρος δεν το αισθανόμαστε απαραίτητα. 

Αλλά σίγουρα μπορούμε επιτέλους να ανασαίνουμε βαθιά και ελεύθερα.  

Και αυτό είναι τέλειο ρε γαμώτο.


12 Ιουνίου 2026

Είναι απλά να μπαίνεις στη θέση του άλλου;
Είναι "απλό";
Μπαίνεις ποτέ στη θέση του άλλου;

Ως συνήθως οι απορίες μου είναι πολλές. 

Παρακάτω προσπαθώ να βάλω σε σειρά τα ερωτήματά μου και να απαντήσω σε αυτά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ζητώ την ενσυναίσθησή σας δηλαδή.



1. Γιατί λέγεται "empathy" και γιατί στα ελληνικά παραπέμπει στο "εμπάθεια" που είναι κάτι εντελώς διαφορετικό;

Ετοιμολογικά λοιπόν:
Η ιστορία της λέξης "ενσυναίσθηση" είναι λίγο πιο μπερδεμένη απ’ όσο φαίνεται.
Στα γερμανικά, ο όρος Einfühlung (περίπου "νιώθω μέσα σε") εμφανίστηκε ως τεχνικός όρος στην αισθητική τον 19ο αιώνα. Ο Robert Vischer τον χρησιμοποίησε το 1873 για να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο προβάλλουμε, τρόπον τινά, τον εαυτό μας σε ένα έργο τέχνης ή μια μορφή. Ο Theodor Lipps αργότερα επέκτεινε την έννοια από την αισθητική στην κατανόηση άλλων ανθρώπων. Το 1909 ο Edward B. Titchener έπλασε στα αγγλικά το empathy ως απόδοση του Einfühlung. Wiley: online library

Ο Titchener σχημάτισε το αγγλικό empathy με βάση το ελληνικό ἐμπάθεια, από το ἐν+πάθος, με την παλαιότερη σημασία του πάθους ή της συναισθηματικής κατάστασης. Στα νέα ελληνικά, βέβαια, η "εμπάθεια" πήρε εντελώς διαφορετικό δρόμο και σημαίνει πλέον αρνητική προκατάληψη, κακοβουλία ή εχθρότητα. Γι’ αυτό το empathy το λέμε σήμερα ενσυναίσθηση και όχι εμπάθεια. Etymonline

Ωραία. Τη λέξη τη σώσαμε.

Πάμε τώρα στο κυρίως θέμα.

2. Ποιος είναι ο ορισμός της ενσυναίσθησης;

Η ενσυναίσθηση έχει πάθει λίγο-πολύ ό,τι παθαίνουν πολλές καλές λέξεις όταν γίνονται της μόδας. Έχει αρχίσει να σημαίνει περίπου τα πάντα.
  • Νομίζουμε πως ενσυναίσθηση σημαίνει αυτόματα και καλός άνθρωπος. Εάν δεν έχει, από την άλλη, σημαίνει αναίσθητος, εγωιστής, πιθανότατα κάθαρμα και ίσως να του χαράξουμε και το αυτοκινήτο τέτοιος που είναι!
  • Λέμε "δεν έχει ενσυναίσθηση" και πολλές φορές εννοούμε ότι απλώς φέρθηκε σαν βλάκας.
  • Λέμε "έχω ενσυναίσθηση" όταν στενοχωριόμαστε βλέποντας ένα ζώο στον δρόμο.
  • Λέμε "θέλω ενσυναίσθηση" όταν στην πραγματικότητα θέλουμε απλώς κάποιος να μας ακούσει χωρίς να μας πετάξει στο τέλος "έλα μωρέ, μην το σκέφτεσαι".
Όλα αυτά σχετίζονται. Δεν είναι όμως ακριβώς το ίδιο.

Η ενσυναίσθηση, πολύ απλά, είναι η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε κάτι από την εσωτερική εμπειρία ενός άλλου ανθρώπου. Τι μπορεί να νιώθει, πώς μπορεί να βλέπει μια κατάσταση, τι νόημα έχει γι’ αυτόν. Δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε μαζί του. Δεν σημαίνει ότι εγκρίνουμε τη συμπεριφορά του. Και, κυρίως, δεν σημαίνει ότι εξαφανίζεται η διαφορά ανάμεσα σε εκείνον και σε εμάς. Άρα... Όση ενσυναίσθηση και να έχουμε δεν σημαίνει ότι έχουμε δίκιο.

Δεν χρειάζεται να μπεις μέσα στον πόνο του άλλου για να τον καταλάβεις. Χρειάζεται να μπορείς να σταθείς αρκετά κοντά ώστε να τον δεις, αλλά αρκετά έξω ώστε να μη χαθείς μέσα του.

Μόνο που η ενσυναίσθηση δεν είναι ούτε διάγνωση χαρακτήρα ούτε πιστοποιητικό ηθικής ανωτερότητας. Είναι μια πολύ πιο περίπλοκη ανθρώπινη ικανότητα. Και, όπως συμβαίνει συνήθως με τις ανθρώπινες ικανότητες, μπορεί να λειτουργεί καλά, άσχημα, επιλεκτικά, στραβά, περισσότερο σε κάποιους τομείς και λιγότερο σε άλλους.

Ούτε καν για τον ίδιο τον ορισμό της δεν υπάρχει απόλυτη ομοφωνία.

Οι επιστήμονες δεν έχουν έναν απολύτως κοινό, μοναδικό ορισμό της ενσυναίσθησης και αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Μια σημαντική θεωρητική ανασκόπηση εντόπισε 43 διαφορετικούς ορισμούς στη βιβλιογραφία. Όχι 43 μελέτες που συμφώνησαν μεταξύ τους, 43 τρόπους με τους οποίους οι ερευνητές προσπάθησαν να εξηγήσουν τι ακριβώς εννοούν όταν λένε ενσυναίσθηση. Άρα, ναι: δεν φταίω εγώ που μπερδεύομαι. Το πράγμα είναι όντως πολυπαραγοντικό. Cuff, Brown, Taylor & Howat, Empathy: A Review of the Concept 

Παρόλα αυτά, υπάρχουν ορισμένα στοιχεία που επανέρχονται ξανά και ξανά (Science Direct). Συγκεκριμένα τέσσερα στοιχεία επανέρχονται συστηματικά όταν οι επιστήμονες μιλούν για ενσυναίσθηση:
  1. να μπορώ να καταλαβαίνω κάτι από την εμπειρία σου,
  2. να μπορώ να αισθάνομαι κάτι σε σχέση με αυτή,
  3. να μπορώ κάπως να κατανοώ τον υποκειμενικό σου κόσμο, και
  4. ταυτόχρονα να γνωρίζω ότι εσύ είσαι εσύ κι εγώ είμαι εγώ.
Και αυτό το τελευταίο είναι πολύ σημαντικό.

Γιατί η ενσυναίσθηση δεν είναι "Γίνομαι εσύ".
Είναι "Προσπαθώ να καταλάβω πώς είναι να είσαι εσύ".
Μικρή διαφορά στη διατύπωση. Τεράστια διαφορά στην πράξη.

Χοντρικά, η βιβλιογραφία συχνά ξεχωρίζει τουλάχιστον δύο κύριες ικανότητες.

Το πρώτο είναι η συναισθηματική ενσυναίσθηση: η ικανότητα να συντονίζεσαι συναισθηματικά με τον άλλον. 
Βλέπεις κάποιον να κλαίει και κάτι μέσα σου σφίγγεται. 
Ακούς ότι φοβάται και νιώθεις κι εσύ ένα ίχνος ανησυχίας. 
Δεν ζεις ακριβώς το ίδιο πράγμα, αυτό είναι αδύνατο. Αλλά το νευρικό σου σύστημα καταλαβαίνει ότι μπροστά του υπάρχει ένας άνθρωπος που πονάει, χαίρεται, τρομάζει ή ντρέπεται.

Το δεύτερο είναι η γνωστική ενσυναίσθηση, ή αλλιώς η λήψη οπτικής. Δηλαδή η ικανότητα να προσπαθείς να καταλάβεις πώς βλέπει ο άλλος τον κόσμο.
Όχι "εγώ στη θέση σου θα έκανα αυτό". Περισσότερο κάτι σαν "με όσα έχεις ζήσει, με όσα φοβάσαι και με τον τρόπο που το ερμηνεύεις, καταλαβαίνω γιατί το βιώνει με αυτόν τον τρόπο".

Ειναι σαφής αυτή η σημαντική διαφορά;

__________

Μια απαραίτητη παρένθεση για τον αυτισμό:

Εδώ θα σταθούμε λίγο, γιατί ο αυτισμός έχει από παλιότερα συνδεθεί πολύ πρόχειρα με την ιδέα ότι οι αυτιστικοί άνθρωποι δεν έχουν ενσυναίσθηση. Αυτό δεν στέκει πια ως γενική περιγραφή.

Ο αυτισμός είναι φάσμα και οι άνθρωποι διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Κάποιοι μπορεί να δυσκολεύονται περισσότερο να αποκωδικοποιήσουν άγραφους κοινωνικούς κανόνες, εκφράσεις προσώπου, υπονοούμενα ή να καταλάβουν γρήγορα τι σκέφτεται ο άλλος σε μια κοινωνική κατάσταση. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι δεν νιώθουν, δεν νοιάζονται ή ότι δεν μπορούν να συμμεριστούν τη δυσφορία κάποιου.

Ακριβώς επειδή η ενσυναίσθηση έχει διαφορετικές πλευρές (συναισθηματική, γνωστική, επικοινωνιακή) δεν βγάζει νόημα να τη μετράμε σαν ένα δίπολο άσπρο/μαυρο, έχει/δεν έχει. 

Μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση προειδοποιεί μάλιστα ότι η μέτρησή της ως ενός μόνο πράγματος μπορεί να διογκώνει την εικόνα ενός γενικού "ελλείμματος ενσυναίσθησης" στον αυτισμό. 

Υπάρχει επίσης η ιδέα του "προβλήματος της διπλής ενσυναίσθησης". Οι δυσκολίες κατανόησης ανάμεσα σε αυτιστικούς και μη αυτιστικούς ανθρώπους δεν είναι απαραίτητα μονόδρομος. Μπορεί να προκύπτουν από μια αμοιβαία αναντιστοιχία στον τρόπο επικοινωνίας, έκφρασης και ερμηνείας των εμπειριών. Με απλά λόγια, συχνά δεν είναι ότι ο ένας άνθρωπος δεν έχει εσωτερικό κόσμο, είναι ότι οι δύο άνθρωποι δεν έχουν μάθει καλά τη γλώσσα του άλλου. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αυτιστικός άνθρωπος έχει τις ίδιες δυσκολίες ή τις ίδιες δυνατότητες. Σημαίνει απλώς ότι το "δεν έχει ενσυναίσθηση" είναι μια τεμπέλικη, ανακριβής και συχνά πολύ άδικη εξήγηση.

Και, όπως συνήθως συμβαίνει όταν η επιστήμη προχωράει, ούτε εδώ έκλεισε η υπόθεση.
Μία μελέτη του 2026 βρήκε μόνο μερική υποστήριξη για το double empathy μοντέλο και τόνισε την ατομική ποικιλία, ενώ άλλη πρόσφατη μελέτη δεν βρήκε τα αναμενόμενα πλεονεκτήματα αυτιστικών συμμετεχόντων στην κατανόηση άλλων αυτιστικών ατόμων. 

Που είναι ένας πολύ επιστημονικός τρόπος για να ειπωθεί:
- Μην κολλάτε ταμπέλα ακόμα. Έχουμε δρόμο ακόμα. Δεν τελειώσαμε.
__________

Άρα το "σε νιώθω" και το "σε καταλαβαίνω" είναι συγγενείς φράσεις. Δεν είναι όμως ταυτόσημες και φαίνεται ότι στηρίζονται εν μέρει και σε διαφορετικά νευρωνικά δίκτυα.

Το "εγώ στη θέση σου", από την άλλη είναι συνήθως μια μικρή απάτη. Εγώ στη θέση του άλλου θα ήμουν εγώ. Με τη δική μου ιστορία, τα δικά μου αποθέματα, τα δικά μου τραύματα, τα δικά μου όρια. Δεν θα μπορούσα να μπω στη θέση κανενός άλλου για να του πω κιόλας τι να κάνει. Η ενσυναίσθηση αρχίζει ακριβώς όταν σταματάμε να χρησιμοποιούμε τον εαυτό μας ως μέτρο του ανθρώπινου είδους.

Υπάρχει και ένα τρίτο στοιχείο, απολύτως απαραίτητο. Η διάκριση εαυτού-άλλου μαζί με τη συναισθηματική ρύθμιση. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει να μπορείς να καταλάβεις ότι ο άλλος υποφέρει χωρίς να καταρρεύσεις κι εσύ από τον δικό του πόνο.

Αν ακούς έναν άνθρωπο που περνάει κάτι δύσκολο και, πέντε λεπτά μετά, εκείνος σε παρηγορεί επειδή εσύ διαλύθηκες περισσότερο από αυτόν, δεν τον βοήθησες. Απλώς η προσοχή μεταφέρθηκε αλλού. Η συζήτηση κατέληξε για το δικό σου συναίσθημα. Αυτό ονομάζεται συχνά προσωπική δυσφορία και δεν είναι και η πιο χρήσιμη μορφή ενσυναίσθησης. Είναι η στιγμή που ο πόνος του άλλου σε ενεργοποιεί τόσο έντονα, ώστε το βασικό κίνητρο γίνεται να σταματήσει η δική σου δυσφορία παρά αυτού που βιώνει τον πόνο. Decety & Jackson, The Functional Architecture of Human Empathy

Άρα η ενσυναίσθηση δεν είναι διακόπτης on/off. Είναι ένα σύνολο διεργασιών. Αλλά σίγουρα δεν είναι τηλεπάθεια. Δεν μπορώ να ξέρω ακριβώς πώς αισθάνεσαι επειδή σε κοίταξα έντονα για δεκαεπτά δευτερόλεπτα. Μπορώ όμως να προσπαθήσω να καταλάβω. Και, αν είμαι στοιχειωδώς σοβαρός άνθρωπος, να κρατήσω και την πιθανότητα ότι μπορεί να κάνω λάθος.

3. Πότε εμφανίζεται η ενσυναίσθηση;

Κι εδώ τα πράγματα είναι πιο ενδιαφέροντα απ’ όσο πίστευα παλιότερα. Δεν υπάρχει μία μαγική ηλικία κατά την οποία το παιδί ξυπνάει την Τρίτη το πρωί και αποκτά empathy.
Η ανάπτυξη είναι σταδιακή.

Ήδη από τη βρεφική ηλικία βλέπουμε μορφές συναισθηματικής μετάδοσης και πρώιμες αντιδράσεις στη δυσφορία των άλλων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα βρέφος διαθέτει την ώριμη ενσυναίσθηση ενός ενηλίκου.

Καθώς αναπτύσσονται η διάκριση εαυτού-άλλου, η γλώσσα, η ρύθμιση των συναισθημάτων και η ικανότητα να κατανοούμε ότι οι άλλοι έχουν δικές τους σκέψεις, γνώσεις και προθέσεις, η ενσυναίσθηση γίνεται όλο και πιο σύνθετη.

Μάλιστα, πρόσφατη ανασκόπηση της αναπτυξιακής βιβλιογραφίας υποστηρίζει ότι πρώιμοι δείκτες ενσυναισθητικής ανησυχίας και κατανόησης της δυσφορίας του άλλου μπορούν να παρατηρηθούν ήδη μέσα στον πρώτο χρόνο της ζωής, ενώ οι πιο σύνθετες γνωστικές πλευρές συνεχίζουν να αναπτύσσονται αργότερα. Wiley Online Library

Οπότε η παλιά πεποίθηση ότι η ενσυναίσθηση εμφανίζεται στο δεύτερο ή τρίτο έτος ήταν υπερβολικά καθαρό για ένα φαινόμενο που μόνο καθαρό δεν είναι.

4. Η βιολογία της ενσυναίσθησης

Και τώρα φτάνουμε στο σημείο όπου παλιότερα όλοι δείχναμε με ενθουσιασμό τους νευρώνες-κάτοπτρα και λέγαμε:
— ΝΑ! Αυτοί είναι!

Εεεε… τελικά, όχι ακριβώς.

Οι νευρώνες-κάτοπτρα ανακαλύφθηκαν αρχικά σε πιθήκους και ορίζονται από το ότι ενεργοποιούνται τόσο όταν εκτελείται μια πράξη όσο και όταν παρατηρείται μια αντίστοιχη πράξη. Στον άνθρωπο έχουν περιγραφεί δίκτυα και μηχανισμοί τύπου mirror που συμμετέχουν στην παρατήρηση και κατανόηση πράξεων και πιθανόν σε πλευρές της κοινωνικής επεξεργασίας. 

Αυτό όμως απέχει πολύ από το"Βρήκαμε τους νευρώνες της ενσυναίσθησης".

Η ενσυναίσθηση φαίνεται να βασίζεται σε κατανεμημένα και εν μέρει διαφορετικά νευρωνικά δίκτυα, ανάλογα με το αν μιλάμε για συναισθηματική αντήχηση, κατανόηση της οπτικής του άλλου, πόνο, πρόθεση ή διάκριση εαυτού–άλλου. Σε μετα-αναλύσεις εμφανίζονται, μεταξύ άλλων, η πρόσθια νησίδα, τμήματα του προμετωπιαίου φλοιού, η κροταφοβρεγματική συμβολή και περιοχές που σχετίζονται με το προσαγωγό και τη σωματοαισθητική επεξεργασία. PubMed Central , PubMed

Με απλά λόγια, δεν έχουμε ένα "κέντρο ενσυναίσθησης". Έχουμε έναν εγκέφαλο που συνεργάζεται με τον εαυτό του ώστε να καταφέρει να διαβάσει τους άλλους. 
Σκανδαλώδες, ξέρω.

Και τα άλλα ζώα;
Υπάρχουν ενδείξεις για μορφές συναισθηματικής μετάδοσης, παρηγορητικής συμπεριφοράς, βοήθειας και άλλων διεργασιών που σχετίζονται με την ενσυναίσθηση σε διάφορα θηλαστικά. 

Αλλά εδώ πρέπει να προσέξουμε το εξής. Το ότι ένας αρουραίος ή ένας πίθηκος εμφανίζει συμπεριφορά που μοιάζει ενσυναισθητική δεν σημαίνει αυτομάτως ότι διαθέτει ολόκληρο το ανθρώπινο γνωστικό πακέτο της ενσυναίσθησης όπως το ορίζουμε εμείς.

Η εξέλιξη συνήθως δεν μας χαρίζει ωραία κουτάκια. Μας δίνει συνέχειες, παραλλαγές και πολλά "χμμμ, εξαρτάται".

5. Ενσυναίσθηση, συμπάθεια ή συμπόνια;

Εδώ γίνεται συχνά ένα μικρό γλωσσικό κουλουβάχατο (ενικός του "κουλουβάχατα", τρέχει τίποτα;)

Η ενσυναίσθηση δεν είναι ακριβώς το ίδιο με τη συμπάθεια και δεν είναι το ίδιο με τη συμπόνια. Οι ορισμοί διαφέρουν αρκετά στη βιβλιογραφία, οπότε δεν υπάρχει μία παγκόσμια αστυνομία εννοιών που θα μας γράψει πρόστιμο αν χρησιμοποιήσουμε μια λέξη λίγο διαφορετικά. 

Σε κάποια δημοφιλή μοντέλα συνάντησα ένα τρίτο όρο, τη "συμπονετική ενσυναίσθηση" που συμβαίνει όταν η κατανόηση ή ο συναισθηματικός συντονισμός με τον άλλον συνδέεται με την πρόθεση να βοηθήσουμε. Άλλοι ερευνητές, όμως, προτιμούν να κρατούν τη συμπόνια ως συγγενή αλλά ξεχωριστή έννοια. Δεν είναι αντίφαση, είναι διαφορετικοί τρόποι να χαρτογραφήσεις ένα σύνθετο φαινόμενο.

Παρ’ όλα αυτά, η σύγχρονη έρευνα τις αντιμετωπίζει ως συγγενείς αλλά διακριτές έννοιες. PubMed Central

Χοντρικά:
Ενσυναίσθηση = Καταλαβαίνω (και ίσως συμμερίζομαι) αυτό που βιώνεις.
Συμπάθεια = Με αγγίζει αυτό που σου βιώνεις.
Συμπόνια = Αναγνωρίζω ότι υποφέρεις και έχω διάθεση να βοηθήσω ή να ανακουφίσω αυτόν τον πόνο. PubMed Central 

Παράδειγμα:
Εσύ έχασες έναν δικό σου άνθρωπο.
Ενσυναίσθηση = Προσπαθώ να καταλάβω πώς είναι αυτό για σένα, τι σημαίνει αυτή η απώλεια μέσα στη δική σου ζωή.
Συμπάθεια = Λυπάμαι πολύ που το περνάς αυτό. Με στενοχωρεί που υποφέρεις.
Συμπόνια = Βλέπω ότι υποφέρεις και θέλω να κάνω κάτι που να σε βοηθήσει ή να σου ελαφρύνει λίγο αυτό που περνάς.

Και εδώ υπάρχει κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό.
Μπορώ να καταλάβω κάποιον χωρίς να συμφωνώ μαζί του.
Μπορώ να νιώσω γιατί έκανε κάτι χωρίς να το δικαιολογώ.
Μπορώ να αντιληφθώ τον φόβο, τη ζήλια, τον θυμό ή την ανασφάλειά του και ταυτόχρονα να πω:

- Ναι, καταλαβαίνω πώς έφτασες εδώ, αλλά δεν σημαίνει ότι ήταν σωστό αυτό που έκανες.

Ή αλλιώς (πειραιώτικα):
- Οκ, σε νιώθω, αλλά έγινες λίγο μαλάκας, ρε φίλε!

Η κατανόηση δεν είναι αθώωση.

Και αυτό είναι ίσως ένα από τα χρησιμότερα πράγματα που μπορούμε να μάθουμε για την ενσυναίσθηση.

Ίσως, σκέφτομαι ότι μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τι είναι η ενσυναίσθηση μέσα από το να βρούνε όλα αυτά που ΔΕΝ είναι.

  • Η ενσυναίσθηση δεν είναι αποδοχή ή συμφωνία
Μπορείς να καταλάβεις γιατί κάποιος είπε ψέματα χωρίς να θεωρείς το ψέμα αποδεκτό.
Μπορείς να καταλάβεις γιατί κάποιος ζηλεύει χωρίς να δέχεσαι να σε ελέγχει.
Μπορείς να καταλάβεις ότι κάποιος φοβάται την εγκατάλειψη χωρίς να του παραδώσεις το δικαίωμα να σε κατηγορεί για κάθε του πανικό.

Η ενσυναίσθηση δεν λέει ότι αφού καταλαβαίνω πως έχεις πληγωθεί, τότε όλα σου επιτρέπονται.
Λέει μόνο ότι μπορώ να καταλάβω από πού μπορεί να έρχεται αυτό. Και πάλι, όμως, συνεχίζεις να είσαι υπεύθυνος για το τι θα κάνεις με αυτό.

Αυτά τα δύο μπορούν να συνυπάρχουν. Στην πραγματικότητα, πρέπει να συνυπάρχουν. Αλλιώς η ενσυναίσθηση γίνεται ένα ωραίο άλλοθι για να καταπίνουμε πράγματα που δεν πρέπει.
Το να εξηγείς μια συμπεριφορά δεν σημαίνει ότι την αθωώνεις.

  • Η ενσυναίσθηση δεν είναι καλοσύνη ή ηθική
Εδώ σας χαλάω αρκετά την ωραία εικόνα.

Ένας άνθρωπος μπορεί να καταλαβαίνει εξαιρετικά καλά τι νιώθεις και να μην έχει καμία πρόθεση να σε φροντίσει. Μπορεί, μάλιστα, να χρησιμοποιεί αυτή την κατανόηση για να σε χειριστεί καλύτερα.

Η γνωστική ενσυναίσθηση (το να διαβάζεις δηλαδή τον άλλον) δεν είναι από μόνη της ηθική αρετή. Είναι ικανότητα. Σαν τη γλώσσα. Μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις για να παρηγορήσεις έναν άνθρωπο ή για να βρεις με μεγάλη ακρίβεια πού πονάει και να πατήσεις εκεί.

Για να γίνει η ενσυναίσθηση πράξη φροντίδας χρειάζονται κι άλλα πράγματα όπως αξίες, αυτοέλεγχος, αίσθηση δικαιοσύνης, ευθύνη, επιλογή να μη χρησιμοποιείς την ευαλωτότητα του άλλου ως όπλο.

Και τούμπαλιν, ένας άνθρωπος μπορεί να μην είναι ιδιαίτερα καλός στο να διαβάζει λεπτές συναισθηματικές αποχρώσεις, να λέει άγαρμπα πράγματα, να μην πιάνει πάντα το υπονοούμενο και παρ’ όλα αυτά να είναι βαθιά καλοπροαίρετος και αξιόπιστος.

Άρα εάν κάποιος δεν μας καταλαβαίνει αμέσως δεν σημαίνει απαραίτητα δεν νοιάζεται.

  • Η ενσυναίσθηση δεν είναι πάντα βοηθητική
Υπάρχει μια τάση να θεωρούμε πως όσο περισσότερο υποφέρεις με τον άλλον, τόσο πιο ενσυναισθητικός άνθρωπος είσαι. 
Δεν είναι τόσο απλό.

Η συνεχής έκθεση στον πόνο των άλλων μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση, αποφυγή και μούδιασμα. Αυτό αφορά ιδιαίτερα ανθρώπους που δουλεύουν σε επαγγέλματα φροντίδας (γιατρούς, νοσηλευτές, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς) αλλά όχι μόνο αυτούς. Αφορά και τον φίλο που έχει γίνει μόνιμα το τηλεφωνικό κέντρο όλων των κρίσεων της παρέας.

Εδώ θα χρησιμοποιήσουμε τη διαφορά της ενσυναίσθησης από τη συμπόνια που αναφέραμε ήδη παραπάνω.
Η ενσυναίσθηση μας βοηθά να καταλάβουμε ή να νιώσουμε κάτι από αυτό που βιώνει ο άλλος. 
Η συμπόνια προσθέτει την επιθυμία να ανακουφιστεί ο πόνος του και, όπου μπορούμε, να συμβάλουμε σε αυτό.
Και στις δύο περιπτώσεις χρειάζεται να παραμένουμε αρκετά σταθεροί ώστε να μη χαθούμε μέσα στο συναίσθημα του άλλου.

Η ερευνήτρια Tania Singer και οι συνεργάτες της έχουν δείξει ακριβώς αυτή τη διάκριση. Η έντονη συναισθηματική ταύτιση με τον πόνο μπορεί να φέρει δυσφορία και εξουθένωση, ενώ η καλλιέργεια συμπόνιας συνδέεται με πιο θετική, σταθερή και προσανατολισμένη στη φροντίδα ανταπόκριση. 

Δεν είναι, λοιπόν, πάντα σκληρό να βάζεις όριο. 
Είναι ο μόνος τρόπος να παραμείνεις διαθέσιμος χωρίς να γίνεις κι εσύ ένα ακόμη περιστατικό που χρειάζεται διάσωση.

  • Η ενσυναίσθηση δεν είναι εφαρμόσιμη σε όλους
Δεν τη νιώθουμε με την ίδια ένταση για όλους. Τη νιώθουμε ευκολότερα για ανθρώπους που μοιάζουν με εμάς, που είναι κοντά μας, που έχουν πρόσωπο και ιστορία, που τους θεωρούμε δικούς μας. The Brain’s Empathy Gap

Γι’ αυτό μπορεί να μας τσακίσει μια συγκεκριμένη ιστορία και να μην αντέχουμε καν να σκεφτούμε χιλιάδες ανθρώπους που υποφέρουν κάπου αλλού. Δεν σημαίνει ότι είμαστε τέρατα. Σημαίνει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι φτιαγμένος για να επεξεργάζεται με την ίδια συναισθηματική ένταση κάθε μονάδα δυστυχίας πάνω στον πλανήτη.

Αυτό όμως είναι και ένας λόγος να μη στηρίζουμε όλη την ηθική μας στην ενσυναίσθηση. 

Η ενσυναίσθηση είναι επιλεκτική και συνήθως πάει εκεί όπου υπάρχει οικειότητα, ομοιότητα, εικόνα, ιστορία. 

Η δικαιοσύνη, από την άλλη, οφείλει να πηγαίνει και παραπέρα, σε ανθρώπους που δεν ξέρουμε, δεν μας μοιάζουν και ίσως δεν μας συγκινούν καν αυθόρμητα.

Με άλλα λόγια: η ενσυναίσθηση μπορεί να ανοίξει την πόρτα. Αλλά δεν αρκεί για να αποφασίσει ποιος δικαιούται αξιοπρέπεια.

  • Η ενσυναίσθηση δεν είναι τηλεπάθεια
Η ενσυναίσθηση δεν είναι κλείνεις τα μάτια και να μαντεύεις τα πάντα.

Δεν ξέρουμε τι ζει ο άλλος επειδή τον ξέρουμε χρόνια, επειδή έχουμε περάσει κάτι παρόμοιο ή επειδή κόβει το μάτι μας. Μπορούμε να κάνουμε μια καλή υπόθεση. Και μετά να ρωτήσουμε.
- Κατάλαβα σωστά;
- Φαντάζομαι ότι ένιωσες το "τάδε" ισχύει ή κάνω λάθος;

Αυτές οι φράσεις σείχνουν ότι δεν θεωρείς τον εαυτό σου παντογνώστη του εσωτερικού κόσμου των άλλων. Πράγμα εξαιρετικά υγιές, γιατί οι άνθρωποι είναι ήδη αρκετά περίπλοκοι χωρίς να αρχίσουμε να τους γράφουμε εμείς και το σενάριο των συναισθημάτων τους.

Η ενσυναίσθηση ΚΥΡΙΩΣ είναι να μπορείς να πεις:
- Μπορεί να μην ξέρω ακριβώς πώς είναι αυτό για σένα. Αλλά θέλω να καταλάβω. Και μπορώ να μείνω εδώ όσο μου το εξηγείς.

Αυτό σίγουρα δεν λύνει τα πάντα. Αλλά για έναν άνθρωπο που πονάει, συχνά είναι η διαφορά ανάμεσα στο "είμαι μόνος μου σε αυτό" και στο "κάποιος με βλέπει".

7. Τελικά, λοιπόν, τι είναι η ενσυναίσθηση;

Δεν είναι να συμφωνώ μαζί σου.
Δεν είναι να σε δικαιολογώ.
Δεν είναι να σε συμπαθώ.
Δεν είναι να σε λυπάμαι.
Δεν είναι να νιώθω ακριβώς ό,τι νιώθεις.
Δεν είναι να καταργώ τον εαυτό μου για να χωρέσω στον δικό σου.
Και δεν είναι απόδειξη ότι είμαι καλός άνθρωπος.

Είναι η προσπάθεια να αναγνωρίσω ότι απέναντί μου υπάρχει ένας ολόκληρος υποκειμενικός κόσμος που δεν είναι ο δικός μου.
Και να προσπαθήσω να τον καταλάβω όσο μπορώ.
Χωρίς να υποθέτω ότι επειδή προσπάθησα, πέτυχα.
Χωρίς να μεταφράζω αυτόματα τον άλλον στη δική μου γλώσσα.
Χωρίς να θεωρώ ότι ξέρω τι συμβαίνει στον άλλον. Γιατί, βασικά, δεν ξέρω.
Μπορώ όμως να ρωτήσω.
Να ακούσω.
Να παρατηρήσω.
Να διορθώσω την πρώτη μου ερμηνεία.
Να δεχτώ ότι ένας άλλος άνθρωπος μπορεί να αισθανθεί εντελώς διαφορετικά απ’ ό,τι θα αισθανόμουν εγώ στην ίδια κατάσταση.

Και ορίστε τι κατάλαβα εγώ τελικά για την ενσυναίσθηση!

Δεν είναι στο να φανταστώ εμένα στη θέση σου και να κρίνω,
αλλά στο να φανταστώ εσένα στη θέση σου και να προσπαθήσω κατανοήσω.

Κι αν καταφέρω έστω λίγο να το κάνω, μετά έρχεται το επόμενο ερώτημα.
- Τι κάνω με αυτό που κατάλαβα;

Γιατί η ενσυναίσθηση μπορεί να μου ανοίξει την πόρτα προς τον άλλον. Δεν αποφασίζει αν θα περάσω μέσα με φροντίδα, με αδιαφορία ή με τραπεζομάχαιρο ανά χείρας.

Κι αυτό πια δεν είναι θέμα ενσυναίσθησης.

Είναι θέμα ανθρώπου.

18 Μαΐου 2026

"Δεν θα σου ζητήσω να κάνεις τίποτε, ούτε ακόμη να είσαι στο πλευρό μου για πάντα. Γιατί αν πρέπει να σου το ζητήσω, δεν το θέλω πλέον." 

Αποδίδεται στην Frida Kahlo. Ας πούμε ότι το είπε κάποιος τέλος πάντων, δεν έχει σημασία. Σημάδια έχει ότι πολλοί συμπεριφέρονται ακριβώς έτσι. 

Καλά κάνουν άραγε;


07 Απριλίου 2026

Τι χρωστάμε επιτέλους στους γονείς μας; Υπάρχει μια ιδέα που κυκλοφορεί σχεδόν σαν φυσικός νόμος. Τους γονείς μας πρέπει να τους σεβόμαστε. Μας έδωσαν ζωή.

Ε λοιπόν η φράση αυτή είναι παγίδα! Δεν χρωστάμε στους γονείς μας για το ότι γεννηθήκαμε. Δεν τους ζητήσαμε να υπάρξουμε. Η γέννησή μας ήταν δική τους απόφαση. Όχι δικό μας χρέος.

Και τώρα που είπα το πιο ιερόσυλο που το έχω κι εύκολο, πάμε στο δύσκολο.

04 Απριλίου 2026

Τώρα θα πλατιάσω με τις φιλοσοφίες μου που δεν ακουμπάνε πουθενά πέρα από προσωπικές παρατηρήσεις. Δηλαδή... άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε.


Θα ξεκινήσω με βαρύγδουπη δήλωση. Δικαίωμα μου. Δικό μου είναι το μπλογκ, το βάζω κάτω και το πατάω!

Το πάθος δεν πεθαίνει από τον χρόνο. 

Γνώμη μου, οκ; 

Πεθαίνει από πολύ συγκεκριμένες αιτίες.

Άρα... πού πάει το πάθος όταν χάνεται;

Ο περισσότερος κόσμος δεν το χάνει. Το ανταλλάσσει. Και συνήθως το κάνει πρόθυμα.

10 Μαρτίου 2026

Λένε ότι ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις.

Και, μεταξύ μας; Αν έχεις συναναστραφεί έστω και με έναν άνθρωπο, ξέρεις ότι αυτό δεν είναι ρητό. Είναι σωστό ντοκιμαντέρ!

Ο κόσμος δεν διαλύεται μόνο από την κακία. Η κακία είναι πόλεμος γνωστός σε όλους μας. Και είναι ειλικρινής. Σε κοιτάει στα μάτια και σου λέει "Μωρή κάργια, φυλάξου, θα σε ισοπεδώσω". Αν μη τι άλλο, το σέβεσαι.

26 Φεβρουαρίου 2026

Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν την δεξιότητα να αγαπούν βαθιά αλλά δεν θέλουν σχέση. Νοιάζονται αρκετά για να ξεκινήσουν μια σχέση αλλά ξέρουν πόσο πονάει το τέλος της ή τους αγχωνει η διαχείριση των ευθυνών. Κι έτσι προτιμούν μια μορφή επικοινωνίας και επαφής που δεν είναι σχέση με την στενή έννοια της λέξης. Ας πούμε μια μορφή σχέσης που προσπαθεί να επιβιώσει χωρίς να προκαλεί κανέναν από τους εμπλεκόμενους. Και πριν το κρίνουμε, ίσως χρειάζεται να καταλάβουμε τι συμβαίνει όταν κάποιος προτιμά να αγαπά με αυτόν τον τρόπο.

Νοιάζεσαι λοιπόν για καποιον, είστε "μαζί" με κάποιον τρόπο, αλλά δεν το λετε “σχέση”. Δεν είναι μόνο σεξ, δεν είναι μόνο φίλοι, δεν είναι ούτε δεσμός όμως. Είναι κάτι ενδιάμεσο. Έχει αγκαλιές. Έχει μοίρασμα. Έχει επικοινωνία. Έχει γέλιο. Έχει οικειότητα. Έχει σεξ. Έχει τρυφερότητα, αλλά δεν έχει όνομα. Ή μάλλον τα τελευταία χρόνια έχει, και λέγεται situationship. Δεν είναι άλλο είδος συναισθήματος. Είναι άλλο επίπεδο συμφωνίας.

Ξέρω τι σκέφτεστε, αλλά δεν είναι μοντέρνα μόδα. Είναι παλιά ιστορία με καινούργιο branding. Υπήρχε και υπάρχει γιατί κάποιοι άνθρωποι έμαθαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ότι η αγάπη πονάει πραγματικά. Όχι μεταφορικά. Όχι “χωρίσαμε και στεναχωρήθηκα, θα βάλω καψουροτράγουδα στη διαπασών, θα πιώ και θα ξεχάσω”. Μιλάμε για μια απώλεια που σου έχει αλλάξει τη ζωή. Όταν έχεις αγαπήσει και χάσει, μερικές φορές κάτι μέσα σου γράφει και λέει "αν δεθώ πολύ, θα διαλυθώ πολύ". Δεν είναι μόνο ιδέα. Είναι σωματική μνήμη. Ο εγκέφαλος δεν σκέφτεται φιλοσοφικά. Θυμάται τον πόνο και αποφεύγει την πηγή του μετά.

16 Φεβρουαρίου 2026

Δεν ξέρω αν το έχουμε συνειδητοποιήσει, αλλά κανένας άνθρωπος δεν έμαθε αρχικά να ηρεμεί μόνος του.

Το μωρό κλαίει. Κάποιος το παίρνει αγκαλιά. Και το νευρικό του σύστημα μαθαίνει τι σημαίνει ηρεμία από το νευρικό σύστημα κάποιου άλλου. Αν αυτό γίνει καλά το παιδί χτίζει αυτορρύθμιση. Αν όχι, το παιδί ψάχνει ρύθμιση παντού ή φοβάται την εγγύτητα.

Αυτό λέγεται συν-ρύθμιση.

Δεν είναι life-hack. Είναι το αρχαιότερο πράγμα στον κόσμο. Δύο οργανισμοί που συγχρονίζονται χωρίς να το καταλάβουν. Η καρδιά χτυπά λίγο πιο αργά. Η αναπνοή βαθαίνει. Οι ώμοι κατεβαίνουν. Και δεν έγινε τίποτα μαγικό. Απλώς κάποιος έμεινε δίπλα μας.

Ο εγκέφαλος δεν είναι μόνο σκέψεις. Πρωτίστως είναι ένα νευρικό σύστημα που κινείται ανάμεσα σε συναγερμό και ασφάλεια.

05 Φεβρουαρίου 2026

"Με όποιον τρόπο κι αν χαθεί κάποιος, απώλεια είναι. Μην προσπαθείς να μου κάνεις πάλι τις κλασικές κινήσεις σου για να ορίσεις πλαίσιο και να εκτιμήσεις το ρίσκο", είπε με αυστηρό ύφος ο ψυχοβγάλτης μου.

Ναι οκ... αλλά όχι!

Ρε παιδιά, δεν είναι όλες οι απώλειες ίδιες. Δεν είναι ισιάδα όλα. Ο εγκέφαλος και η ψυχή δεν πενθούν με τον ίδιο τρόπο κάθε τέλος.

Ο θάνατος είναι ο απόλυτος αποχωρισμός.

Δεν έχει “μήπως” και “αν”, ούτε έχει σενάρια επανασύνδεσης.

Έχει μόνο οριστικότητα.

Ό,τι ειπώθηκε, ειπώθηκε.

Ό,τι πρόλαβε να γίνει, έγινε.

Και μετά… σιωπή.

Ο θάνατος είναι συχνά ένας σκληρός, αλλά καθαρός πόνος. Δεν έχει απόρριψη όμως μέσα του. Δεν σηκώνεσαι το πρωί σκεπτόμενος ότι κάποιος σε επέλεξε λιγότερο. Ότι κάτι άλλο άξιζε περισσότερο.

Ο άνθρωπος που πέθανε, δεν έφυγε από σένα. Έφυγε από τη ζωή. Και για την ψυχή αυτού που μένει, αυτή είναι μια τεράστια διαφορά. Γιατί ο εγκέφαλος μπορεί να καταλάβει το αναπόφευκτο. Δεν του αρέσει. Στην αρχή μπορεί να το αρνείται, αλλά γρήγορα το καταλαβαίνει. Και ο θάνατος είναι ο ορισμός του "αδύνατον να αλλάξει αυτό. Βρες τρόπο να συνεχίσεις". Και κάπως, μέσα στο αδιανόητο, αυτό δημιουργεί ένα είδος τραγικής μεν, αλλά τάξης δε.

Ο χωρισμός όμως… είναι άλλη ιστορία.

Eν πoλλaίs aμaρτίaιs. Designed by Oddthemes