Κάθε άνθρωπος έχει τη δική του γλώσσα.

Και σχεδόν ποτέ δεν είναι οι λέξεις.

Είναι οι μικρές επαναλαμβανόμενες κινήσεις. Παράξενες συνήθειες. Ψυχαναγκαστικά ίχνη που στην αρχή μοιάζουν ασήμαντα, αλλά στην πραγματικότητα είναι χάρτες.

Γιατί οι άνθρωποι δεν λένε πάντα τι νιώθουν. Αλλά το δείχνουν. Συνεχώς. Και αν κάτσεις να παρατηρήσεις, σιγά σιγά φτιάχνεις ένα προσωπικό λεξικό για τον καθένα.

Όλοι ξέρουμε, ακόμη κι αν δεν το παραδεχόμαστε, ότι κανείς δεν βγαίνει από μια σχέση ίδιος με πριν.

Οι άνθρωποι που περνούν από τη ζωή μας, κι ακόμη περισσότερο εκείνοι που αγαπήσαμε ή μας αγάπησαν, αφήνουν μέσα μας αποτυπώματα. Άλλα είναι ανεπαίσθητα και άλλα τόσο βαθιά που συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμη κι όταν η σχέση έχει τελειώσει εδώ και χρόνια.

Δεν αλλάζουν μόνο οι αναμνήσεις μας. Αλλάζει ο τρόπος που βλέπουμε τον κόσμο. Οι αντοχές μας. Οι προσδοκίες μας. Οι φόβοι μας. Οι ανάγκες μας. Ακόμη και η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.

Αυτό δεν είναι αδυναμία ούτε εξάρτηση.

Είναι η φυσική συνέπεια της ανθρώπινης σύνδεσης.

Για χρόνια πίστευα κι εγώ ότι αυτό είναι το ώριμο. Το λένε και αρκετοί ψυχοβγάλτες. "Εάν σε ενοχλεί κάτι πες το. Μην το κρατάς. Δεν κάνει..." 

Μέχρι που άρχισα να παρατηρώ κάτι παράξενο...

Οι περισσότερες δύσκολες συζητήσεις που έκανα μετά από έναν θυμό δεν οδηγούσαν σε μεγαλύτερη κατανόηση. Οδηγούσαν σε μεγαλύτερη απόσταση και σε υπογλώσσια νέα κοπέλα, κρίμα...

Για λίγα δευτερόλεπτα, οι περισσότεροι πίστεψαν πως όλα ήταν μέρος της χορογραφίας. Ήταν λογικό. Στην καλλιτεχνική κολύμβηση οι αθλήτριες περνούν μεγάλο μέρος του προγράμματός τους κάτω από το νερό. Για έναν θεατή δεν ήταν εύκολο να καταλάβει ότι κάτι είχε πάει στραβά.

Ασφάλεια. 

Όχι η κοινωνική, η "να είμαστε καλά" και τα λοιπά ψευτοκουβεντιαστά. 

Η άλλη. Η αληθινή. Η βαθιά. Η "μπορώ να είμαι ο εαυτός μου χωρίς να συμμαζεύομαι".

Πότε ήταν η τελευταία φορά που το νιώσατε; Ε, εκεί ανήκετε. Όχι επειδή ήταν τέλειο ή εύκολο, αλλά επειδή δεν φοβηθήκατε να φανείτε πόσο ατελείς είστε.

"Δεν θα σου ζητήσω να κάνεις τίποτε, ούτε ακόμη να είσαι στο πλευρό μου για πάντα. Γιατί αν πρέπει να σου το ζητήσω, δεν το θέλω πλέον." 

Αποδίδεται στην Frida Kahlo. Ας πούμε ότι το είπε κάποιος τέλος πάντων, δεν έχει σημασία. Σημάδια έχει ότι πολλοί συμπεριφέρονται ακριβώς έτσι. 

Καλά κάνουν άραγε;

Ε λοιπόν η φράση αυτή είναι παγίδα! Δεν χρωστάμε στους γονείς μας για το ότι γεννηθήκαμε. Δεν τους ζητήσαμε να υπάρξουμε. Η γέννησή μας ήταν δική τους απόφαση. Όχι δικό μας χρέος.

Και τώρα που είπα το πιο ιερόσυλο που το έχω κι εύκολο, πάμε στο δύσκολο.

Τώρα θα πλατιάσω με τις φιλοσοφίες μου που δεν ακουμπάνε πουθενά πέρα από προσωπικές παρατηρήσεις. Δηλαδή... άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε.

Λένε ότι ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις.

Και, μεταξύ μας; Αν έχεις συναναστραφεί έστω και με έναν άνθρωπο, ξέρεις ότι αυτό δεν είναι ρητό. Είναι σωστό ντοκιμαντέρ!

Ο κόσμος δεν διαλύεται μόνο από την κακία. Η κακία είναι πόλεμος γνωστός σε όλους μας. Και είναι ειλικρινής. Σε κοιτάει στα μάτια και σου λέει "Μωρή κάργια, φυλάξου, θα σε ισοπεδώσω". Αν μη τι άλλο, το σέβεσαι.

Νοιάζεσαι λοιπόν για καποιον, είστε "μαζί" με κάποιον τρόπο, αλλά δεν το λετε “σχέση”. Δεν είναι μόνο σεξ, δεν είναι μόνο φίλοι, δεν είναι ούτε δεσμός όμως. Είναι κάτι ενδιάμεσο. Έχει αγκαλιές. Έχει μοίρασμα. Έχει επικοινωνία. Έχει γέλιο. Έχει οικειότητα. Έχει σεξ. Έχει τρυφερότητα, αλλά δεν έχει όνομα. Ή μάλλον τα τελευταία χρόνια έχει, και λέγεται situationship. Δεν είναι άλλο είδος συναισθήματος. Είναι άλλο επίπεδο συμφωνίας.

Ξέρω τι σκέφτεστε, αλλά δεν είναι μοντέρνα μόδα. Είναι παλιά ιστορία με καινούργιο branding. Υπήρχε και υπάρχει γιατί κάποιοι άνθρωποι έμαθαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ότι η αγάπη πονάει πραγματικά. Όχι μεταφορικά. Όχι “χωρίσαμε και στεναχωρήθηκα, θα βάλω καψουροτράγουδα στη διαπασών, θα πιώ και θα ξεχάσω”. Μιλάμε για μια απώλεια που σου έχει αλλάξει τη ζωή. Όταν έχεις αγαπήσει και χάσει, μερικές φορές κάτι μέσα σου γράφει και λέει "αν δεθώ πολύ, θα διαλυθώ πολύ". Δεν είναι μόνο ιδέα. Είναι σωματική μνήμη. Ο εγκέφαλος δεν σκέφτεται φιλοσοφικά. Θυμάται τον πόνο και αποφεύγει την πηγή του μετά.

Δεν ξέρω αν το έχουμε συνειδητοποιήσει, αλλά κανένας άνθρωπος δεν έμαθε αρχικά να ηρεμεί μόνος του.

Το μωρό κλαίει. Κάποιος το παίρνει αγκαλιά. Και το νευρικό του σύστημα μαθαίνει τι σημαίνει ηρεμία από το νευρικό σύστημα κάποιου άλλου. Αν αυτό γίνει καλά το παιδί χτίζει αυτορρύθμιση. Αν όχι, το παιδί ψάχνει ρύθμιση παντού ή φοβάται την εγγύτητα.

Αυτό λέγεται συν-ρύθμιση.

Δεν είναι life-hack. Είναι το αρχαιότερο πράγμα στον κόσμο. Δύο οργανισμοί που συγχρονίζονται χωρίς να το καταλάβουν. Η καρδιά χτυπά λίγο πιο αργά. Η αναπνοή βαθαίνει. Οι ώμοι κατεβαίνουν. Και δεν έγινε τίποτα μαγικό. Απλώς κάποιος έμεινε δίπλα μας.

Ο εγκέφαλος δεν είναι μόνο σκέψεις. Πρωτίστως είναι ένα νευρικό σύστημα που κινείται ανάμεσα σε συναγερμό και ασφάλεια.

"Με όποιον τρόπο κι αν χαθεί κάποιος, απώλεια είναι. Μην προσπαθείς να μου κάνεις πάλι τις κλασικές κινήσεις σου για να ορίσεις πλαίσιο και να εκτιμήσεις το ρίσκο", είπε με αυστηρό ύφος ο ψυχοβγάλτης μου.

Ναι οκ... αλλά όχι!

Ρε παιδιά, δεν είναι όλες οι απώλειες ίδιες. Δεν είναι ισιάδα όλα. Ο εγκέφαλος και η ψυχή δεν πενθούν με τον ίδιο τρόπο κάθε τέλος.

Ο θάνατος είναι ο απόλυτος αποχωρισμός.

Δεν έχει “μήπως” και “αν”, ούτε έχει σενάρια επανασύνδεσης.

Έχει μόνο οριστικότητα.

Ό,τι ειπώθηκε, ειπώθηκε.

Ό,τι πρόλαβε να γίνει, έγινε.

Και μετά… σιωπή.

Ο θάνατος είναι συχνά ένας σκληρός, αλλά καθαρός πόνος. Δεν έχει απόρριψη όμως μέσα του. Δεν σηκώνεσαι το πρωί σκεπτόμενος ότι κάποιος σε επέλεξε λιγότερο. Ότι κάτι άλλο άξιζε περισσότερο.

Ο άνθρωπος που πέθανε, δεν έφυγε από σένα. Έφυγε από τη ζωή. Και για την ψυχή αυτού που μένει, αυτή είναι μια τεράστια διαφορά. Γιατί ο εγκέφαλος μπορεί να καταλάβει το αναπόφευκτο. Δεν του αρέσει. Στην αρχή μπορεί να το αρνείται, αλλά γρήγορα το καταλαβαίνει. Και ο θάνατος είναι ο ορισμός του "αδύνατον να αλλάξει αυτό. Βρες τρόπο να συνεχίσεις". Και κάπως, μέσα στο αδιανόητο, αυτό δημιουργεί ένα είδος τραγικής μεν, αλλά τάξης δε.

Ο χωρισμός όμως… είναι άλλη ιστορία.

Στην αρχή, το σύστημα είναι απλό και σταθερό. Πατάς; Ανταμοιβή. Ο εγκέφαλος μαθαίνει γρήγορα τη σύνδεση και η συμπεριφορά γίνεται ήρεμη, προβλέψιμη, λειτουργική. Κάποια στιγμή όμως, οι κανόνες αλλάζουν. Η ανταμοιβή δεν έρχεται πια κάθε φορά. Άλλοτε εμφανίζεται αμέσως, άλλοτε καθυστερεί, άλλοτε δεν έρχεται καθόλου. Το κουμπί παραμένει το ίδιο, αλλά το αποτέλεσμα γίνεται αβέβαιο. Και εκεί... Αντί το ζώο να απογοητευτεί και να εγκαταλείψει τη συμπεριφορά, συμβαίνει το αντίθετο. Αρχίζει να πατάει το κουμπί όλο και πιο συχνά, πιο έντονα, σχεδόν μανιακά. Η πράξη χάνει τον ρυθμό της και αποκτά χαρακτήρα καταναγκαστικό. Σε πολλές παρατηρήσεις, όταν τελικά εμφανίζεται η τροφή, δεν έχει πια την ίδια σημασία. Μπορεί να καταναλωθεί μηχανικά ή να αγνοηθεί. Δεν είναι πια ο στόχος.

Ο πραγματικός "εθισμός" έχει μετατοπιστεί αλλού. Στην αναμονή. Στο πότε θα συμβεί. Στην αβεβαιότητα.

Αυτό το φαινόμενο δεν έχει να κάνει με απληστία ή έλλειψη αυτοελέγχου. Έχει να κάνει με τη ντοπαμίνη. Η διαλείπουσα ενίσχυση, η αβεβαιότητα δηλαδή, είναι ο πιο ισχυρός τρόπος να κολλήσει ο εγκέφαλος σε μια συμπεριφορά.

Η ντοπαμίνη δεν είναι η χημική ουσία της απόλαυσης, αλλά της προσδοκίας. Όσο πιο απρόβλεπτο είναι το αποτέλεσμα, τόσο πιο έντονα ενεργοποιείται το σύστημα.

Το ίδιο ακριβώς νευρωνικό μοτίβο εμφανίζεται στον τζόγο, στα social media, στις ειδοποιήσεις, στα μηνύματα που άλλοτε απαντιούνται κι άλλοτε όχι. Δεν κυνηγάμε πια την ανταμοιβή. Κυνηγάμε το αν και το πότε.

Υπάρχουν 2 τρόποι για να είσαι με κάποιον. Δυο τρόποι και όλες οι ενδιάμεσες μίξεις αυτών των τρόπων, φυσικά. Αλλά εμείς θα το πάρουμε ως άσπρο - μαύρο γιατί είμαστε αρχάριοι.

1. Ο ένας είναι να τον θες.
2. Ο άλλος είναι να τον χρειάζεσαι, ή ακόμα χειρότερα να τον έχεις ανάγκη.

Και όχι, δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ούτε καν μοιάζουν. Μη με διαολίζετε!

Ας τα πάρουμε με τη σειρά, σαν κανονικοί άνθρωποι που έχουν φάει τα μούτρα τους τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους, αλλά συνεχίζουν ακάθεκτοι. 

Όταν είσαι με κάποιον επειδή τον χρειάζεσαι, η σχέση λειτουργεί σαν πολυεργαλείο. Σε ηρεμεί, σου δίνει αξία, σου κλείνει τρύπες, σου κρατάει το χέρι για να μη φοβάσαι, σου θυμίζει ότι “κάποιος σε θέλει, άρα κάτι αξίζεις διάολε”. 

Κοιτάξτε τώρα τι έμαθα!!!

Τηλέφωνο: Ντριν ντριιιιιν

Εγώ: Εμπρός;

Φωνή: Τα μάθατε τα νέα; Δεν είναι αγάπη αυτό.

Εγώ: Και τι είναι ρε εξυπνάκια;

Φωνή: Είναι ρύθμιση άγχους με ανθρώπινο σώμα. Γι’ αυτό φοβάσαι πιο πολύ τον χωρισμό απ’ ό,τι χαίρεσαι τη σχέση, λες “δεν με πειράζει” ενώ σε πειράζει, κάνεις εκπτώσεις τύπου Black Friday στην αξιοπρέπειά σου. Δεν τον αγαπάς. Κρατιέσαι από αυτόν όπως από την κουπαστή στην θαλασσοταραχή. Όταν τον έχεις ανάγκη δε... Γίνεται ΚΑΙ σωσίβιο! Και τα σωσίβια δεν τα ερωτεύεσαι. Τα χρησιμοποιείς μέχρι να βγεις στη στεριά.

Εγώ: Εεεε... Λάθος κάνετε!!!

Κλατς

Τουτ τουουουου

(Κάνει όμως λάθος;!)

"Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου" το είπε ο Άρθουρ Σοπενχάουερ τον 19ο αιώνα. Φιλόσοφος με μόνιμη δυσανεξία στον άνθρωπο και πολύ καθαρό βλέμμα πάνω στην ανθρώπινη φύση, διατύπωσε την εξής παραβολή:

Μια ομάδα σκαντζόχοιρων, μέσα στο κρύο, πλησιάζουν ο ένας τον άλλον για να ζεσταθούν. Όσο πλησιάζουν, τα αγκάθια τους πληγώνουν. Απομακρύνονται για να μην πονάνε, αλλά τότε παγώνουν. Αναγκάζονται να βρουν μια ενδιάμεση απόσταση αρκετά κοντά για ζεστασιά, αρκετά μακριά για να μη ματώσουν.

Αυτό, λέει ο Σοπενχάουερ, είναι η ανθρώπινη σχέση.

Ένα όμορφο συναίσθημα μας, το λέμε ή όχι; Υπάρχει μια φράση που ακούγεται πολύ σοφή και συχνά τη λέμε για να νιώσουμε εντάξει με τον εαυτό μας: "Αν αυτό που θα πω δεν αλλάξει τίποτα, θα χαρώ που το είπα;"

Αν η απάντηση είναι ναι, το λες!

Είναι ομολογουμένως καλή ερώτηση, αλλά λυπάμαι που θα σας απογοητεύσω, δεν είναι αρκετή.

Γιατί εγώ προσωπικά, πάντα χαιρόμουν όποτε και εάν επέλεγα να μιλήσω για ένα συναίσθημά μου. Δεν το έκανα συχνά, ούτε με ευκολία, αλλά όταν το έκανα δεν είχα δεύτερες σκέψεις. Δεν ζητούσα ανταπόδοση. Δεν έστηνα σενάρια απαντήσεων. Ήμουν εντάξει με τον εαυτό μου. Το έλεγα γιατί ήθελα να το πω και κοιμόμουν εν ειρήνη every single fucking time!

Και επειδή μισές δουλειές δεν μπορώ και η μία απορία μου σέρνει άλλες δέκα πίσω της, πάμε να δούμε πως μοιράζονται περίπου σε ποσοστό πληθυσμού οι διαφορετικοί τύποι προσκόλλησης. 

Με απλά λόγια δεν είναι όλοι "οι μαλάκες εκεί έξω". Είναι πολλά νευρικά συστήματα που έμαθαν διαφορετικούς τρόπους να επιβιώνουν μέσα στη σχέση.

Και αν "πέφτεις συνέχεια" στα ίδια, υπάρχει μια μη-ρομαντική πιθανότητα να μην σε κυνηγάει το σύμπαν, αλλά το μοτίβο σου.

Και αφού περιγράψαμε το "ταξίδι" ενός συναισθήματος από τότε που ήταν ένα τόσα δα ερέθισμα μέχρι που καταλήξαμε να τα κάνουμε όλα λίμπα, εεεε... εννοώ... περιγράψαμε χοντρικά τον τρόπο που συνδέεται τελικά με την αντίδρασή μας, ήρθε η ώρα να δούμε όλα αυτά τα μπερδέματα που έχουμε ζήσει όλοι και πως αυτή η διαδρομή χτίζει τα μοντέλα συναισθηματικής προσκόλλησης. 

Ιδού τα πιο συχνά σημεία που γινόμαστε όλοι ρεζίλι. Τα κλασικά μπερδέματα σε όλη αυτή τη διαδρομή είναι πολλά, και οι παγίδες ακόμα περισσότερες.