Μία σου και μία μου
Μην μπερδεύεστε. Δεν είμαι κανένας καλός άνθρωπος. Σκατά στα μούτρα μου είμαι.
Ούτε επειδή δεν έχω πληγωθεί αρκετά. Έχω πονέσει. Έχω θυμώσει. Έχω βρεθεί να κάνω την ίδια συζήτηση εκατό φορές μέσα στο κεφάλι μου. Έχω φανταστεί τι θα έλεγα αν είχα άλλη μία ευκαιρία. Έχω ξυπνήσει μέσα στη νύχτα με εκείνη την αίσθηση ότι κάτι έμεινε αδιόρθωτο και ανείπωτο. Έχω ονειρευτεί σενάρια επιστροφής του άλλου γονυπετής, σαν να πηγαίνει για προσκύνημα στην Παναγία της Τήνου και όταν φτάνει να τον κοιτάζω σα να έχω μόλις καταπιεί μια χύτρα ξινόγαλο. Αμε!
Αλλά ποτέ δεν θυμάμαι να ευχήθηκα πραγματικά να υποφέρει κάποιος που με στεναχώρησε.
Κι αυτό με έκανε να αναρωτηθώ:
Τι είναι τελικά αυτή η ανάγκη που έχουν μερικοί άνθρωποι να πονέσει ο άλλος όσο πόνεσαν εκείνοι;
Η εύκολη απάντηση είναι ότι πρόκειται για εκδίκηση. Είναι απλά εκδικητικοί.
Αλλά, μεταξύ μας, δεν νομίζω ότι είναι τόσο απλό...
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν πιστέυω πως θέλουν στ' αλήθεια να δουν κάποιον στον οποίο επένδυσαν συναισθηματικά, να καταστρέφεται. Δεν μπορώ να φανταστώ να κάθονται τα βράδια σχεδιάζοντας τιμωρίες σαν κακοί σε ταινία δράσης. Συνήθως θέλουν κάτι πολύ πιο ανθρώπινο. Θέλουν να γίνει κατανοητό το μέγεθος του πόνου τους.
Ομολογουμένως υπάρχει κάτι αφόρητο στο να έχει αλλάξει ο κόσμος σου και το άλλο το μοσχάρι να συνεχίζει να ζει σαν να μην συνέβη τίποτα! Ανεπίτρεπτο! Κοίτα πόσο με πόνεσες! Καμάρωσε το κατόρθωμα σου!
Κάπως έτσι νομίζω γεννιέται η φαντασίωση της ανταπόδοσης.
Αν πονέσει κι εκείνος, θα με νιώσει.
Αν χάσει κάτι σημαντικό, θα με καταλάβει.
Αν βρεθεί στη θέση μου, θα μετανιώσει.
Σαν να προσπαθεί η ψυχή να αποκαταστήσει μια κοσμική ισορροπία.
Σαν να λέει "Δεν γίνεται να το περνάω όλο αυτό μόνο εγώ. Έλα να σε κεράσω κι εσένα από αυτό που με ταίζεις τόσο καιρό".
Αυτό το ήθος του ίσο προς ίσο είναι που κάνει την εκδίκηση τόσο επικίνδυνα ελκυστική. Μας δίνει την ψευδαίσθηση ότι αν ο άλλος νιώσει ακριβώς το ίδιο βάρος στο στήθος, η ζυγαριά της δικαιοσύνης θα ισορροπήσει. Αν μολύνουμε τον άλλον με τον ίδιο πόνο που δεχτήκαμε, θα καθαρίσει η δική μας πληγή.
Και είναι ανθρώπινο. Πολύ ανθρώπινο. Μπορώ να το κατανοήσω.
Αλλά στην πραγματικότητα, το μόνο που πετυχαίνουμε είναι να γινόμαστε μια αντανάκλαση αυτού που μας πλήγωσε.
Πόσο μας νοιάζει όμως όταν πονάμε, ε;
Ή μήπως θα έπρεπε;
Πάμε να το απλώσω μπας και καταλάβω γιατί η εκδίκηση ενώ μοιάζει λογική, στην πραγματικότητα είναι αδύνατο να πετύχει αυτό που υπόσχεται.
Η παγίδα της ισορροπίας έχει ως εξής στο μυαλό μου:
- Ο καθρέφτης της κακιάς
Όταν στοχεύεις να πονέσεις τον άλλον όσο πόνεσες, αναγκάζεσαι γίνεις ίδιος. Για να του προκαλέσεις τον ίδιο πόνο, πρέπει να σκεφτείς όπως αυτός, να γίνεις σκληρή όπως αυτός, να υπολογίσεις όπως αυτός. Στο τέλος, ο εκδικητής καταλήγει να έχει τα ίδια ακριβώς χαρακτηριστικά με τον θύτη. Έχει νόημα να λερωθείς για να αποδείξεις ότι ο άλλος είναι βρώμικος ή όχι; Να μια ωραία απορία...
- Η αυταπάτη της συμμετρίας
Πιστεύουμε ότι ο πόνος είναι μονάδα μέτρησης. Σκεφτόμαστε ότι πρέπει να πονέσει όσο εμείς για να καταλάβει. Όμως, ο πόνος δεν είναι αντικειμενικός. Ο καθένας τον βιώνει και τον επεξεργάζεται αλλιώς. Ακόμα και να πετύχεις την τιμωρία που ονειρεύεσαι, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι ο άλλος θα καταλάβει. Το μόνο σίγουρο είναι ότι εσύ έχασες χρόνο και ενέργεια από το να ασχοληθείς με εσένα από εδώ και πέρα.
Όσο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο πιστεύω ότι η επιθυμία να πονέσει ο άλλος ίσως δεν γεννιέται ούτε από τον πόνο.
Ίσως γεννιέται από την αδυναμία να αντέξουμε ότι δεν κατάλαβε.
Ίσως δεν είδε ποτέ την έκταση της ζημιάς.
Ίσως δεν συνειδητοποίησε τι έκανε.
Ίσως να μην υπάρξει ποτέ εκείνη η κινηματογραφική σκηνή όπου θα χτυπήσει το χέρι στο μέτωπο απελπισμένος και θα φωνάξει: Τι έκανα, ο μαλάκας!
Και τότε ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα δύσκολη, αλλά εντελώς υπαρκτή.
Η ζωή δεν χρωστάει!
Δεν χρωστάει κλείσιμο λογαριασμών.
Δεν χρωστάει συμμετρία.
Δεν χρωστάει μαθήματα.
Δεν χρωστάει "θα το βρει από αλλού ο καργιόλης!"
Μερικές φορές ο άνθρωπος που πλήγωσε συνεχίζει κανονικά.
Μερικές φορές δεν έχει την ικανότητα να καταλάβει όσο κι αν προσπαθήσουμε.
Μερικές φορές καταλαβαίνει τόσο αργότερα που δεν έχει πια σημασία.
Μερικές φορές ποτέ.
Από την άλλη μεριά της όχθης...
Υπάρχουν άνθρωποι που παίρνουν στα χέρια τους την δικαίωση.
Υπάρχουν άνθρωποι που περιμένουν να συνωμοτήσει το σύμπαν για να δικαιωθούν.
Υπάρχουν άνθρωποι που κάποια στιγμή κουράζονται να περιμένουν και προχωρούν.
Και υπάρχουν κι άλλοι που δεν περιμένουν καθόλου και αποσύρονται. Όχι επειδή συγχώρεσαν ή ειναι ανώτεροι πνευματικά. Απλώς επειδή κατάλαβαν ότι η ζωή τους δεν μπορεί να μείνει παρκαρισμένη έξω από την πόρτα κάποιου άλλου.
Και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που δεν κατάλαβα ποτέ την ανάγκη της ανταπόδοσης.
Δεν νιώθω την ανάγκη να είμαι ο τιμωρός κανενός.
Κατανοώ την πρόθεση, αμφισβητώ το αποτέλεσμα.
Άρα δεν ενδιαφέρομαι για τη θέση του δήμιου.
Ούτε πιστεύω φυσικά ότι η ζωή έχει έναν περίεργο τρόπο να επιστρέφει στους ανθρώπους αυτά που έσπειραν. Μαλακίες.
Αρνούμαι να συμμετέχω σε αυτό το παζάρι πόνου και διαλέγω οτιδήποτε άλλο εκτός από τον θόρυβο μιας ρεβάνς που ξέρω εκ των προτέρων πως δεν θα μου δώσει ποτέ πίσω όσα έχασα. Δεν με απασχολεί αν ο άλλος θα πληρώσει γιατί με απασχολεί κυρίως να καταλάβω τι συνέβη. Τι είδα και δεν είδα. Τι κατάλαβα και τι παρεξήγησα. Τι έμαθα. Τι κρατάω. Τι αφήνω πίσω. Και το σημαντικότερο όλων, πως στέκομαι από εδώ και πέρα.
Ξέρω ήδη ότι ο πόνος του άλλου δεν θα θεραπεύει τον δικό μου.
Δεν θα σβήσει τη θλίψη μου.
Το παρελθόν δεν αλλάζει και το παρόν έγινε αυτό που είναι.
Το μόνο που μπορεί να αλλάξει είναι το μέλλον μου.
Και αυτό, ευτυχώς ή δυστυχώς, είναι δική μου δουλειά.
Κανενός άλλου.