Παίρνω βαθιά ανάσα και βουτάω με φόρα στο λαγούμι!
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξεδιαλύνουμε είναι ότι η λέξη "αποκλειστικότητα" όταν την χρησιμοποιούμε, αυθαίρετα νομίζουμε πως εννοούμε ένα πράγμα ενώ περιγράφει τουλάχιστον πέντε. Τόσα μπορώ να σκεφτώ εγώ τόσα θα σας πω... (Εκ του "τόσα καταλαβαίνω, τόσα λέω").
1. Αποκλειστικότητα του σώματος
Η πιο εύκολη να οριστεί σε ερωτική σχέση. Δεν κάνω σεξ με άλλους. Τι ευκολότερο!
Αυτό είναι καθαρά θέμα συμπεριφοράς. Μπορείς να συμφωνήσεις πάνω σε αυτό, να διαφωνήσεις, να το τηρήσεις ή να το παραβιάσεις. Ένα κι ένα κάνουν δύο.
Κάνουν όμως;
Γιατί προσέξτε...
Αυτό δεν μας λέει απολύτως τίποτα για το τι συμβαίνει μέσα στο κεφάλι του άλλου.
Μπορεί ένας άνθρωπος να είναι σεξουαλικά πιστός επί 30 χρόνια και να έχει επιθυμήσει άλλους 847 ανθρώπους.
Μονογαμική συμπεριφορά; Ναι.
Μονογαμική επιθυμία; Ούτε κατά διάνοια.
Μεμπτό; Για μένα όχι, αλλά δεν ασχολούμαστε ούτε με εμένα ούτε με αυτό τωρα. Εμείς ασχολούμαστε με την αποκλειστικότητα του σώματος.
Αφού το "λουλούδι μας δεν το δώσαμε να το "μυρίσει" άλλος, είμαστε μέσα στο συμβόλαιο και η εγγύηση ισχύει ακόμη.
Πάμε παρακάτω...
2. Αποκλειστικότητα της επιθυμίας
Εδώ αρχίζουνε τα όργανα. Avanti maestro!
- Θέλω να μη θέλεις κανέναν άλλον...
Μόνο που αυτό είναι απαίτηση που ο άλλος δεν μπορεί ακριβώς να αποδείξει ότι τηρεί, εφόσον το υποσχεθεί φυσικά. Και πως θα μπορούσε άλλωστε; Ελάτε τώρα, μεταξύ κατεργαρέων, ειλικρίνεια.
Μπορεί φυσικά να υποσχεθεί ότι θα το κάνει και εσύ να εύχεσαι να το καταφέρει (μαλακία σου) αλλά ειλικρινά τώρα... Μπορεί κανείς σοβαρά να σου υποσχεθεί πότε θα ανταριαστεί τόσο ώστε να κερνούσε με ευκολία το παστέλι του σε μια άλλη μέλισσα;
Ε... Ρε παιδιά. Η σεξουαλική έλξη δεν περνάει πρώτα από το γραφείο κίνησης για έγκριση:
— Ωραία γυναίκα στα δεξιά. Έμπαινα.
— Ναι, αλλά το Relationship status σας παρακαλώ;
— Αααα, είμαι σε μονογαμική σχεση.
— Τότε απορρίπτεται το αίτημα για έλξη. Καλή συνέχεια. Επόμενος παρακαλώ...
Κι όμως, πολλές φορές θεωρούμε ακόμη και την εμφάνιση επιθυμίας για κάποιον τρίτο ως ένδειξη ότι "κάτι λείπει από τη σχέση". Δεν προκύπτει όμως αναγκαστικά από κάπου αυτό.
Μπορεί να λείπει.
Μπορεί και όχι.
3. Αποκλειστικότητα του συναισθήματος
Τώρα κατεβαίνουμε όροφο και ταυτόχρονα μπαίνουν και τα κρουστά στο μουσικό σύνολο του μαέστρου.
- Δεν επιτρέπεται να γουστάρεις άλλον...
Και εδώ φαίνεται γιατί κάποιοι άνθρωποι μπορούν να ανεχθούν ευκολότερα την ιδέα ενός περιστασιακού σεξ του συντρόφου τους από την ιδέα μιας συναισθηματικής σύνδεσης με κάποιον τρίτο.
Γιατί;
Επειδή το δεύτερο απειλεί κάτι σημαντικότερο από τη σεξουαλική αποκλειστικότητα.
Τη μοναδικότητά μου μέσα στον ψυχικό σου κόσμο.
Δεν φοβάμαι μόνο ότι θα κοιμηθείς με κάποιον άλλον άνθρωπο.
Με κλονίζει να μιλάς μαζί του όπως μιλάς μαζί μου.
Ότι θα τον αναζητήσεις όταν συμβεί κάτι σημαντικό.
Ότι θα σε ενδιαφέρει η γνώμη του.
Ότι θα γελάς μαζί του με εκείνο το συγκεκριμένο γέλιο.
Ότι θα είναι εκείνος που θα σου έρθει πρώτος στο μυαλό όταν θελήσεις να πεις κάτι.
Ότι θα γίνει εκείνο το πρόσωπο στο οποίο γυρίζεις.
Εδώ δεν διεκδικούμε πλέον γεννητικά όργανα τύπου "πουτσες μπλέ και μουνι καλλιγραφία". Διεκδικούμε θέση.
Και η θέση αυτή, για πολλούς ανθρώπους, έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από το ποιος ακούμπησε ποιο σώμα.
4. Αποκλειστικότητα της προτεραιότητας
Και νομίζω ότι εδώ βρίσκεται μεγάλο μέρος του πραγματικού πυρήνα.
Ίσως αυτό που ζητάμε πολλές φορές όταν λέμε ότι θέλουμε "αποκλειστικότητα" να είναι, βαθύτερα, κάτι αρκετά διαφορετικό:
Να ξέρουμε ότι μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο ανθρώπους, εμείς έχουμε μια ιδιαίτερη θέση για εκείνον τον συγκεκριμένο άνθρωπο.
Όχι ότι είμαστε ο μοναδικός άνθρωπος που μπορεί να βρει όμορφο. Αυτό είναι σχεδόν γελοίο αίτημα. Αλλά ότι είμαστε ο άνθρωπος στον οποίο έχει επενδύσει τη σχέση του.
Ότι όταν πρέπει να παρθούν σημαντικές αποφάσεις, υπάρχουμε μέσα σε αυτές.
Ότι όταν η ζωή δυσκολέψει, δεν είμαστε ένας από τους πολλούς.
Ότι έχουμε δημιουργήσει κάτι μεταξύ μας το οποίο δεν είναι απλώς ανταλλάξιμο.
Και γι’ αυτό ένα ζευγάρι μπορεί θεωρητικά να έχει μια σεξουαλικά ανοιχτή σχέση, αλλά ταυτόχρονα πολύ αυστηρούς κανόνες γύρω από την προτεραιότητα, την οικειότητα ή συγκεκριμένα πράγματα που θεωρεί ότι ανήκουν μόνο στη μεταξύ τους σχέση.
- Με άλλους μπορείς να κάνεις ό,τι άλλο θέλεις. Αυτό όμως εδώ που ζούμε, είναι μόνο δικό μας.
Δεν καταργήθηκε, δηλαδή, η αποκλειστικότητα.
Μετακινήθηκε το βλέμμα της προς άλλη κατεύθυνση.
Και αυτό από μόνο του αρκεί για να δείξει ότι το δίπολο "μονογαμία ή πολυγαμία" είναι πολύ πιο φτωχό απ’ όσο νομίζουμε.
5. Και υπάρχει η αποκλειστικότητα της ταυτότητας
Αυτή είναι η πιο ύπουλη.
Και, για να είμαστε ακριβείς, ίσως δεν είναι καν άλλο ένα είδος αποκλειστικότητας όπως τα προηγούμενα. Είναι περισσότερο αυτό που μπορεί να κάνουμε ψυχολογικά με την αποκλειστικότητα.
Δεν θέλω μόνο να με επιλέγεις.
Θέλω η επιλογή σου να δηλώνει και ποιος είμαι εγώ.
Με θέλει; Άρα αξίζω.
Με προτιμά; Άρα είμαι ξεχωριστή.
Δεν θέλει άλλους; Άρα είμαι αρκετή.
Και κάπου εκεί γίνεται η μεγάλη στραβή και η συμπεριφορά του άλλου μετατρέπεται σε μέτρο της δικής μου αξίας.
Οπότε, όταν εμφανιστεί ένας τρίτος, δεν απειλείται απλώς η σχέση. Απειλείται ένα ολόκληρο αφήγημα που είχα χτίσει για τον εαυτό μου μέσα από τη σχέση.
"Νόμιζα ότι ήμουν αρκετή", έχουμε ακούσει. Κι έχουμε πει ή έστω σκεφτεί κι εμείς, σκάστε...
Και εδώ θέλω να σταθώ λίγο, γιατί υπάρχει θέμα.
Η λέξη αρκετή ή αρκετός είναι... Ιδιότροπη.
"Αρκετός" για τι πράγμα;
Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι υπέροχος, ο σύντροφός του να το αναγνωρίζει και να εξακολουθεί να βρίσκει άλλους ανθρώπους ελκυστικούς.
Όπως μπορεί να έχει υπέροχους φίλους χωρίς να παύει να δημιουργεί νέες φιλίες.
Φυσικά η ερωτική σχέση δεν είναι ίδια με τη φιλία. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει επειδή έχουμε βάλει διαφορετικό πλαίσιο γύρω της, διαφορετικές προσδοκίες και διαφορετικές συμφωνίες.
Αλλά η σύγκριση αποκαλύπτει κάτι σημαντικό.
Μόνο στον έρωτα έχουμε συνδέσει τόσο έντονα τη μοναδικότητα με την αξία.
Δεν λέμε σε έναν φίλο μας:
- Είδα στο story σου ότι πέρασες καταπληκτικά με τη Σοφία. Προφανώς η φιλία μας έχει προβλήματα!
Και εάν το λέτε, συγγνώμη κιόλας, αλλά να το κοιτάξετε.
Στον έρωτα, όμως, με μεγάλη άνεση λέμε:
- Αφού γουστάρεις τη γειτόνισσα, κάτι δεν παίρνεις από εμένα, Γιωργάκη. Παράδεξου το!
Και ακούγεται απολύτως λογικό. Ενώ δεν είναι αναγκαστικά. Είπα " δεν είναι αναγκαστικά", ναι; Αυτό σημαίνει ότι άλλες φορές και ακούγεται και είναι λογικό.
Η ύπαρξη μιας επιθυμίας δεν αποτελεί αυτομάτως διάγνωση της σχέσης. Μπορεί να είναι. Μπορεί και να μην είναι. Εξαρτάται την περίπτωση.
---
Και τώρα φτάνουμε στο σημείο που προσωπικά βρίσκω πολύ πιο ενδιαφέρον ακόμη κι από το ερώτημα "μονογαμία ή πολυγαμία, απ’ την Κική και την Κοκό ποια να διαλέξω".
Η πραγματικά χρήσιμη διάκριση, νομίζω, είναι αυτή:
Επιθυμία – Επιλογή – Συμφωνία.
Επιθυμία: Τι εμφανίζεται μέσα μου.
Επιλογή: Τι αποφασίζω να κάνω με αυτό που εμφανίστηκε μέσα μου.
Συμφωνία: Τι έχω υποσχεθεί στον άνθρωπο με τον οποίο σχετίζομαι.
Αυτά τα τρία πρέπει να τα χωρίσουμε γιατί δεν πάνε αγκαζέ.
Γιατί μπορώ να επιθυμήσω κάποιον χωρίς να τον προσεγγίσω.
Μπορώ να φλερτάρω χωρίς να έχω σκοπό καν να κάνω σεξ.
Μπορώ να κάνω σεξ χωρίς να συνδεθώ.
Μπορώ να συνδεθώ συναισθηματικά (κάνω, δεν κάνω σεξ) αλλά χωρίς να εγκαταλείψω τον σύντροφό μου.
Μπορώ επίσης με μεγάλη άνεση να μην κάνω ποτέ σεξ με κανέναν άλλον και, παρ’ όλα αυτά, να έχω εγκαταλείψει συναισθηματικά τη σχέση μου προ πολλού.
Και, last but not least, μπορώ να κάνω σεξ με τρίτους χωρίς να προδίδω κανέναν, εφόσον αυτό είναι εξαρχής συμφωνημένο.
Γιατί η επιθυμία δεν είναι πράξη.
Και η πράξη δεν είναι συναίσθημα.
Και τίποτα από τα δύο δεν μας λέει (από μόνο του) αν παραβιάστηκε μια συμφωνία.
---
Και τώρα θα σας σοκάρω έτσι για το γούστο.
Η σεξουαλική αποκλειστικότητα δεν είναι συνώνυμη ούτε με την πίστη ούτε με την εντιμότητα.
Η προδοσία μιας σχέσης δεν βρίσκεται υποχρεωτικά στο σεξ με έναν τρίτο άνθρωπο.
Η προδοσία μιας σχέσης βρίσκεται στην παραβίαση της συμφωνίας που έχεις κάνει με τον άνθρωπο απέναντί σου.
Δύο άνθρωποι που έχουν συμφωνήσει μονογαμία μπορούν να προδώσουν αυτή τη συμφωνία.
Δύο άνθρωποι που έχουν συμφωνήσει μη μονογαμία μπορούν να είναι απολύτως πιστοί στη δική τους.
Και δύο άνθρωποι μπορούν επίσης να μην έχουν κάνει ποτέ καμία πραγματική συζήτηση για όλα αυτά και να ανακαλύψουν εκ των υστέρων (συνήθως με όχι ιδιαίτερα ευχάριστο τρόπο), ότι ο καθένας θεωρούσε αυτονόητο κάτι εντελώς διαφορετικό από τον άλλον.
Κι εδώ ανοίγει άλλη σκουληκότρυπα...
Πόσες από τις "συμφωνίες" των σχέσεών μας είναι πράγματι συμφωνίες; Εννοώ, καθίσατε ποτέ να πείτε τι θεωρείτε απιστία ας πούμε;
Ή μπήκατε σε μια σχέση κουβαλώντας ο καθένας το δικό του αόρατο συμβόλαιο και θεωρήσατε ότι ο άλλος είχε υπογράψει ακριβώς το ίδιο χωρίς να το έχει δει ποτέ;
Για τον έναν απιστία είναι το σεξ.
Για τον άλλον είναι το φιλί.
Για έναν τρίτο το sexting.
Για κάποιον το χαλβάδιασμα γκομενακίων στα socials.
Για κάποιον άλλον έστω και ο πλατωνικός έρωτας.
Για άλλον το να μιλάς κάθε βράδυ επί τρεις ώρες με έναν άνθρωπο και να του δίνεις μια συναισθηματική θέση που θεωρούσε αποκλειστικά δική του.
Και υπάρχουν άνθρωποι για τους οποίους ακόμη και το σεξ με άλλους δεν αποτελεί παραβίαση, αρκεί να τηρούνται συγκεκριμένα όρια που έχουν συμφωνηθεί.
Άρα το ερώτημα γίνεται:
- Είμαστε αποκλειστικοί; Και εάν, ναι, σε τι ακριβώς είμαστε αποκλειστικοί;
Στο σώμα;
Στην επιθυμία;
Στο συναίσθημα;
Στην προτεραιότητα;
Σε συγκεκριμένες πράξεις;
Σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα της κοινής μας ζωής;
Έχουμε συμφωνήσει πραγματικά πάνω σε όλα αυτά ή απλώς υποθέτουμε ότι εννοούμε το ίδιο πράγμα;
Γιατί φαίνεται πως η αποκλειστικότητα δεν είναι μία πόρτα που είναι είτε ανοιχτή είτε κλειστή.
Είναι ένα ολόκληρο σπίτι με δωμάτια.
Κάποια ζευγάρια κλειδώνουν όλα τα δωμάτια. Άλλα αφήνουν κάποια ανοιχτά. Άλλα συμφωνούν ότι ο καθένας μπορεί να μπαινοβγαίνει όπου θέλει, εκτός από ένα συγκεκριμένο δωμάτιο που παραμένει μόνο δικό τους.
Και κανένα από αυτά τα μοντέλα δεν λέει από μόνο του αν υπάρχει αγάπη, πίστη, ασφάλεια ή εντιμότητα.
Αυτό λέει το κατά πόσο οι άνθρωποι που βρίσκονται μέσα στη σχέση ξέρουν σε ποιο σπίτι συμφώνησαν ότι κατοικούν ή εάν ο καθένας μένει σε άλλο.
Πίστη και αποκλειστικότητα όμως, σίγουρα δεν είναι συνώνυμα εάν πριν δεν βάλουμε κάτω τους ορισμούς μας μπας και βρούμε κοινό έδαφος.
Το σωστό ερώτημα δηλαδή, καταλήγοντας (επιτέλους, κοπελιά), δεν είναι αν δύο άνθρωποι έχουν αποκλειστική σχέση ή όχι.
Το σωστό ερώτημα είναι αν έχουν καταλάβει τι ακριβώς έχουν υποσχεθεί ο ένας στον άλλον.
