Eν πoλλaίs aμaρτίaιs περιγρaφoύσa γυvή

Υπάρχει μια ιδέα του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι που δεν κάθεται ήσυχα στο κεφάλι μου από τότε που την διάβασα. Δεν είναι από εκείνες τις φράσεις που τις κάνεις quote στο Instagram για να νιώσεις σοφός. Λέει, περίπου, το εξής: Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για να είναι ευτυχισμένος. Είναι φτιαγμένος για να μπλέκει. Και δεν το κάνει επειδή δεν ξέρει τι θέλει. Το κάνει επειδή, ακόμα κι όταν πάρει αυτό που επιθυμεί, κάτι μέσα του αρχίζει να τσινάει. Κάτι αρχίζει να σαλεύει και θέλει να ανακατέψει το τσουκάλι.

Ας μιλήσουμε για τη χημεία που μας κάνει ζάβες. Όταν είσαι 49, το σώμα σου αποφασίζει να παίξει ένα άδικο παιχνίδι. Κλιμακτήριος, περίοδος, εμμηνόπαυση και όλα αυτά τα γυναικεία θέματα είναι στην πραγματικότητα μια βιοχημική εισβολή. Κοιμάσαι γυναίκα και ξυπνάς ως μια μεταλλαγμένη έκδοση ενός πλάσματος με θολωμένη κρίση και γυναικείο όνομα που, αν με ρωτάτε, δεν θα έπρεπε να κυκλοφορεί ελεύθερο. Η κοινωνία που ζούμε, για την εύρυθμη λειτουργία της, απαιτεί να είμαστε σταθερές, ενώ η βιολογία μας προστάζει καθαρή ανυπακοή στη σταθερότητα!  Πώς να είσαι κανονική όταν το σώμα σου κάνει ορμονικό rollercoaster με τον Χάρο;

Πρώτη μέρα του κύκλου και η τάση φυγής μου είναι τέτοια, που αν υπήρχε κουμπί αυτοκαταστραφής, θα το είχα πατήσει και θα γελούσα κιόλας, βγάζοντας μια selfie πριν το "μπαμ". Όποιος ξέρει, ξέρει. Δεν είναι κούραση. Η κούραση διορθώνεται με ύπνο. Είναι μια αδιανόητη ώθηση φυγής που δεν χωράει σε κανένα πρόγραμμα, σε καμία "υγιή" καθημερινότητα που έχω χτίσει με τόση επιμέλεια. Είμαι μέσα σε αυτό το κωλο-εργαστήριο, περιτριγυρισμένη από αντιδραστήρια, αναλυτές, ψυχρό ανοξείδωτο, αρρώστια, πόνο και αγωνία. Νιώθω ότι η ζωή μου είναι ένα δωμάτιο γεμάτο σκουπίδια που κάποια (εγώ, η ηλίθια) έχει τακτοποιήσει με την ψευδαίσθηση ότι είναι κάτι. Μα να μην έχει ένα παράθυρο εδώ μέσα; Να το ανοίξω, να κρεμαστώ όσο μπορώ έξω και να πάρω μια βαθιά ανάσα; Χρειάζομαι αέρα!

Υπάρχουν αλήθειες που απλώς δεν αντέχεις. ​Όχι γιατί είναι δαιδαλώδεις ή πολύπλοκες. Αλλά γιατί η απλότητά τους είναι ισοπεδωτική. Δεν αφήνουν ούτε χαραμάδα για παρερμηνεία, ούτε περιθώριο για ελπίδα, ούτε καν την πολυτέλεια της καθυστέρησης. ​Και τότε, για να επιβιώσεις, εφευρίσκεις κάτι καλύτερο. Ένα ψέμα που δουλεύει. Ένα λειτουργικό ψέμα. Κομψό. Από αυτά που δεν σε διαλύουν, αλλά σε κρατούν όρθιο. ​Αυτό είναι το "ζωτικό ψεύδος".

«Δεν θα σου ζητήσω να κάνεις τίποτε, ούτε ακόμη να είσαι στο πλευρό μου για πάντα. Γιατί αν πρέπει να σου το ζητήσω, δεν το θέλω πλέον.»  Αποδίδεται στην Frida Kahlo. Ας πούμε ότι το είπε κάποιος τέλος πάντων, δεν έχει σημασία. Σημάδια έχει ότι πολλοί συμπεριφέρονται ακριβώς έτσι.  Καλά κάνουν άραγε;

Παιδιά… έχω άσχημα νέα για το software μας. Ένα malfunction στο σύστημα ανταμοιβής μας. Το "μου αρέσει" είναι εμπειρία. Το "θέλω" είναι ώθηση. Σημειώστε το αυτό!  Στον εγκέφαλο αυτά τα δύο δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ναι, και στα δύο εμπλέκεται η ντοπαμίνη. Αλλά όχι με τον ίδιο ρόλο. Η ντοπαμίνη δεν είναι η χημική ουσία της χαράς. Είναι κυρίως η χημική ουσία της αναζήτησης και της κατεύθυνσης. Δηλαδή δεν σε κάνει να απολαμβάνεις. Σε κάνει να κυνηγάς. Και όπως έλεγε κι ο Βέγγος "Ξέρεις από βέσπα;"

Σκέφτηκα εφτά λέξεις που κάνουν όλη τη βρώμικη δουλειά μέσα μας και μετά παριστάνουν τις αθώες. Τις λέμε σαν να είναι το ίδιο πράγμα ενώ δεν είναι ούτε καν κοντά. Θέλω Πρέπει Μπορώ  Χρειάζεται  Έχω ανάγκη  Έχω μάθει Μου αρέσει Τις πετάμε συνήθως χαλαρά, σαν να σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Και πάνω σε αυτή τη σύγχυση παίρνουμε αποφάσεις. Το πρόβλημα δεν είναι γλωσσικό. Είναι υπαρξιακό.  Και εξηγούμαι: Ωριμότητα, δεν είναι να ξεχωρίζουμε τη διαφορά για να ξέρουμε ποιά να χρησιμοποιήσουμε στην καθημερινότητά μας (αν και είναι σημαντικό να μπορούμε να επικοινωνούμε όσο ακριβέστερα μπορούμε), αλλά για να ξέρουμε την κινητήρια δύναμη που μας διέπει. 

Η τρομακτική ερωτική ιστορία που δεν γράφτηκε ποτέ επειδή ήταν τόσο συνηθισμένη που κανείς δεν την κατάλαβε τη στιγμή που διαδραματιζόταν. Μόνο καιρό μετά, όταν είχε γίνει ανάμνηση και η θλίψη ήρθε με καθυστέρηση. Δεν γκρίνιαξε. Δεν φώναξε. Δεν απείλησε. Δεν έσπασε τίποτα. Δεν έκανε block.  Δεν ανέβασε story με υπονοούμενα. Απλώς… σταμάτησε να είναι. Και δεν θα ξαναήταν.

Μην μαζεύεις. Ό,τι κατρακυλάει, έχει λόγο. Δεν θυμάμαι να ζήτησα τίποτα. Κάτι όμως μου δόθηκε. Όχι ολόκληρο. Ποτέ ολόκληρο. Δεν υπάρχει άλλο ή δεν αντέχω να δω; Μπορεί να το φαντάστηκα. Μπορεί να φαντάστηκα και εμένα. Δεν ξέρω ποιο από τα δύο είναι χειρότερο.

Αν ξεκινήσω εξηγώντας τον δομισμό και τον μεταδομισμό θεωρητικά, θα τραβάμε τα βυζιά μας από τη βαρεμάρα. Εγώ οριακά σταμάτησα δηλαδή. Αλλά είναι σημαντική η κατανόηση τους στην καθημερινότητά μας. Γι'αυτό υπόσχομαι να τα βάλω κάτω και να τα πολτοποιήσω όσο μπορέσω ώστε να τα καταλάβω εγώ και μαζί με εμένα κι εσείς, εάν δεν τα ξέρατε.

Δεν τον είχε δει καν. Όχι να τον προσέξει κιόλας… Εκείνη τη μέρα, μέσα στον κόσμο του αντιρατσιστικού, στους ήχους, στις φωνές και στις μυρωδιές του φεστιβάλ που εκείνος έμοιαζε με όλους τους άλλους και με κανέναν, εκείνη απλώς υπήρχε. Μιλούσε, γελούσε, κινούταν μέσα στον χώρο, χάζευε στους πάγκους, χωρίς να ξέρει ότι κάπου, λίγο πιο πέρα, την είχε ήδη ξεχωρίσει. Εκείνος την είδε. Και η ιστορία έδειξε ότι δεν την είδε με τον τρόπο που κοιτάς έναν άνθρωπο και τον ξεχνάς μετά από λίγο. Δεν της μίλησε. Δεν έκανε τίποτα. Απλώς την κοιτούσε. Μια σκέψη που δεν είχε ακόμα λέξεις.

Μην ανάψεις το φως. Έτσι φαίνεται καλύτερα. Υπήρχε κάτι εδώ. Όχι πριν. Μετά. Ή ανάμεσα τους. Δεν έχει σημασία. Υπάρχει μια πόρτα. Όχι εδώ. Πιο μέσα. Δεν έχει χερούλι. Την ξέρεις.

Πέθανε ένα κορίτσι 18 χρονών. Αυτό είναι το μόνο που χρειάζεται να ειπωθεί. Όχι, δεν είναι ανάγκη να ήταν σαν τα κρύα τα νερά. Όχι, δεν χρειάζεται να ήταν αγγελούδι. Όχι, δεν έχει σημασία αν είχε το τέλειο πρόσωπο, τα τέλεια μαλλιά, μάτια ή το τέλειο Instagram. Πέθανε ένα παιδί.

Ο όρος “μαθημένη αβοηθησία” (learned helplessness) περιγράφει ένα ψυχολογικό φαινόμενο που μελετήθηκε από τον Martin Seligman τη δεκαετία του ’60. Σε αυτό το φαινόμενο, ένα άτομο μετά από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες όπου δεν είχε έλεγχο στο αποτέλεσμα, σταματά να προσπαθεί. Όχι επειδή δεν μπορεί. Επειδή πείστηκε ότι δεν έχει νόημα. Πρόκειται για μάθηση.  Δεν συμβαίνει ξαφνικά. Είναι αργή εκπαίδευση. Προσπαθείς, δεν αλλάζει κάτι. Ξαναπροσπαθείς, πάλι τίποτα. Συνεχίζεις, ίδιο αποτέλεσμα.

Όταν ξέρεις πολύ καλά να φεύγεις, όλα είναι αφορμή για φευγιό! Υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν να μένουν. Να κάθονται μέσα στα πράγματα, να τα αφήνουν να τους ακουμπήσουν, να τους βαρύνουν, να τους αλλάξουν. Και υπάρχουν κι άλλοι… (πανάθεμά το κεφάλι μας!) Που έχουν μάθει να φεύγουν. Όχι την κατάλληλη στιγμή απαραίτητα. Όχι όταν όλα καταρρέουν, τότε είναι εύκολο. Αλλά λίγο πριν αρχίσουν να χτίζονται.

Ζούμε σε μια εποχή που μιλάει πολύ αλλά τελικά λέει ελάχιστα. Άλλα νιώθουμε, άλλα λέμε, άλλα σκεφτόμαστε, άλλα κάνουμε. Για τους περισσότερους δεν είναι καθόλου δύσκολο να κουνήσουμε το δάχτυλο.  Αν κάτι μας ενοχλήσει, να το πούμε αμέσως. Αν θυμώσουμε, να τσακωθούμε χωρίς διευκρινίσεις. Αν πληγωθούμε, να αναλύσουμε δίχως αύριο την αδικία εις βάρος μας. Το άσχημο έχει δύναμη, έχει ένταση, έχει ορμή.  Ξεφεύγει εύκολα από το στόμα, σαν κάτι που βιάζεται να βγει. Το ωραίο όμως…

Εχθές μου ήρθε μια συνειδητοποίηση που δεν την περίμενα με τίποτα από εμένα! Και ήρθε χαλαρά και άνετα, ένα βράδυ, μέσα σε ένα αθώο κουτσομπολιό.  Δεν ήταν τίποτα βαθύ ή υπαρξιακό. Ήρθε μέσα σε μία χαλαρή συζήτηση, εκεί που λες βλακείες και γελάς αλλά με έκανε να κάτσω λίγο πιο ίσια στην καρέκλα και να πω: «Ωραία… Μήπως έχουμε θέμα εδώ;» Μου λείπει ένας συγκεκριμένος ηθικός φραγμός...!  (Καλά, πολλοί μου λείπουν, αλλά αυτόν ανακάλυψα τώρα. Τους άλλους τους ήξερα.)

Τι χρωστάμε επιτέλους στους γονείς μας; Υπάρχει μια ιδέα που κυκλοφορεί σχεδόν σαν φυσικός νόμος. Τους γονείς μας πρέπει να τους σεβόμαστε. Μας έδωσαν ζωή. Ε λοιπόν η φράση αυτή είναι παγίδα! Δεν χρωστάμε στους γονείς μας για το ότι γεννηθήκαμε. Δεν τους ζητήσαμε να υπάρξουμε. Η γέννησή μας ήταν δική τους απόφαση. Όχι δικό μας χρέος. Και τώρα που είπα το πιο ιερόσυλο που το έχω κι εύκολο, πάμε στο δύσκολο.

Ένα πισωγύρισμα που τίποτα δεν προμήνυε ότι θα συμβεί. Έσωτερικό και απόλυτα ξαφνικό. Εκεί που νόμιζα ότι παω καλά, ότι ξεμπερδεύω με τον κάλο που με ενοχλούσε (έστω στον εγκέφαλο)… Τσουπ. Να ’τος πάλι. Σιγά μην ήταν τόσο εύκολο. Και γιατί να είναι δηλαδή; Επειδή είπαμε πέντε πράγματα με τον ψυχοβγάλτη και κατάλαβα; Παπάρια! Η κατανόηση δεν έχει καμία σχέση με την αντίδραση. Με το ένστικτο της επιβίωσης. Επειδή κατάλαβα τι φοβάμαι και γιατί, σημαίνει ότι θα σταματήσω κιόλας; Αστεία πράγματα... Άρα σήμερα, αυτό που θα περιγράψω είναι ένα πισωγύρισμα μπας και το καταλάβω κι εγώ... 

Τώρα θα πλατιάσω με τις φιλοσοφίες μου που δεν ακουμπάνε πουθενά πέρα από προσωπικές παρατηρήσεις. Δηλαδή... άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε. Θα ξεκινήσω με βαρύγδουπη δήλωση. Δικαίωμα μου. Δικό μου είναι το μπλογκ, το βάζω κάτω και το πατάω! Το πάθος δεν πεθαίνει από τον χρόνο.  Γνώμη μου, οκ;  Πεθαίνει από πολύ συγκεκριμένες αιτίες. Άρα... πού πάει το πάθος όταν χάνεται; Ο περισσότερος κόσμος δεν το χάνει. Το ανταλλάσσει. Και συνήθως το κάνει πρόθυμα.