Eν πoλλaίs aμaρτίaιs περιγρaφoύσa γυvή

Παιδιά… έχω άσχημα νέα για το software μας. Ένα malfunction στο σύστημα ανταμοιβής μας. Το "μου αρέσει" είναι εμπειρία. Το "θέλω" είναι ώθηση. Σημειώστε το αυτό!  Στον εγκέφαλο αυτά τα δύο δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ναι, και στα δύο εμπλέκεται η ντοπαμίνη. Αλλά όχι με τον ίδιο ρόλο. Η ντοπαμίνη δεν είναι η χημική ουσία της χαράς. Είναι κυρίως η χημική ουσία της αναζήτησης και της κατεύθυνσης. Δηλαδή δεν σε κάνει να απολαμβάνεις. Σε κάνει να κυνηγάς. Και όπως έλεγε κι ο Βέγγος "Ξέρεις από βέσπα;"

Σκέφτηκα εφτά λέξεις που κάνουν όλη τη βρώμικη δουλειά μέσα μας και μετά παριστάνουν τις αθώες. Τις λέμε σαν να είναι το ίδιο πράγμα ενώ δεν είναι ούτε καν κοντά. Θέλω Πρέπει Μπορώ  Χρειάζεται  Έχω ανάγκη  Έχω μάθει Μου αρέσει Τις πετάμε συνήθως χαλαρά, σαν να σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Και πάνω σε αυτή τη σύγχυση παίρνουμε αποφάσεις. Το πρόβλημα δεν είναι γλωσσικό. Είναι υπαρξιακό.  Και εξηγούμαι: Ωριμότητα, δεν είναι να ξεχωρίζουμε τη διαφορά για να ξέρουμε ποιά να χρησιμοποιήσουμε στην καθημερινότητά μας (αν και είναι σημαντικό να μπορούμε να επικοινωνούμε όσο ακριβέστερα μπορούμε), αλλά για να ξέρουμε την κινητήρια δύναμη που μας διέπει. 

Η τρομακτική ερωτική ιστορία που δεν γράφτηκε ποτέ επειδή ήταν τόσο συνηθισμένη που κανείς δεν την κατάλαβε τη στιγμή που διαδραματιζόταν. Μόνο καιρό μετά, όταν είχε γίνει ανάμνηση και η θλίψη ήρθε με καθυστέρηση. Δεν γκρίνιαξε. Δεν φώναξε. Δεν απείλησε. Δεν έσπασε τίποτα. Δεν έκανε block.  Δεν ανέβασε story με υπονοούμενα. Απλώς… σταμάτησε να είναι. Και δεν θα ξαναήταν.

Μην μαζεύεις. Ό,τι κατρακυλάει, έχει λόγο. Δεν θυμάμαι να ζήτησα τίποτα. Κάτι όμως μου δόθηκε. Όχι ολόκληρο. Ποτέ ολόκληρο. Δεν υπάρχει άλλο ή δεν αντέχω να δω; Μπορεί να το φαντάστηκα. Μπορεί να φαντάστηκα και εμένα. Δεν ξέρω ποιο από τα δύο είναι χειρότερο.

Αν ξεκινήσω εξηγώντας τον δομισμό και τον μεταδομισμό θεωρητικά, θα τραβάμε τα βυζιά μας από τη βαρεμάρα. Εγώ οριακά σταμάτησα δηλαδή. Αλλά είναι σημαντική η κατανόηση τους στην καθημερινότητά μας. Γι'αυτό υπόσχομαι να τα βάλω κάτω και να τα πολτοποιήσω όσο μπορέσω ώστε να τα καταλάβω εγώ και μαζί με εμένα κι εσείς, εάν δεν τα ξέρατε.

Δεν τον είχε δει καν. Όχι να τον προσέξει κιόλας… Εκείνη τη μέρα, μέσα στον κόσμο του αντιρατσιστικού, στους ήχους, στις φωνές και στις μυρωδιές του φεστιβάλ που εκείνος έμοιαζε με όλους τους άλλους και με κανέναν, εκείνη απλώς υπήρχε. Μιλούσε, γελούσε, κινούταν μέσα στον χώρο, χάζευε στους πάγκους, χωρίς να ξέρει ότι κάπου, λίγο πιο πέρα, την είχε ήδη ξεχωρίσει. Εκείνος την είδε. Και η ιστορία έδειξε ότι δεν την είδε με τον τρόπο που κοιτάς έναν άνθρωπο και τον ξεχνάς μετά από λίγο. Δεν της μίλησε. Δεν έκανε τίποτα. Απλώς την κοιτούσε. Μια σκέψη που δεν είχε ακόμα λέξεις.

Μην ανάψεις το φως. Έτσι φαίνεται καλύτερα. Υπήρχε κάτι εδώ. Όχι πριν. Μετά. Ή ανάμεσα τους. Δεν έχει σημασία. Υπάρχει μια πόρτα. Όχι εδώ. Πιο μέσα. Δεν έχει χερούλι. Την ξέρεις.

Πέθανε ένα κορίτσι 18 χρονών. Αυτό είναι το μόνο που χρειάζεται να ειπωθεί. Όχι, δεν είναι ανάγκη να ήταν σαν τα κρύα τα νερά. Όχι, δεν χρειάζεται να ήταν αγγελούδι. Όχι, δεν έχει σημασία αν είχε το τέλειο πρόσωπο, τα τέλεια μαλλιά, μάτια ή το τέλειο Instagram. Πέθανε ένα παιδί.

Ο όρος “μαθημένη αβοηθησία” (learned helplessness) περιγράφει ένα ψυχολογικό φαινόμενο που μελετήθηκε από τον Martin Seligman τη δεκαετία του ’60. Σε αυτό το φαινόμενο, ένα άτομο μετά από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες όπου δεν είχε έλεγχο στο αποτέλεσμα, σταματά να προσπαθεί. Όχι επειδή δεν μπορεί. Επειδή πείστηκε ότι δεν έχει νόημα. Πρόκειται για μάθηση.  Δεν συμβαίνει ξαφνικά. Είναι αργή εκπαίδευση. Προσπαθείς, δεν αλλάζει κάτι. Ξαναπροσπαθείς, πάλι τίποτα. Συνεχίζεις, ίδιο αποτέλεσμα.

Όταν ξέρεις πολύ καλά να φεύγεις, όλα είναι αφορμή για φευγιό! Υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν να μένουν. Να κάθονται μέσα στα πράγματα, να τα αφήνουν να τους ακουμπήσουν, να τους βαρύνουν, να τους αλλάξουν. Και υπάρχουν κι άλλοι… (πανάθεμά το κεφάλι μας!) Που έχουν μάθει να φεύγουν. Όχι την κατάλληλη στιγμή απαραίτητα. Όχι όταν όλα καταρρέουν, τότε είναι εύκολο. Αλλά λίγο πριν αρχίσουν να χτίζονται.

Ζούμε σε μια εποχή που μιλάει πολύ αλλά τελικά λέει ελάχιστα. Άλλα νιώθουμε, άλλα λέμε, άλλα σκεφτόμαστε, άλλα κάνουμε. Για τους περισσότερους δεν είναι καθόλου δύσκολο να κουνήσουμε το δάχτυλο.  Αν κάτι μας ενοχλήσει, να το πούμε αμέσως. Αν θυμώσουμε, να τσακωθούμε χωρίς διευκρινίσεις. Αν πληγωθούμε, να αναλύσουμε δίχως αύριο την αδικία εις βάρος μας. Το άσχημο έχει δύναμη, έχει ένταση, έχει ορμή.  Ξεφεύγει εύκολα από το στόμα, σαν κάτι που βιάζεται να βγει. Το ωραίο όμως…

Εχθές μου ήρθε μια συνειδητοποίηση που δεν την περίμενα με τίποτα από εμένα! Και ήρθε χαλαρά και άνετα, ένα βράδυ, μέσα σε ένα αθώο κουτσομπολιό.  Δεν ήταν τίποτα βαθύ ή υπαρξιακό. Ήρθε μέσα σε μία χαλαρή συζήτηση, εκεί που λες βλακείες και γελάς αλλά με έκανε να κάτσω λίγο πιο ίσια στην καρέκλα και να πω: «Ωραία… Μήπως έχουμε θέμα εδώ;» Μου λείπει ένας συγκεκριμένος ηθικός φραγμός...!  (Καλά, πολλοί μου λείπουν, αλλά αυτόν ανακάλυψα τώρα. Τους άλλους τους ήξερα.)

Τι χρωστάμε επιτέλους στους γονείς μας; Υπάρχει μια ιδέα που κυκλοφορεί σχεδόν σαν φυσικός νόμος. Τους γονείς μας πρέπει να τους σεβόμαστε. Μας έδωσαν ζωή. Ε λοιπόν η φράση αυτή είναι παγίδα! Δεν χρωστάμε στους γονείς μας για το ότι γεννηθήκαμε. Δεν τους ζητήσαμε να υπάρξουμε. Η γέννησή μας ήταν δική τους απόφαση. Όχι δικό μας χρέος. Και τώρα που είπα το πιο ιερόσυλο που το έχω κι εύκολο, πάμε στο δύσκολο.

Ένα πισωγύρισμα που τίποτα δεν προμήνυε ότι θα συμβεί. Έσωτερικό και απόλυτα ξαφνικό. Εκεί που νόμιζα ότι παω καλά, ότι ξεμπερδεύω με τον κάλο που με ενοχλούσε (έστω στον εγκέφαλο)… Τσουπ. Να ’τος πάλι. Σιγά μην ήταν τόσο εύκολο. Και γιατί να είναι δηλαδή; Επειδή είπαμε πέντε πράγματα με τον ψυχοβγάλτη και κατάλαβα; Παπάρια! Η κατανόηση δεν έχει καμία σχέση με την αντίδραση. Με το ένστικτο της επιβίωσης. Επειδή κατάλαβα τι φοβάμαι και γιατί, σημαίνει ότι θα σταματήσω κιόλας; Αστεία πράγματα... Άρα σήμερα, αυτό που θα περιγράψω είναι ένα πισωγύρισμα μπας και το καταλάβω κι εγώ... 

Τώρα θα πλατιάσω με τις φιλοσοφίες μου που δεν ακουμπάνε πουθενά πέρα από προσωπικές παρατηρήσεις. Δηλαδή... άλλα λόγια ν’ αγαπιόμαστε. Θα ξεκινήσω με βαρύγδουπη δήλωση. Δικαίωμα μου. Δικό μου είναι το μπλογκ, το βάζω κάτω και το πατάω! Το πάθος δεν πεθαίνει από τον χρόνο.  Γνώμη μου, οκ;  Πεθαίνει από πολύ συγκεκριμένες αιτίες. Άρα... πού πάει το πάθος όταν χάνεται; Ο περισσότερος κόσμος δεν το χάνει. Το ανταλλάσσει. Και συνήθως το κάνει πρόθυμα.

Ναι… αυτό είναι το πιο ύπουλο είδος φυλακής. Όχι εκείνη που σου επιβάλλουν. Εκείνη που σε προγραμματίζει να λειτουργείς "με μια συγκεκριμένη λογική", μέχρι που δεν μπορείς καν να "χαλάσεις". Να βλέπεις, να αντιλαμβάνεσαι, να κρατάς ισορροπίες, να μην εκτροχιάζεσαι… κι όμως, βαθιά μέσα, θες έστω για λίγο να μην ξέρεις τι κάνεις. Να πεις, "άντε γαμηθείτε ρε. Θα είμαι χαζή, παρορμητική, ό,τι να ’ναι".

Υπάρχει ένα σημείο που όλοι περνάμε από εκεί...  Ας το πάρω όμως από την αρχή. Ξέρετε τι θα ήθελα; Μια εφαρμογή να μου φτιάχνει το κεφάλι όπως το GPS φτιάχνει μια διαδρομή. Πάρε 5 αναπνοές. Πες κάτι καλό για σένα. Πιες λίγο νερό. Κάνε δύο γύρους γύρω από τον εαυτό σου φτύνοντας τον κόρφο σου... Και κάπου εκεί να εμφανίζεται το μήνυμα: Συγχαρητήρια, δεν έχεις πια υπαρξιακά!

Η πιο θλιβερή λέξη είναι το "σχεδόν". Ναι. Το "σχεδόν" είναι το φάντασμα του "παρά λίγο". Είναι αυτό που έζησε το μισό και έμεινε να στοιχειώνει το ολόκληρο. Δεν έχει το καθαρό τέλος του "ποτέ". Το "ποτέ" πονάει, αλλά εμπεριέχει το τέλος. Σε κόβει έστω και βίαια, αλλά σε αφήνει να πας παρακάτω. Δεν έχει ούτε τη συνέχεια του "ναι". Το "ναι" σε τραβάει μέσα, σε βάζει να δεις τι θα γίνει. Το «σχεδόν» δεν κάνει τίποτα από τα δύο. Κρέμεται. Σαν εκκρεμές που δεν αποφασίζει προς τα πού πέφτει.

''Στην αλήθεια φτάνει κανείς μέσα από τη δυσπιστία και τον σκεπτικισμό, όχι μέσα από μια παιδική ευχή να ήταν τα πράγματα κάπως!'' Φρίντριχ Νίτσε Με τα “αν” μπορούμε να φτιάξουμε ό,τι θέλουμε. Άλλη δουλειά. Άλλον άνθρωπο δίπλα μας. Άλλο σώμα. Άλλη εποχή. Άλλη εκδοχή μας, πάντα λίγο πιο θαρραλέα, λίγο πιο τυχερή, λίγο πιο “σωστή”. Αν τότε είχα πει. Αν δεν είχα φοβηθεί. Αν είχα φύγει νωρίτερα. Αν είχα μείνει περισσότερο. Αν είχα καταλάβει. Τα "αν" είναι φτηνά. Δεν κοστίζουν τίποτα. Δεν έχουν συνέπειες. Δεν απαιτούν καμία ευθύνη. Και γι’ αυτό είναι τόσο εθιστικά.

Κάποιες λέξεις δεν θα ειπωθούν ποτέ απ’ αυτούς που πρέπει. Μπορούμε όμως να βοηθήσουμε λίγο. Αντ’ αυτών! Κάποιες συγγνώμες δεν έρχονται ποτέ. Κι όμως, μερικές φορές αξίζει να τις γράφουμε εμείς, όχι για να τις στείλουμε ή να εκβιάσουμε την έκφρασή τους, αλλά απλώς για να ειπωθούν. Να αφεθούν ελεύθερες στον αέρα.  Αυτό είναι ένα "αντ’ αυτού"....