
Η αγάπη έχει ένα πρακτικό πρόβλημα που καλό είναι να το συναντάμε όσο σπανιότερα γίνεται.
Τι την κάνεις όταν ο άνθρωπος στον οποίο ανήκει δεν υπάρχει πια;
Δεν μπορείς να την επιστρέψεις.
Δεν μπορείς να την ακυρώσεις.
Δεν υπάρχει κουμπί "delete".
Μένει εκεί. Μπαστακώνεται.
Και γι’ αυτό το "All My Love" των Led Zeppelin είναι πολύ πιο σκληρό τραγούδι απ’ όσο ακούγεται.
Στις 26 Ιουλίου 1977 ο Robert Plant βρισκόταν στη Νέα Ορλεάνη, στη μέση της αμερικανικής περιοδείας των Led Zeppelin, όταν έμαθε ότι ο πεντάχρονος γιος του, ο Karac, είχε πεθάνει ξαφνικά στην Αγγλία.
Ήταν 28 ετών.
Και σε αυτή την ηλικία είχε ήδη όλα όσα υποτίθεται ότι κάνουν έναν άνθρωπο "μεγάλο και τρανό". Φήμη, χρήματα, στάδια γεμάτα κόσμο, ένα συγκρότημα στην κορυφή του πλανήτη.
Χρειάστηκε ένα τηλεφώνημα για να αποδειχθεί πόσο γελοία μικρά είναι όλα αυτά μπροστά σε ορισμένα πράγματα.
Η περιοδεία σταμάτησε.
Ο Plant γύρισε σπίτι.
Στην κηδεία του παιδιού του, από τα υπόλοιπα μέλη των Led Zeppelin, μόνο ο John Bonham πήγε. Υπάρχει μαρτυρία του tour manager Richard Cole ότι μετά την κηδεία ο Plant ρώτησε πού ήταν ο Peter Grant, ο John Paul Jones και ο Jimmy Page και φαινόταν ιδιαίτερα πληγωμένος από την απουσία του Page. Musician 1992 (σελίδα 53)
Δεν ξέρω αν υπάρχει καλύτερος τρόπος να εξηγήσει κανείς τι σημαίνει πραγματικά "είμαι εδώ". Όχι να βρίσκεις τη σωστή κουβέντα. Δεν υπάρχει σωστή κουβέντα όταν ένας άνθρωπος θάβει το παιδί του. Να υπάρχεις εκεί. Και ο Plant δεν ξέχασε ποτέ ότι ο Bonham πήγε. Ούτε ότι οι άλλοι δεν πήγαν. Και έχει ένα ενδιαφέρον αυτό, γιατί στις εύκολες περιόδους της ζωής μας μπορούμε να έχουμε γύρω μας δεκάδες ανθρώπους και να πιστεύουμε ότι ξέρουμε ποιους έχουμε. Στις δύσκολες όμως γίνεται πάντα μια καταμέτρηση. Ακούτε με που σας λέω...
Μετά τον θάνατο του Karac, ο Plant δεν ήταν καθόλου βέβαιος ότι ήθελε να συνεχίσει να είναι ο Robert Plant που ήξερε ο κόσμος.
Έφτασε στο σημείο να κάνει αίτηση για εκπαίδευση εκπαιδευτικών. Και έγινε δεκτός. Το σύμπαν παραλίγο να αποκτήσει τον πιο ακατάλληλα σέξι καθηγητή στην ιστορία της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. SiriusXM
Η πληροφορία προκαλεί ένα μικρό βραχυκύκλωμα αν έχεις στο μυαλό σου τον ξανθό "Golden God" των Led Zeppelin να τραγουδάει μισόγυμνος μπροστά σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους. The Guardian
Αλλά η πραγματικότητα είναι απολύτως λογική.
Όταν χάνεται κάτι τόσο θεμελιώδες, δεν καταρρέει μόνο η ζωή σου. Καταρρέει και η προηγούμενη απάντησή σου στην ερώτηση "Ποιος είμαι;" Και τότε μπορεί να μη θέλεις να ξαναφτιάξεις τον παλιό εαυτό σου. Μπορεί να μη σου κάνει πια.
Ο Plant επέστρεψε τελικά στους Led Zeppelin.
Το 1979 κυκλοφόρησε το In Through the Out Door και εκεί βρίσκεται το All My Love, γραμμένο από τον ίδιο και τον John Paul Jones για τον Karac.
Δεν έγραψε ένα τραγούδι που απαιτεί από τον ακροατή να κλάψει.
Δεν περιγράφει νοσοκομεία, κηδείες, παιδικά δωμάτια που έμειναν άδεια.
Δεν μας εξηγεί πόσο πόνεσε.
Ο πραγματικός πόνος συνήθως δεν χρειάζεται τόση σκηνοθεσία.
Οι στίχοι μιλούν με εικόνες για τον χρόνο, για νήματα που υφαίνονται, για κάτι που παρασύρεται και δεν μπορείς να συγκρατήσεις.
Σαν να προσπαθεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος να κάνει αυτό που κάνει πάντοτε όταν συναντά κάτι αδιανόητο. Να του βρει ένα σχήμα. Ένα πλαίσιο. Να το βάλει κάπου. Να το κάνει έστω λίγο κατανοητό.
Ξεκινά με την εικόνα ενός φτερού στον άνεμο. Κάτι ελαφρύ, όμορφο, αλλά αδύνατο να το κρατήσεις ή να το φέρεις πίσω. Και ήδη από την αρχή υπάρχει το δίλημμα: θα περάσω τη ζωή μου κυνηγώντας αυτό που χάθηκε ή θα βρω τρόπο να συνεχίσω;
Μετά περνά στην εικόνα του αργαλειού, του υφάσματος, του χεριού που υφαίνει τον χρόνο. Δεν αφηγείται τον θάνατο του Karac κυριολεκτικά. Προσπαθεί να βάλει τάξη σε κάτι που δεν έχει τάξη. Ποιος κρατάει το νήμα; Πότε τελειώνει κάτι; Ο θάνατος είναι τέλος ή αρχή κάποιας άλλης σχέσης με αυτόν που έφυγε; Αυτή η μεταφορά διατρέχει ουσιαστικά όλο το τραγούδι.
Και μέσα σε όλη αυτή την ποιητική προσπάθεια να νοηματοδοτήσει το αδιανόητο, το ρεφρέν κάνει κάτι βίαιο μέσα στην απλότητά του και που στα δικά μου αυτιά συνοψίζει όλη την ανθρώπινη ψυχική δύναμη.
All of my love to you
Όλη μου η αγάπη σε σένα.
Αυτό είναι όλο. Και είναι τεράστιο!
Δεν υπάρχει πουθενά "θα σε ξεπεράσω".
Δεν υπάρχει το χαζό "ο χρόνος θεραπεύει".
Δεν λέει "όλα συμβαίνουν για κάποιο λόγο", και ευτυχώς γιατί θα πετούσαμε το πικάπ από το παράθυρο.
Λέει ουσιαστικά "δεν μπορώ να σου δώσω πια τίποτε άλλο. Μπορώ όμως ακόμη να σε αγαπώ".
Και υπάρχει προς το τέλος κι εκείνο το σχεδόν πεζό "νιώθω λίγο μόνος", μέσα σε ένα τραγούδι γεμάτο μεγάλες εικόνες. Αυτό το βρίσκω συγκλονιστικό ακριβώς επειδή είναι τόσο μικρό. Μετά από όλη τη μυθολογία, τα νήματα, τη μοίρα, τον χρόνο, καταλήγει στην πιο απλή ανθρώπινη πραγματικότητα:
Μου λείπεις.
Δεν υπάρχει εκείνη η ανυπόφορη ανθρώπινη ανάγκη να κάνουμε κάθε τραγωδία μάθημα ζωής, λες και το σύμπαν σκοτώνει ανθρώπους για να μας κάνει να στρώσουμε χαρακτήρα.
Ο Karac δεν πέθανε για να γίνει καλύτερος άνθρωπος ο Robert Plant.
Πέθανε.
Τελεία.
Και ο πατέρας του έπρεπε να συνεχίσει να ζει έχοντας ακόμη μέσα του όλη την αγάπη που είχε γι’ αυτό το παιδί.
Αυτό για μένα είναι όλο το τραγούδι. Το δυνατό του κέντρο. Ο άνθρωπος έχασε το παιδί του και δύο χρόνια αργότερα έγραψε ένα τραγούδι που δεν προσπαθεί να νικήσει τον θάνατο.
Δεν του φωνάζει.
Δεν τον εξηγεί.
Δεν τον εξωραΐζει.
Απλώς αρνείται να δεχτεί ότι ο θάνατος έχει δικαιοδοσία πάνω στην αγάπη του.
Ο θάνατος μπορεί να διακόψει μια σχέση στην πράξη. Δεν μπορεί όμως να επιβάλει στον άνθρωπο που μένει να πάψει να σχετίζεται εσωτερικά με εκείνον που πέθανε.
Η αγάπη εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά έχει χάσει τον φυσικό της προορισμό.
Δεν μπορείς να πάρεις το παιδί σου αγκαλιά.
Δεν μπορείς να του τηλεφωνήσεις.
Δεν μπορείς να του πεις κάτι που ξέχασες.
Όμως αυτό που νιώθεις γι’ αυτό, δεν εξαφανίζεται επειδή εξαφανίστηκε η δυνατότητα να το εκφράσεις. Μένει. Και πρέπει να μάθεις να ζεις με αυτό.
Τρία χρόνια αργότερα, το 1980, πέθανε και ο John Bonham. Ο άνθρωπος που ήταν εκεί όταν ο Plant βρισκόταν στη χειρότερη στιγμή της ζωής του.
Οι Led Zeppelin αποφάσισαν ότι δεν θα συνέχιζαν χωρίς εκείνον. Κι αυτό λέει πολλά για το πόσο κεντρικός ήταν στον ήχο και στην ταυτότητα του συγκροτήματος. Δεν τον αντιμετώπισαν σαν θέση εργασίας που έμεινε κενή. Ήταν μέρος του ίδιου του οργανισμού της μπάντας.
Έκαναν αργότερα κάποιες μεμονωμένες επανενώσεις, συχνά με τον γιο του, Jason Bonham στα ντραμς, αλλά όχι κανονική συνέχεια των Zeppelin ως ενεργό συγκρότημα.
Σε συνέντευξή του Peter Grant, του μάνατζερ των Led Zeppelin, όταν ρωτήθηκε αν υπήρξε ποτέ σκέψη να συνεχίσουν με άλλον ντράμερ μετά τον θάνατο του Bonham, απάντησε:
"Όχι. Ήταν τόσο ξεκάθαρο. Δεν τέθηκε καν θέμα. Δεν υπήρξε ποτέ τέτοια σκέψη."
Και μετά ρίχνει και μια μπηχτή για την επανένωση στο Live Aid το 1985. Ο Plant, ο Page και ο Jones έπαιξαν ξανά μαζί, αλλά φυσικά χωρίς τον Bonham. Ο Grant λέει περίπου:
"Και ότι χωρίς τον John δεν μπορούσε ποτέ να είναι το ίδιο, το απέδειξε εκείνη η καταραμένη εμφάνιση στο Live Aid."
Με άλλα λόγια, θεωρούσε εκείνη την εμφάνιση απόδειξη ότι δεν αρκεί να βάλεις τους τρεις επιζώντες στη σκηνή και έναν καλό ντράμερ και να πεις "Led Zeppelin". Και η φράση του έχει μιαεφιλοσοφία μπάντας από πίσω που λέει ότι οι Zeppelin δεν ήταν ένα σχήμα με τέσσερις θέσεις. Ήταν μια συγκεκριμένη σχέση τεσσάρων ανθρώπων.
Αν αλλάξεις τον έναν, δεν έχεις παραλλαγή των Zeppelin. Έχεις κάτι άλλο.
Το ότι κάτι μπορεί να αντικατασταθεί κάποιος τεχνικά δεν σημαίνει ότι είναι και αντικαταστάσιμος. Μπορείς να βρεις άλλον εξαιρετικό μουσικό. Άλλον από οτιδήποτε. Έχουμε πήξει από ανθρώπους όλων των πιθανών εκδοχών. Δεν μπορείς όμως να βρεις τον ίδιο άνθρωπο δεύτερη φορά.
Οι Zeppelin τελείωσαν.
Ο Plant όχι.
Ευτυχώς δεν πέρασε την υπόλοιπη ζωή του προσπαθώντας να αναστήσει τον εαυτό του των είκοσι κάτι. Προχώρησε μουσικά αλλού. Άλλαξε. Πειραματίστηκε.
Συνεργάστηκε με ανθρώπους που κανείς δεν θα είχε βάλει δίπλα στον Robert Plant των Led Zeppelin. Δεν έκανε τον ίδιο του τον μύθο επάγγελμα πλήρους απασχόλησης. Ο ίδιος είχε πει ευθέως ότι το να είσαι απλώς "rock singer και τέλος" το θεωρεί περιοριστικό. Vanity fair
Γι’ αυτό και η μετα-Zeppelin πορεία του μοιάζει λιγότερο με διαχείριση κληρονομιάς και περισσότερο με μόνιμη περιπλάνηση.
και στο να συνεχίζεις να επαναλαμβάνεις τον άνθρωπο που ήσουν.
Με το πρώτο ζεις.
Με το δεύτερο συντηρείς μουσείο.
Και τελικά το All My Love ακούγεται σαν τραγούδι για κάτι στο οποίο ο θάνατος δεν κατάφερε να βάλει τέλος. Την αγάπη. Όχι ως παρηγοριά ή μεταφυσική υπόσχεση τύπου "θα ξανασυναντηθούμε".
Πολύ απλούστερα.
Ήσουν εδώ.
Σε αγάπησα.
Δεν είσαι εδώ.
Σε αγαπώ ακόμη.
Τόσο άδικο.
Τόσο παράλογο.
Τόσο ανθρώπινο.
...Και τώρα πατήστε play και ακούστε αυτό το τραγούδι.
Εγώ πάντως το All My Love δεν μπορώ πια να το ακούσω όπως πριν.
Κι ένα παραπάνω tip γι' αυτούς που δεν χόρτασαν...
Διάβασα διάφορες ερμηνείες των στίχων και καμία δεν μου καθόταν εντελώς σωστά, οπότε θα καταθέσω τη δική μου υπόθεση.
Παρακάτω λοιπόν, μια προσπάθεια να μεταφραστούν και να ερμηνευτούν (hand made) οι στίχοι κι όλη η ντροπή δική μου!
All of my love
To chase a feather in the wind
"Πρέπει άραγε να σταματήσω να αγαπώ, φωτιά μου μέσα στο φως,
για να κυνηγήσω ένα φτερό στον άνεμο;"
Αναρωτιέται αν πρέπει να πάψει να αγαπά, για να κυνηγήσει κάτι τόσο άπιαστο όσο ένα φτερό που το παίρνει ο άνεμος. Δηλαδή κάτι που ξέρει ήδη ότι δεν μπορεί να κρατήσει.
Η σύνταξη εδώ είναι ποιητική και λίγο αμφίσημη, αλλά εγώ είμαι τσακάλι...
Το "my fire in the light" το διαβάζω ως προσφώνηση "Φωτιά μου μέσα στο φως."
Και αν είναι έτσι, ο Plant αποδίδει στον άνθρωπο στον οποίο μιλά δύο εικόνες:
- φωτιά μέσα στο φως — μια έντονη, λαμπερή, ζωντανή παρουσία
- φτερό στον άνεμο — η ίδια παρουσία τώρα άπιαστη, παρασυρμένη μακριά.
Εγώ θα σας τα λέω η δευτεροδεσμήτισσα; Ντροπή κάπου!
There moves a thread that has no end
"Μέσα στη λάμψη που υφαίνει έναν μανδύα χαράς,
κινείται ένα νήμα που δεν έχει τέλος."
Fire — light — glow.
Φωτιά και φως από πριν, και τώρα λάμψη.
Και εδώ εμφανίζεται για πρώτη φορά το βασικό μοτίβο του τραγουδιού, το νήμα.
Δεν έχουμε ακόμη ύφασμα ή αργαλειό. Αυτά θα έρθουν παρακάτω. Έχουμε όμως ήδη κάτι που συνεχίζεται αέναα.
Άρα η πρώτη στροφή, πολύ χοντρικά, μπορεί να διαβαστεί ως:
Κάτι λαμπερό χάθηκε και τώρα είναι άπιαστο σαν φτερό στον άνεμο.
For many hours and days that pass ever soon
The tides have caused the flame to dim
"Περνούν ώρες και μέρες, κι όμως περνούν τόσο γρήγορα.
Οι παλίρροιες έχουν κάνει τη φλόγα να χαμηλώσει."
Εδώ υπάρχει μια πολύ ωραία εικόνα.
Δεν λέει ότι η φωτιά έσβησε. Λέει ότι χαμήλωσε.
At last the arm is straight, the hand to the loom
Is this to end or just begin?
"Επιτέλους το χέρι τεντώνεται προς τον αργαλειό.
Αυτό είναι τέλος ή μήπως αρχή;"
Σαν να λέει "ξαναρχίζω να υφαίνω".
Το τραγούδι κυκλοφόρησε δύο χρόνια μετά τον θάνατο του γιου του. Και αυτή η εικόνα μπορεί εύκολα να διαβαστεί ως η στιγμή που ξαναρχίζει να ζει, να δημιουργεί, να παράγει χρόνο και ιστορία μετά την απώλεια.
Και τότε έρχεται η ερώτηση:
- Αυτό είναι τέλος ή αρχή;
All of my love, all of my love
All of my love to you...
"Όλη μου η αγάπη είναι για σένα"
Και αργότερα θα το κάνει απολύτως σαφές αυτό το "για σένα", χρησιμοποιώντας τη λέξη "child".
Άρα το "to you" δεν χρειάζεται να το ψάχνουμε για πολύ. Είναι το παιδί του.
Σας έκανα spoiler.
The cup is raised, the toast is made yet again
One voice is clear above the din
"Το ποτήρι σηκώνεται και γίνεται άλλη μια πρόποση.
Μέσα στον θόρυβο, μία φωνή ακούγεται καθαρά."
Αυτό μπορεί εύκολα να διαβαστεί ως πράξη μνήμης.
Περνούν χρόνια. Οι άνθρωποι συγκεντρώνονται. Ζουν. Πίνουν. Θυμούνται.
μου λείπεις.
Νομίζω ότι είναι εύκολο να κάνουμε αυτό το τραγούδι περισσότερο μεταφυσικό απ' όσο χρειάζεται. Το επιβάλλει η ποίηση άλλωστε.
Δεν πιστεύω ότι το βασικό του μήνυμα είναι πως "ο νεκρός συνεχίζει να υπάρχει" όμως.
Είναι κάτι πολύ πιο γήινο.
Έχασα κάποιον που αγαπώ.
Δεν μπορώ να τον ακολουθήσω.
Δεν μπορώ να τον ξαναπιάσω.
Είναι σαν φτερό στον άνεμο.
Ο χρόνος, όμως, συνεχίζεται.
Κι εγώ κάποια στιγμή πρέπει να ξαναβάλω το χέρι μου στον αργαλειό και να συνεχίσω να υφαίνω τη ζωή μου.
Μόνο που εκείνος θα βρίσκεται για πάντα μέσα στο ύφασμα που υφαίνω.
Αυτό είναι ίσως το πιο δυνατό στοιχείο αυτής της μεταφοράς.
Το νήμα δεν έχει τέλος όχι επειδή το παιδί δεν πέθανε.
Πέθανε.
Ο Plant δεν χρειάζεται να αρνηθεί αυτή την πραγματικότητα για να κρατήσει τον δεσμό.
Ο δεσμός απλώς αλλάζει μορφή.
Ενσωματώνεται στην ιστορία εκείνου που έμεινε.
όταν η αγάπη επέζησε εκείνου που αγαπούσες.
