Γονίδια, μιμίδια, τιμίδια κι αρχ... Μέρος ΙΙ - Ποιος χρησιμοποιεί ποιον;

Το κείμενο αυτό είναι η συνέχεια του "Μέρος Ι - Ποιος αντιγράφει ποιον;" όπου ξεκινήσαμε από τον Dawkins, τα memes, την πολιτισμική εξέλιξη και την ιδέα του "τρίτου αντιγραφέα".

Και τώρα πάμε στο επόμενο μπλέξιμο:

Ποιος χρησιμοποιεί τελικά ποιον;

Η λέξη "εγωιστικό" στον Dawkins δημιούργησε από μόνη της παρεξηγήσεις δεκαετιών.

Τα γονίδια δεν είναι εγωιστές. Δεν ξυπνάνε το πρωί και λένε:

- Σήμερα λέω να πολλαπλασιαστώ και να καταστρέψω τον ανταγωνισμό.

Το "εγωιστικό" δεν περιγράφει πρόθεση. Είναι ένας τρόπος να κοιτάζουμε τη φυσική επιλογή από την οπτική του γονιδίου. Οι γενετικές παραλλαγές που, μέσω των αποτελεσμάτων τους, καταφέρνουν να αφήνουν περισσότερα αντίγραφα στις επόμενες γενιές τείνουν να γίνονται συχνότερες. Αυτό είναι, πολύ χοντρικά, το περίφημο gene’s-eye view της εξέλιξης που έκανε γνωστό ο Dawkins με το The Selfish Gene.

Το ίδιο παιχνίδι σκέψης μπορεί να εφαρμοστεί, μέσα στο πλαίσιο της μιμητικής, όταν μιλάμε για "εγωιστικά memes".

Μια ιδέα δεν διαθέτει βούληση. Αλλά μπορούμε να εξετάσουμε ποια χαρακτηριστικά της (μαζί φυσικά με το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο κυκλοφορεί) την κάνουν να μεταδίδεται καλύτερα, ακόμη κι αν η διάδοσή της δεν ωφελεί απαραίτητα τον άνθρωπο που την κουβαλά.

Ο ίδιος ο Dawkins πήγε αργότερα τη μεταφορά ένα βήμα παραπέρα.

Σε ένα δοκίμιο που έγραψε το 1991 με τον εύγλωττο τίτλο Viruses of the Mind ("Ιοί του μυαλού") παρομοίασε ορισμένα memes με ιούς. Πληροφορίες που χρησιμοποιούν έναν ξενιστή για να αντιγραφούν και να περάσουν στον επόμενο.

Και κάπου εδώ η μεταφορά αρχίζει να αποκτά νόημα.

Όχι κυριολεκτικό.

Κανένα σύνθημα δεν πρόκειται να εμφανιστεί στην καλλιέργεια αίματος φυσικά. Αλλά υπάρχουν ιδέες των οποίων η δομή και το περιβάλλον διάδοσης διευκολύνουν την αναπαραγωγή τους, αλλά:

Πες το σε δέκα ανθρώπους
Όποιος αμφιβάλλει είναι εχθρός
Μην ακούς τους ειδικούς, γιατί είναι μέρος της συνωμοσίας
Η ομάδα μας έχει πάντα δίκιο

Και τώρα το πιο ωραίο:

Μια τέτοια ιδέα μπορεί να περιέχει ακόμη και μηχανισμούς άμυνας απέναντι στην αμφισβήτησή της. Αν για παράδειγμα κάθε αντίρρηση χρησιμοποιείται ως επιβεβαίωση της ίδιας της θεωρίας, τότε έχουμε κατασκευάσει ένα εξαιρετικά ανθεκτικό, αυτοσφραγιζόμενο σύστημα πεποιθήσεων.

- Το κρύβουν καλά. Δεν υπάρχουν αποδείξεις!

- Αυτό ακριβώς θέλουν να νομίζεις!

Ωραία...

Καλή τύχη να βγεις από αυτό χωρίς κασμά.

Γονίδια εναντίον memes;

Παλιότερα είχα την τάση να τα βάζω στο ρινγκ.

Στη μία γωνία τα γονίδια.

Στην άλλη τα memes.

Fight!

Σήμερα δεν νομίζω ότι αυτό είναι ο καλύτερος τρόπος να το βλέπω.

Βιολογία και πολιτισμός δεν είναι δύο ανεξάρτητοι κόσμοι που τσακώνονται για το ποιος θα κυβερνήσει τον άνθρωπο.

Αλληλεπιδρούν.

Και έχουμε πολύ ωραία πραγματικά παραδείγματα.

Η γαλακτοπαραγωγική κτηνοτροφία και η κατανάλωση γάλακτος δημιούργησαν, σε ορισμένους ανθρώπινους πληθυσμούς, ένα περιβάλλον στο οποίο ευνοήθηκαν γενετικές παραλλαγές που επιτρέπουν τη διατήρηση της παραγωγής λακτάσης και μετά την παιδική ηλικία.

Η lactase persistence θεωρείται κλασικό παράδειγμα συνεξέλιξης γονιδίων και πολιτισμού, αν και, όπως συμβαίνει συνήθως όταν νομίζουμε ότι βρήκαμε το τέλειο σχολικό παράδειγμα, η πραγματική εξελικτική ιστορία της είναι πιο περίπλοκη από ένα απλό "ήπιαμε γάλα και παρατείναμε την λακτάση".

Οι ανθρώπινες πρακτικές μπορούν λοιπόν να αλλάζουν το ίδιο το περιβάλλον μέσα στο οποίο δρα η φυσική επιλογή.

Αν, για παράδειγμα, ένας πληθυσμός αρχίσει να εκτρέφει ζώα και να χρησιμοποιεί συστηματικά το γάλα ως τροφή, έχει δημιουργήσει ένα καινούργιο διατροφικό περιβάλλον. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, γενετικές παραλλαγές που προηγουμένως μπορεί να μην είχαν ιδιαίτερη σημασία μπορούν ξαφνικά να γίνουν πιο ευνοϊκές.

Αλλά η σχέση δεν είναι μονόδρομος.

Τα βιολογικά μας χαρακτηριστικά επηρεάζουν και το είδος των πολιτισμικών πρακτικών που μπορούμε να αναπτύξουμε. Οι αισθητηριακές μας δυνατότητες, η ανατομία μας, η μνήμη, η κοινωνικότητα, η ικανότητα μάθησης και επικοινωνίας βάζουν κάποια όρια αλλά ταυτόχρονα ανοίγουν και δυνατότητες για το τι είδους πολιτισμούς μπορούν να δημιουργήσουν οι άνθρωποι.

Και μετά ο πολιτισμός παρεμβαίνει ξανά.

Μια νέα τεχνολογία, μια νέα διατροφή, ένας νέος τρόπος κατοίκησης ή μια νέα κοινωνική πρακτική μπορεί να αλλάξει ξανά το περιβάλλον και, μαζί του, ποιες γενετικές παραλλαγές είναι περισσότερο ή λιγότερο ευνοϊκές.

Δηλαδή, πολύ σχηματικά:

βιολογία → επηρεάζει τι πολιτισμό μπορούμε να δημιουργήσουμε
πολιτισμός → αλλάζει το περιβάλλον στο οποίο ζούμε
νέο περιβάλλον → αλλάζει τις πιέσεις φυσικής επιλογής
και αυτές οι αλλαγές μπορούν, σε βάθος γενεών, να επηρεάσουν ξανά τη βιολογία.

Και ξανά από την αρχή.

Αυτό είναι το βασικό νόημα της συνεξέλιξης γονιδίων και πολιτισμού: όχι δύο ξεχωριστά συστήματα, αλλά ένας συνεχής βρόχος αλληλεπίδρασης.

Αυτό λέγεται συνεξέλιξη γονιδίων και πολιτισμού.

Η γλώσσα είναι ένα θαυμάσιο παράδειγμα του πόσο δύσκολο είναι να χαράξεις σύνορα.

Έχουμε βιολογικές προϋποθέσεις για την ανθρώπινη γλώσσα. Αλλά καμία συγκεκριμένη ανθρώπινη γλώσσα δεν βρίσκεται γραμμένη στα γονίδιά μας.

Τα ελληνικά μου για παράδειγμα είναι πολιτισμική κληρονομιά. Η δυνατότητά μου να αποκτήσω ανθρώπινη γλώσσα έχει βαθιές βιολογικές βάσεις.

Και τα δύο επίπεδα μπορούν να επηρεάζουν το ένα το άλλο εξελικτικά. Η σύγχρονη έρευνα για την εξέλιξη της γλώσσας εξετάζει ακριβώς αυτή την αλληλεπίδραση ανάμεσα στις γνωστικές μας δυνατότητες και στην πολιτισμική εξέλιξη των ίδιων των γλωσσών.

Οπότε δεν χρειάζεται να αποφασίσω πια εάν "νικάνε" τα genes ή τα memes. Είμαστε ένα υπέροχο μπέρδεμα βιολογικής και πολιτισμικής κληρονομιάς.

Και πολλών ακόμη πραγμάτων.

Πότε όμως μια ιδέα γίνεται επικίνδυνη;

Αυτό εξακολουθεί να είναι για μένα το πιο ενδιαφέρον σημείο όλης της ιστορίας.

- Πώς φτάνει μια ιδέα να γίνει τόσο ισχυρή ώστε ένας άνθρωπος να θυσιάσει ακόμη και τη ζωή του για αυτήν;

Πατρίδα.

Έθνος.

Τιμή.

Θρησκευτική πίστη.

Φυλετική ανωτερότητα.

Ιερό καθήκον.

Δόξα.

Καμία από αυτές τις έννοιες δεν είναι φυσικό αντικείμενο στον κόσμο με τον τρόπο που είναι ένα δέντρο ή ένα νεφρό.

Υπάρχουν επειδή άνθρωποι τις αναγνωρίζουν, τους αποδίδουν νόημα και οργανώνουν γύρω τους ταυτότητες, θεσμούς, κανόνες και συμπεριφορές.

Κι όμως άνθρωποι έχουν σκοτώσει και πεθάνει γι’ αυτές.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι ιδέες είναι ίδιες. Ούτε ότι όλες είναι ψέματα.

Σημαίνει ότι τα συμβολικά μας συστήματα μπορούν να αποκτήσουν τεράστια κινητοποιητική δύναμη.

Και εδώ έχουμε μάλιστα πολύ πιο συγκεκριμένη ψυχολογική έρευνα από τη γενική μεταφορά των memes.

Υπάρχει, για παράδειγμα, η έννοια της identity fusion: μια κατάσταση στην οποία η προσωπική ταυτότητα και η ταυτότητα της ομάδας συνδέονται τόσο στενά ώστε το άτομο μπορεί να βιώνει την υπεράσπιση της ομάδας σχεδόν σαν υπεράσπιση του ίδιου του εαυτού του. Μελέτες έχουν συνδέσει την ισχυρή identity fusion με μεγαλύτερη δηλωμένη προθυμία για ακραίες πράξεις υπέρ της ομάδας. Γκουχ-γκουχ. Βήχω και ξεροβήχω.

Παράλληλα, η έρευνα για τις sacred values, τις "ιερές αξίες", δείχνει ότι ορισμένες αξίες μπορούν να πάψουν να αντιμετωπίζονται σαν πράγματα που ζυγίζονται με κόστος και όφελος και να μετατραπούν σε ηθικές υποχρεώσεις που δεν μπαίνουν εύκολα σε διαπραγμάτευση.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να υποθέσουμε ότι κάποιο meme κατέλαβε μεταφυσικά τον εγκέφαλο κάποιου. Έχουμε ήδη ψυχολογικούς και κοινωνικούς μηχανισμούς που μπορούν να εξηγήσουν γιατί μια ιδέα, όταν δεθεί με την ταυτότητα και την ομάδα, αποκτά τεράστια δύναμη.

Και εδώ η έννοια του memeplex (ενός συμπλέγματος δηλαδή αλληλοϋποστηριζόμενων memes) εξακολουθεί να είναι ενδιαφέρουσα ως μεταφορά, ακόμη κι αν δεν τη θεωρήσουμε κυριολεκτική βιολογική οντότητα. Η Susan Blackmore χρησιμοποίησε εκτενώς τέτοιες ιδέες στη μιμητική της προσέγγιση.

Μια μεμονωμένη ιδέα μπορεί να είναι αδύναμη.

Βάλ’ την όμως μέσα σε ένα πακέτο με:

ταυτότητα,
ομάδα,
ιστορία,
ήρωες,
εχθρούς,
τελετουργίες,
σύμβολα,
ηθικές υποχρεώσεις,
υπόσχεση ανταμοιβής,
φόβο τιμωρίας

και ξαφνικά δεν έχεις απλώς μια άποψη. Έχεις ολόκληρο κόσμο!

Και αν ο κόσμος αυτός σου λέει ότι η επιβίωση της ιδέας ή της ομάδας είναι σημαντικότερη από τη δική σου ζωή, τότε ναι:

Ένα πολιτισμικό σύστημα μπορεί να οδηγήσει έναν άνθρωπο να ενεργήσει ακόμη και εναντίον της άμεσης βιολογικής του επιβίωσης.

Καμία μαγεία.

Οι άνθρωποι απλώς δεν είναι οργανισμοί που παίρνουν κάθε απόφαση ρωτώντας εάν αυτό που κάνουν θα αυξήσει τη γενετική τους καταλληλότητα;

Ευτυχώς δηλαδή. Θα ήταν πολύ κακή παρέα.

Υπάρχει λοιπόν κάποιο "αντιβιοτικό" απέναντι στους υποτιθέμενους "ιούς του μυαλού";

Εδώ η μεταφορά του Dawkins μού αρέσει ακόμη περισσότερο. Μόνο που θα της αφαιρέσω την επιστημονική κυριολεξία.

Δεν υπάρχει ανοσοποιητικό σύστημα απέναντι στις κακές ιδέες με την έννοια που έχουμε αντισώματα απέναντι σε παθογόνα.

Υπάρχουν όμως γνωστικά φίλτρα. Η επιστημονική μέθοδος ή, ακριβέστερα, οι επιστημονικές μέθοδοι και πρακτικές ελέγχου, είναι ένα από αυτά.

Η λογική.
Η απαίτηση για αποδείξεις.
Η δυνατότητα μιας πρότασης να ελεγχθεί και, αν είναι λανθασμένη, να αποτύχει στον έλεγχο.
Η σύγκριση διαφορετικών πηγών.
Η επαναληψιμότητα όπου αυτή είναι εφικτή.
Η αλλαγή γνώμης όταν εμφανίζονται καλύτερα δεδομένα.
Η γνώση των δικών μας γνωστικών προκαταλήψεων.
Και κυρίως αυτή η εξαιρετικά ενοχλητική αμφισβήτηση του "Περίμενε. Πώς το ξέρω αυτό είπαμε;"

Ο Dawkins χρησιμοποίησε πράγματι τη μεταφορά των "ιών του μυαλού" και αντιπαρέβαλε σε αυτήν τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη υποβάλλει τις ιδέες σε έλεγχο: δυνατότητα δοκιμής, τεκμήρια, ακρίβεια, συνέπεια, επαναληψιμότητα και άλλες απαιτήσεις της επιστημονικής πρακτικής.

Ο Daniel Dennett χρησιμοποίησε επίσης μεταφορικά την έκφραση meme-immunological systems για τα φίλτρα με τα οποία δεν αποδεχόμαστε αδιακρίτως ό,τι φτάνει στον νου μας. Ο ίδιος όμως τόνιζε ότι τέτοια "ανοσοποιητικά" φίλτρα ούτε αλάνθαστα είναι ούτε μας προστατεύουν από κάθε καλή ή κακή ιδέα.

Κι εδώ υπάρχει μια μικρή αλλά σημαντική ειρωνεία.

Η επιστημονική σκέψη είναι κι αυτή πολιτισμικά μεταδιδόμενη.

Μαθαίνεται.

Διδάσκεται.

Αναπαράγεται.

Άρα, αν δεχτούμε για λίγο το λεξιλόγιο της μιμητικής, είναι κι αυτή ένα meme.

Ένα meme που μας μαθαίνει να μην πιστεύουμε οποιοδήποτε άλλο meme επειδή απλώς αναπαράγεται πολύ καλά.

Μετα-μιμίδιο, δηλαδή. Ένα meme που αφορά τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, αξιολογούμε ή αντιμετωπίζουμε άλλα memes.

Που έχω βάλει τις δραμαμίνες; Έχω αρχίσει να ανακατεύομαι...

Ας πάμε στον Κοινωνικό Δαρβινισμό μπας και ισιώσω.

Για αρχή χρειάζεται ένα καλό ξεσκόνισμα, γιατί ο όρος χρησιμοποιείται συχνά σαν να αποτελεί απλή κοινωνική εφαρμογή του Δαρβίνου.

Δεν είναι τόσο απλό.

Ο "Κοινωνικός Δαρβινισμός" είναι ιστορικά ένας αρκετά ασαφής και μεταβαλλόμενος όρος. Χρησιμοποιήθηκε (και συχνά εκ των υστέρων αποδόθηκε) σε διαφορετικές θεωρίες και ιδεολογίες που μετέφεραν έννοιες ανταγωνισμού, επιλογής και καταλληλότητας στις ανθρώπινες κοινωνίες. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε κατά καιρούς για να δικαιολογήσει κοινωνική ανισότητα, ακραίες πολιτικές οικονομικού laissez-faire (δηλαδή μιας αγοράς με ελάχιστη κρατική παρέμβαση και κοινωνική προστασία), ρατσισμό, αποικιοκρατία ή ευγονική. Οι ιστορικοί έχουν επισημάνει ότι δεν επρόκειτο ποτέ για μία ενιαία, σαφώς ορισμένη σχολή σκέψης.

Δεν είναι μία θεωρία.

Και κυρίως ο Δαρβίνος δεν είπε ποτέ ότι οι φτωχοί πρέπει να πεθάνουν.

Fun fact: κάτι που εγώ τουλάχιστον έμαθα πολύ αργότερα απ’ όσο θα έπρεπε:

Η περίφημη φράση "survival of the fittest" ("επιβίωση του ικανότερου" ή "επιβίωση του καλύτερα προσαρμοσμένου") δεν ήταν του Δαρβίνου.

Την επινόησε ο Herbert Spencer το 1864, αφού είχε ήδη διαβάσει τη θεωρία της φυσικής επιλογής. Μερικά χρόνια αργότερα ο Alfred Russel Wallace πρότεινε μάλιστα στον Δαρβίνο να τη χρησιμοποιήσει, επειδή θεωρούσε ότι το "natural selection" (φυσική επιλογή) έκανε κάποιους να φαντάζονται πως η φύση επιλέγει συνειδητά.

Ο Δαρβίνος τελικά την ενσωμάτωσε στην πέμπτη έκδοση του On the Origin of Species το 1869.

Άρα μία από τις πιο διάσημες δαρβινικές φράσεις δεν ήταν καν του Δαρβίνου!

Και το fittest στη βιολογία δεν σημαίνει:

πιο δυνατός,
πιο έξυπνος,
πλουσιότερος,
λευκότερος,
πιο επιτυχημένος επιχειρηματίας
ή ο τύπος που έχει Lamborghini και podcast.

Η εξελικτική fitness αφορά, χοντρικά, τη σχετική αναπαραγωγική επιτυχία ενός οργανισμού ή μιας γενετικής παραλλαγής στις συγκεκριμένες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Δεν είναι μετάλλιο ποιότητας, αξιολόγηση χαρακτήρα ή οικονομική κατάταξη του Forbes.

Το μεγάλο σφάλμα αρχίζει όταν από το "στη φύση παρατηρείται αυτό" πηδάμε στο "άρα έτσι πρέπει να οργανώσουμε και την κοινωνία".

Όχι.

Από ένα "είναι" δεν προκύπτει αυτομάτως ένα "πρέπει".

Η φυσική επιλογή περιγράφει έναν μηχανισμό. Δεν γράφει Σύνταγμα. Δεν έχει ηθική.

Η φύση περιλαμβάνει ανταγωνισμό.

Περιλαμβάνει όμως επίσης συνεργασία. Αμοιβαιότητα. Γονική φροντίδα. Συμβίωση. Αλληλοβοήθεια. Κοινωνικές ομάδες. Συνασπισμούς.

Και η εξέλιξη της ανθρώπινης συνεργασίας αποτελεί ένα από τα μεγάλα προβλήματα της σύγχρονης εξελικτικής επιστήμης, ακριβώς επειδή η κλίμακα της ανθρώπινης συνεργασίας (ιδιαίτερα μεταξύ μη συγγενών και ακόμη και αγνώστων) ξεπερνά κατά πολύ ό,τι βλέπουμε στα περισσότερα άλλα πρωτεύοντα.

Άρα ο ανταγωνισμός είναι φυσικός και η συνεργασία είναι επίσης φυσική.

Καλώς ήρθατε στη βιολογία.

Δεν φημίζεται για την υποχρέωσή της να χωράει στα πολιτικά μας συνθήματα.

Αν δεν μπορούμε να εξηγούμε τις τεράστιες ιστορικές ανισότητες μεταξύ ανθρώπινων κοινωνιών λέγοντας απλώς ότι κάποιοι λαοί ήταν "ικανότεροι" από άλλους, τότε πώς εξηγούνται;

Εδώ μπαίνει στη συζήτηση ο Jared Diamond.

Το Guns, Germs and Steel εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο για ένα πολύ συγκεκριμένο, τεράστιο ερώτημα:

Γιατί ορισμένες ανθρώπινες κοινωνίες απέκτησαν ιστορικά τεχνολογικά, οικονομικά και στρατιωτικά πλεονεκτήματα έναντι άλλων;

Ο Diamond αντιπαραθέτει στις φυλετικές εξηγήσεις παράγοντες όπως η γεωγραφία, η διαθεσιμότητα εξημερώσιμων φυτών και ζώων, τα λοιμώδη νοσήματα και οι δυνατότητες διάχυσης καλλιεργειών και τεχνολογιών. Ο ίδιος παρουσιάζει το βιβλίο ως προσπάθεια να εξηγηθεί η παγκόσμια ανισότητα χωρίς να καταφεύγουμε σε υποθέσεις περί βιολογικής ανωτερότητας ορισμένων λαών.

Αυτό είναι σημαντικό.

Υπάρχει και το ομώνυμο τριμερές ντοκιμαντέρ του PBS/National Geographic, βασισμένο στο βιβλίο.

Κάποτε μάλιστα είχα μεταφράσει στα ελληνικά τους υπότιτλους και των τριών επεισοδίων (εποχές που προφανώς δεν ήξερα ακόμη να κάθομαι ήσυχη).

Αλλά σήμερα δεν θα έγραφα ότι το βιβλίο λύνει το θέμα.

Έχει δεχτεί σοβαρή ακαδημαϊκή κριτική για τον βαθμό στον οποίο δίνει βάρος στη γεωγραφία και στη βιογεωγραφία, για την υποτίμηση της ιστορικής ενδεχομενικότητας και πολιτισμικών παραγόντων και για ορισμένες συγκεκριμένες εμπειρικές υποθέσεις του. Μάλιστα, σύγχρονες ποσοτικές μελέτες έχουν ελέγξει ορισμένες από τις επιμέρους προβλέψεις του αντί να τις θεωρούν δεδομένες.

Άρα το κρατάμε ως μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μεγάλη υπόθεση. Όχι όμως ως τελευταία λέξη της ανθρωπότητας επί του θέματος.

Γιατί, εάν κάτι προσπαθώ να ξεμάθω μεγαλώνοντας, είναι η αγαπημένη μου συνήθεια να βρίσκω ένα βιβλίο που με πείθει και να ανακοινώνω:

- Ωραία. Λύθηκε κι αυτό. Πάμε παρακάτω

Ε, αυτό δεν λύθηκε.

Και καταλήγω... έλεος, ήμαρτον και επιτέλους!

Δεν ξέρω αν τα memes είναι πραγματικοί αντιγραφείς με την αυστηρή έννοια που ήθελαν ορισμένοι υποστηρικτές της μιμητικής.

Δεν ξέρω αν κάποτε θα έχει νόημα να μιλάμε για temes ως τρίτο εξελικτικό σύστημα.

Ξέρω όμως ότι οι ιδέες όντως έχουν ιστορία.

Μεταδίδονται.

Αλλάζουν.

Συνδυάζονται.

Ανταγωνίζονται για την προσοχή μας.

Κάποιες εξαφανίζονται.

Κάποιες επιβιώνουν για χιλιάδες χρόνια.

Κάποιες μας κάνουν καλύτερους συνεργάτες.

Κάποιες μας κάνουν να σκοτώνουμε ανθρώπους που δεν γνωρίσαμε ποτέ επειδή ανήκουν στη λάθος ομάδα.

Και σήμερα διαθέτουμε μηχανές που μπορούν να στείλουν μια ιδέα σε εκατομμύρια ανθρώπους μέσα σε ώρες.

Οπότε, ακόμη κι αν κάποτε εγκαταλείψουμε εντελώς τη λέξη "μιμίδιο" ως επιστημονική μονάδα, το ερώτημα που γέννησε παραμένει τρομακτικά επίκαιρο:

Γιατί κάποιες ιδέες καταφέρνουν να κατοικήσουν μέσα μας τόσο καλά ώστε τελικά να νομίζουμε ότι γεννήθηκαν εκεί;

Και ακόμη περισσότερο:

Πότε μια ιδέα μάς υπηρετεί και πότε αρχίζουμε εμείς να υπηρετούμε εκείνη;

Δεν ξέρω εάν τα δικά μου γονίδια και τα πολιτισμικά μου κατασκευάσματα ενεργούν πάντοτε προς το συμφέρον τους, προς το συμφέρον μου ή προς το συμφέρον οποιουδήποτε.

Ξέρω όμως ότι δεν πρόκειται να σταματήσω να είμαι οπαδός της πολυπολιτισμικότητας, της αλληλοβοήθειας και της παλιάς καλής ερώτησης:

Προς τι το μίσος και ο αλληλοσπαραγμός;

Και μου έρχεται ξανά εκείνη η φράση από το Notre Musique του Jean-Luc Godard:

Το να σκοτώνεις για να υπερασπιστείς μια ιδέα,

δεν είναι υπεράσπιση μιας ιδέας.

Είναι φόνος.

Και όλα τα υπόλοιπα, για μένα, είναι αρχίδια!

Πηγές και σύνδεσμοι: