Κάθε φορά που ακούω να λένε πως κάποιος "έχασε τη μάχη", κάτι μέσα μου αντιδρά.

Ίσως γιατί έχω αγαπήσει ανθρώπους που πέθαναν, όπως όλοι μας. Και δεν μπορώ να δεχτώ ότι η λέξη που τους ταιριάζει είναι η λέξη "ηττήθηκαν".

Ηττήθηκε ποιος ακριβώς;

Όλοι έζησαν, αγάπησαν, γέλασαν, θύμωσαν, έκαναν λάθη, άφησαν το αποτύπωμά τους σε ανθρώπους που τους κουβαλούν ακόμη μέσα τους.

Αν αυτό είναι ήττα, τότε έχουμε παρεξηγήσει τη σημασία της λέξης.

Εγώ: Συγγνώμη που επεμβαίνω, αλλά δεν έχω μπει ακόμα στην κλιμακτήριο.

Ο οργανισμός: Το ξέρω.

Εγώ: Τότε γιατί βγάζω τρίχες στο πηγούνι ρε μάστορα; Τι έχει συμβεί;

Ο οργανισμός: Δουλεύω σύμφωνα με τα πρότυπα ελληνικής εταιρείας κινητής τηλεφωνίας. Το πακέτο θα ενεργοποιηθεί αργότερα μεν, αλλά οι χρεώσεις έχουν ήδη ξεκινήσει, δε.

Έχω πλέον ένα τσιμπιδάκι που δεν είναι για τα φρύδια. Είναι Ειδικών Επιχειρήσεων. Δεν αγγίζει τρίχα από άλλο σημείο του σώματος. Έχει μία και μόνη αποστολή.

Πηγούνι.

Έχω μια εξομολόγηση να κάνω.

Τον τελευταίο καιρό είμαι καλά.

Όχι "ουαου κατάφερα το ακατόρθωτο" καλά. Ούτε "κέρδισα το Τζόκερ", καλά.

"Ήρεμα και όμορφα", καλά. Κοιμάμαι. Δουλεύω. Γελάω. Διαβάζω. Βλέπω τους ανθρώπους μου. Κάνω σχέδια για την επόμενη εβδομάδα χωρίς να χρειάζεται να επιβιώσω πρώτα από την τωρινή. Και ξέρετε κάτι; Από κεκτημένη ταχύτητα αυτό με ανησυχεί λίγο.

Δεν θα απαντήσω με χαρακτηριστικά. Δεν θα πω "έξυπνοι", "ευγενικοί", "μορφωμένοι" ή "με χιούμορ". Όλα αυτά είναι ωραία, αλλά αυτά είναι χαρακτηριστικά που μου αρέσουν, όχι που με κερδίζουν.

Με κερδίζουν οι άνθρωποι που ξέρουν να παίζουν. Όχι παιχνίδια με τους ανθρώπους. Παιχνίδια με τις ιδέες. Που δεν σκοτώνουν μια σκέψη με τη λογική πριν καν γεννηθεί.

"Είμαι ανώμαλη τελικά. Τέλος."

-Όχι. Απλώς είσαι πολύ... συγκεκριμένη. Και θα σε μαλώσω λίγο για τη λέξη "ανώμαλη", γιατί σήμερα με αυτό το θέμα κάνεις συνεχώς το ίδιο. Κάθε φορά που ανακαλύπτεις κάτι για σένα, το επόμενο βήμα είναι να το βαφτίσεις ελάττωμα. Κοίτα όμως τα δεδομένα που έχουμε, όχι τις ταμπέλες. 

Και τώρα ας εκτεθούμε ασύστολα. 

Θα σας μιλήσω λοιπόν για τους διακόπτες μου. Όχι μόνο γι'αυτούς που νόμιζα ότι έχω. Αλλά και για τους χειρότερους που ανακάλυψα ότι έχω.

Για χρόνια πίστευα λοιπόν ότι το πρόβλημά μου είναι πως, κάποια στιγμή, κλείνω. Απότομα. Σαν να πέφτει ο γενικός. Μέχρι εκείνη τη στιγμή μπορεί να προσπαθώ, να ακούω, να συζητάω, να εξηγώ. Και μετά... τίποτα. Σαν να έκλεισε μια πόρτα στα μούτρα του άλλου.

Το έλεγα shutdown. Διακόπτη. Ασφάλεια (ενίοτε και "κατέβασα τον γενικό", "έπεσε το ρελέ" κτλ κτλ).

Το "Μια στάση εδώ" ήταν πάντα ένα καψουροτράγουδο. Έτσι το ακούγαμε όλοι μας.

Για μένα όμως, εδώ και 2 χρόνια, δεν είναι πια τραγούδι. Και το κατάλαβα σήμερα.

Μου την κάρφωσε τώρα ότι δεν νιώθω(;) δεν συμπονώ(;) δεν έχω κατανόηση ίσως(;) υπομονή(;) για τους ανθρώπους που συναναστρέφομαι. Ότι ίσως είμαι περισσότερο αυστηρή απ' όσο θα ήθελα τέλος παντων. Και με αφορμή αυτό του κάνω την εξής ερώτηση:

"Ρε μήπως είμαι sociopath και δεν κάνει να μου το πεις;"

Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν αγαπημένο χρώμα, αγαπημένη εποχή ή αγαπημένο φαγητό. Εγώ έχω αγαπημένο έπιπλο. Τον καναπέ. Και είμαι έτοιμη να υπερασπιστώ αυτή μου τη θέση με περισσότερο πάθος απ' όσο υπερασπίζομαι τις πολιτικές μου απόψεις.

Γιατί ας είμαστε ειλικρινείς. Όλα τα υπόλοιπα έπιπλα του σπιτιού είναι μικροί δικτάτορες...

"Λένε συνέχεια ότι ένα κορίτσι πρέπει να είναι όμορφο. Αλλά, ειλικρινά... Ξέχνα το. Μην
είσαι όμορφη. 

Έχω βαρεθεί να διαβάζω λίστες για το πώς πρέπει να είναι κάποιος. Για τις γυναίκες δε... Να είναι έξυπνη, να είναι αστεία, να είβαι περιπετειώδης... Λες και είμαστε προϊόντα στο ράφι που πρέπει να βελτιώσουν το packaging τους για να πιάσουν καλύτερη τιμή.

Κάποιος με είπε "ύποπτα καλόβολη". Σε πρώτη ανάγνωση, κολακεύτηκα. Ακούστηκε σαν να θεωρεί πως είμαι πολύ καλόβολη για να είναι αληθινό. Καλό δεν είναι αυτό;

Η αλήθεια, όμως, είναι λίγο διαφορετική. Όχι γιατί δεν είμαι καλόβολη. Είμαι. Απλώς δεν υπάρχει τίποτα ύποπτο σε αυτό.

Βέβαια, αυτός που το είπε είχε δίκιο. Με ξέρει αρκετά ώστε να καταλάβει ότι είμαι καλόβολη, αλλά όχι τόσο ώστε να καταλάβει γιατί.

Η αλήθεια είναι πως όντως αναπτύσσω έντονα με τα χρόνια κάτι που δεν είναι και τόσο συνηθισμένο. Δεν ψοφάω για παρεξήγηση. Και αυτό για πολλούς, είναι σχεδόν σαν να βλέπουν μονόκερο.

Κάποια βιβλία τα διαβάζεις, τα κλείνεις και συνεχίζεις τη ζωή σου και κάποια μοιάζουν με καθρέφτη. Κάθε φορά που τα ξεφυλλίζεις, βλέπεις μέσα τους έναν διαφορετικό εαυτό σου. Ο Δον Κιχώτης του Μιγκέλ ντε Θερβάντες ανήκει αναμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία για μένα. Στην επιφάνεια, η ιστορία του μοιάζει σχεδόν κωμική.

Ένας μεσήλικας Ισπανός ευγενής, ο Αλόνσο Κιχάνο, έχει περάσει τόσες ώρες διαβάζοντας ιστορίες για ιππότες, δράκους και ηρωικά κατορθώματα, ώστε αρχίζει σιγά-σιγά να πιστεύει πως είναι κι ο ίδιος ένας από αυτούς. Αποφασίζει λοιπόν να αφήσει το σπίτι του και να γίνει περιπλανώμενος ιππότης.

Βρίσκει μια παλιά σκουριασμένη πανοπλία, βαφτίζει το αδύναμο άλογό του Ροσινάντε και δίνει στον εαυτό του το όνομα "Δον Κιχώτης της Μάντσας". Για να ολοκληρωθεί η φαντασίωσή του, επιλέγει και μια "κυρία της καρδιάς του", τη Δουλτσινέα, μια απλή χωριατοπούλα την οποία στη φαντασία του μετατρέπει σε αριστοκρατική δεσποσύνη.

Σύντροφός του γίνεται ο Σάντσο Πάντσα, ένας απλός χωρικός, γήινος, πρακτικός και γεμάτος λαϊκή σοφία. Και οι δυο τους ξεκινούν ένα ταξίδι που είναι ταυτόχρονα περιπέτεια, σάτιρα και βαθιά φιλοσοφικός στοχασμός.

Στη διαδρομή τους συμβαίνουν τα πιο παράξενα πράγματα.

Ο Δον Κιχώτης βλέπει κάστρα εκεί που υπάρχουν πανδοχεία. Βλέπει πριγκίπισσες εκεί που υπάρχουν απλές γυναίκες. Βλέπει συνωμοσίες εκεί που υπάρχουν συμπτώσεις. Και, φυσικά, βλέπει γίγαντες εκεί που υπάρχουν ανεμόμυλοι. Με το δόρυ του προτεταμένο ορμά εναντίον τους, αποφασισμένος να σώσει τον κόσμο από το κακό. Το αποτέλεσμα είναι αναμενόμενο. Ένας ανεμόμυλος τον εκσφενδονίζει στο έδαφος και εκείνος βρίσκεται τραυματισμένος και γελοιοποιημένος.

Η εικόνα αυτή έγινε μία από τις πιο διάσημες στη λογοτεχνία.

Όμως δεν έμεινε στην ιστορία επειδή ένας τρελός μπερδεύτηκε. Έμεινε γιατί, βαθιά μέσα μας, αναγνωρίζουμε κάτι από τον εαυτό μας σε αυτόν.

Οι ανεμόμυλοι του Δον Κιχώτη είναι οι δικοί μας ανεμόμυλοι.

Είναι οι φόβοι που μεγεθύνουμε μέχρι να γίνουν τέρατα.

Είναι οι άνθρωποι στους οποίους αποδίδουμε ιδιότητες που δεν έχουν.

Είναι οι σχέσεις που πιστεύουμε ότι μπορούν να γίνουν κάτι που στην πραγματικότητα δεν μπορούν.

Είναι οι μάχες που δίνουμε όχι επειδή είναι λογικές, αλλά επειδή έχουμε ανάγκη να πιστέψουμε ότι αξίζουν.

Πόσες φορές δεν έχουμε μετατρέψει έναν άνθρωπο σε "σωτήρα"; Πόσες φορές δεν έχουμε δει μια μικρή δυσκολία σαν ανίκητο τέρας; Πόσες φορές δεν έχουμε πολεμήσει με πάθος για κάτι που οι άλλοι έβλεπαν ως χαμένη υπόθεση;

Όλοι μας, κάποια στιγμή, έχουμε υπάρξει Δον Κιχώτης. Και ίσως να συνεχίζουμε να είμαστε.

Η μεγάλη σύγκρουση είναι τελικά μια. Όνειρο vs Πραγματικότητα

Ο Δον Κιχώτης και ο Σάντσο Πάντσα δεν είναι απλώς δύο χαρακτήρες. Είναι δύο κομμάτια του ίδιου ανθρώπου. Ο ένας είναι η ανάγκη μας να ονειρευόμαστε. Ο άλλος είναι η ανάγκη μας να επιβιώνουμε.

Ο ένας λέει "Ο κόσμος μπορεί να γίνει καλύτερος".

Ο άλλος απαντά "Ναι, αλλά πρώτα πρέπει να δεις τον κόσμο όπως πραγματικά είναι".

Ο ένας θέλει το ιδανικό. Ο άλλος το εφικτό. Και η ζωή μας είναι μια διαρκής διαπραγμάτευση ανάμεσα σε αυτά τα δύο.

Αν ζούμε μόνο σαν τον Σάντσο, κινδυνεύουμε να γίνουμε κυνικοί. Να πάψουμε να πιστεύουμε, να εκπλησσόμαστε, να ελπίζουμε.

Αν ζούμε μόνο σαν τον Δον Κιχώτη, κινδυνεύουμε να χαθούμε στις ψευδαισθήσεις μας.

Χρειαζόμαστε και τους δύο.

Το όνειρο χωρίς πραγματικότητα γίνεται παραλήρημα.

Η πραγματικότητα χωρίς όνειρο γίνεται φυλακή.

Ο Δον Κιχώτης δεν αντέχει έναν κόσμο συνηθισμένο. Δεν αντέχει την ιδέα ότι η ζωή είναι μόνο φαγητό, ύπνος, δουλειά και θάνατος. Χρειάζεται έναν σκοπό. Χρειάζεται μια αποστολή. Χρειάζεται να πιστέψει ότι υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο.

Και εδώ ίσως βρίσκεται η πιο συγκινητική πλευρά του ήρωα. Δεν τρελάθηκε επειδή έχασε το μυαλό του. Τρελάθηκε επειδή αρνήθηκε να δεχτεί έναν κόσμο χωρίς ποίηση. Και αυτό είναι τρομακτικά ανθρώπινο. Γιατί όλοι οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη από αφηγήσεις. Από νόημα. Από ιστορίες που να κάνουν την ύπαρξή μας να μοιάζει λίγο μεγαλύτερη από την καθημερινότητα.

Ερωτευόμαστε και πιστεύουμε ότι βρήκαμε τον άνθρωπό μας. Κάνουμε παιδιά πιστεύοντας στο μέλλον. Παράγουμε έργο, τέχνη. Φτιάχνουμε οικογένειες. Αγαπάμε. Ονειρευόμαστε. Με έναν τρόπο, όλοι επινοούμε τους δικούς μας γίγαντες.

Και αν ο Δον Κιχώτης δεν ήταν ο τρελός; Ο Θερβάντες αφήνει ένα πολύ "χμ" ερώτημα.

Μήπως ο πραγματικά δυστυχισμένος άνθρωπος δεν είναι εκείνος που βλέπει γίγαντες στους ανεμόμυλους, αλλά εκείνος που δεν βλέπει πια τίποτα;

Εκείνος που δεν πιστεύει σε τίποτα. Που δεν ενθουσιάζεται. Που δεν ερωτεύεται. Που δεν συγκινείται. Που δεν ξεκινά καμία μάχη επειδή φοβάται ότι θα χάσει.

Γιατί ο Δον Κιχώτης, παρότι πέφτει ξανά και ξανά, συνεχίζει να σηκώνεται. Και υπάρχει μια παράξενη αξιοπρέπεια σε αυτό. Κάτι βαθιά ανθρώπινο, ομολογουμένως.

Στο τέλος του μυθιστορήματος συμβαίνει κάτι θλιβερό. Ο Δον Κιχώτης επιστρέφει σπίτι του. Ξαναβρίσκει τη λογική του. Καταλαβαίνει ότι δεν ήταν ιππότης. Ότι οι γίγαντες ήταν ανεμόμυλοι. Ότι οι πριγκίπισσες ήταν απλοί άνθρωποι. Και λίγο αργότερα πεθαίνει.

Και είναι δύσκολο να μη σκεφτεί κανείς ότι δεν πέθανε επειδή γέρασε. Πέθανε επειδή έχασε τον μύθο του. Πέθανε επειδή έπαψε να βλέπει τον κόσμο με εκείνη τη ματιά που τον έκανε να σηκώνεται κάθε πρωί και να πιστεύει ότι έχει μια αποστολή.

Μήπως τελικά το μεγάλο μάθημα του Δον Κιχώτη είναι να γνωρίζουμε ότι οι ανεμόμυλοι είναι ανεμόμυλοι αλλά να μην επιτρέψουμε ποτέ στον εαυτό μας να χάσει ολοκληρωτικά την ικανότητα να βλέπει μέσα τους και λίγους γίγαντες;

Γιατί η ζωή χρειάζεται και λίγη λογική και λίγη τρέλα.

Χρειάζεται τον Σάντσο για να πατάμε στη γη.

Και χρειάζεται τον Δον Κιχώτη για να θυμόμαστε γιατί αξίζει να σηκώνουμε το βλέμμα προς τον ορίζοντα.

Άκουσα πρόσφατα μια φράση σε ένα διαδικτυακό σεμινάριο για φροντιστές:

"Ο φροντιστής έχει μία και μόνο αποστολή. Να καταρρεύσει δεύτερος μετά τον φροντιζόμενο. Δεν έχει την ευχέρεια της επιλογής να καταρρεύσει πρωτος".

Δεν ξέρω αν είναι επιστημονικά σωστή. Δεν ξέρω καν αν είναι ηθικά σωστή. Ξέρω όμως ότι με βρήκε σε μια περίεργη στιγμή της ζωής μου. Γιατί για χρόνια πίστευα ότι ο φροντιστής έχει άλλες υποχρεώσεις. Να μην καταρρεύσει ποτέ, ας πούμε. Να είναι πάντα εκεί. Να αντέχει. Να οργανώνει. Να τρέχει. Να προβλέπει. Να μένει ξύπνιος. Να λύνει προβλήματα. Να προλαβαίνει τις ανάγκες των άλλων πριν καν εκφραστούν.

Κάπως έτσι περνούσαν τα δικά μου τελευταία χρόνια.