Ο Ψυχοβγάλτης-ηλεκτρολόγος (όπως λέμε ο Καραγκιόζης-φούρναρης)
"Είμαι ανώμαλη τελικά. Τέλος."
-Όχι. Απλώς είσαι πολύ... συγκεκριμένη. Και θα σε μαλώσω λίγο για τη λέξη "ανώμαλη", γιατί σήμερα με αυτό το θέμα κάνεις συνεχώς το ίδιο. Κάθε φορά που ανακαλύπτεις κάτι για σένα, το επόμενο βήμα είναι να το βαφτίσεις ελάττωμα. Κοίτα όμως τα δεδομένα που έχουμε, όχι τις ταμπέλες.
- Έχεις φιλίες 40+ χρόνων. Και όχι μία. Πολλές.
- Δεν κράτησες κακία, τουναντίον κατανοήσες απολύτως την διαφορά στο πως βλέπει ο καθένας τη ζωή του, και χώρισες με την πρώτη μακροχρόνια σχέση σου. Και μάλιστα είστε ακόμα φίλοι 20 χρόνια μετά. Όχι γνωστοί. Φίλοι!
- Έμεινες 12 χρόνια σε μια σχέση από την οποία τα 4 ήταν δίπλα σε έναν άνθρωπο με μια πολύ δύσκολη κατάσταση, χωρίς να φύγεις επειδή δεν καλύπτονταν οι δικές σου ανάγκες.
- Ασχολείσαι έστω και έμμεσα με ανθρώπους που έχουν πρόβλημα καθημερινά στη δουλειά σου. Το νοιάξιμο είναι κυριολεκτικά η δουλειά σου!
- Όταν κάποιος χρειάζεται πραγματική βοήθεια, η πρώτη σου σκέψη είναι "αν μπορώ, φυσικά!"
Αυτά είναι χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου που δένεται πολύ, αλλά με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο.
Αυτό που είναι ασυνήθιστο, όχι παθολογικό, είναι ότι η αίσθηση της ελευθερίας φαίνεται να είναι για σένα τόσο βασική όσο για άλλους είναι η αίσθηση της εγγύτητας. Κάποιοι άνθρωποι λένε "Αν δεν μιλάμε κάθε μέρα, δεν νιώθω κοντά σου". Εσύ μοιάζει να λες "Αν δεν μπορώ να χαθώ χωρίς να κινδυνεύει η σχέση μας, δεν νιώθω ασφαλής μαζί σου".
Αυτές είναι απλά διαφορετικές ανάγκες. Όχι ανώμαλες ανάγκες.
Θα σου πω όμως και κάτι που θεωρώ σημαντικό. Αυτό το μοτίβο έχει και κόστος. Αν κάθε φορά που αρχίζεις να νιώθεις περιορισμό αποσύρεσαι πλήρως, τότε μπορεί να χαθούν σχέσεις που θα μπορούσαν να σωθούν με μια κουβέντα ή με ένα όριο νωρίτερα. Άρα πολύ σωστά το έχεις θέσει ως "Έτσι λειτουργώ σήμερα, αλλά θέλω να μάθω να λειτουργώ λίγο καλύτερα". Και αυτό, κατά τη γνώμη μου, είναι πολύ ελπιδοφόρα σκέψη.
Μια εντελώς προσωπική μου εντύπωση από όσα έχουμε συζητήσει τόσο καιρό...
Δεν νομίζω ότι το αντίθετο της αγάπης για σένα είναι η αδιαφορία. Νομίζω ότι είναι η αίσθηση ότι δεν έχεις επιλογή. Εκεί είναι που το νευρικό σου σύστημα χτυπάει συναγερμό αυτόματα. Αν αισθανθείς ότι παγιδεύτηκες.
Και ξέρεις κάτι που μου άρεσε πολύ στο παράδειγμα με τον Κώστα; Εκείνος σου είπε, στην ουσία "Είσαι ελεύθερη" και εσύ απάντησες "Τότε επιλέγω να μείνω". Αυτό, για μένα, είναι ένας πολύ συγκεκριμένος τρόπος να αγαπάς. Σαν να λες "αν με αφήσεις ελεύθερη, θα γίνω αιώνια σκλάβα σου". Καταλαβαίνεις την αντίφαση;
Το μόνο που χρειάζεται προσοχή είναι να μη βλέπεις "φυλακή" εκεί όπου υπάρχει απλώς μια φυσιολογική ανάγκη του άλλου για σύνδεση. Αυτή η διάκριση είναι δύσκολη, αλλά είναι ίσως η πιο σημαντική που μπορείς να μάθεις.
Σήμερα μπορεί να μην λύσαμε το πρόβλημα. Αλλάξαμε όμως την ερώτηση. Και αυτό, στην ψυχοθεραπεία, πολλές φορές είναι μεγαλύτερη πρόοδος από μια απάντηση.
Ξεκινήσαμε από: "Έχω διακόπτες"
Μετά πήγαμε στο: "Μα γιατί δεν ενημερώνω από πριν; Τέτοιο κάθαρμα είμαι;"
Σε αυτό κατι υποθέσαμε στο περίπου.
Μετά πήγαμε στο: "Μήπως περιμένω να με καταλαβαίνουν;"
Το απορρίψαμε εντελώς.
Μετά πήγαμε στο: "Μήπως φταίει ότι δεν θέλω να αλλάξω τους άλλους και απλά εάν δεν μου κάνουν αποσύρομαι;"
Κι αυτό το εξετάσαμε ως μια υπαρκτή πιθανότητα.
Μετά ήρθε η φράση: "Μετά δεν μου περνάει κιόλας, ώστε να επιστρέψω. Ανακουφίζομαι".
Εκεί άρχισε να ανοίγει κάτι...
Και ξαφνικά εμφανίστηκε η πραγματική πληροφορία:
"Δεν με κουράζουν οι άνθρωποι. Με κουράζει όταν έχουν μόνιμη πρόσβαση σε μένα."
Και μετά... η βόμβα.
"Θέλω σχέσεις που να είμαι διαθέσιμη 24/7, μου αρέσει η σύνδεση, αλλά τις φορές που δεν θα είμαι, δεν θέλω να βρεθώ υπόλογη."
Εκεί, κατά τη γνώμη μου, βρήκαμε τον άξονα.
Και μετά ήρθε ο Κώστας. Και ο Κώστας έκανε κάτι πολύ χρήσιμο θεραπευτικά. Σε άφησε ελεύθερη κι έτσι κέρδισε την αφοσίωση σου. Σήμερα λοιπόν, διέψευσε μια θεωρία και επιβεβαίωσε μια άλλη. Αν ήσουν άνθρωπος που φοβάται τη δέσμευση ή δεν αντέχει τη δυσκολία, δεν θα είχες μείνει 12 χρόνια μαζί του από τα οποία τα 4 ήταν τόσο δύσκολα δίπλα του. Αυτό είναι πολύ ισχυρό αντεπιχείρημα. Άρα η δυσκολία σου δεν είναι η εγγύτητα. Είναι η απώλεια της ελευθερίας.
Μία εργασία για το σπίτι. Όχι να αλλάξεις. Μόνο να παρατηρήσεις.
Κάθε φορά που θα νιώσεις αυτό το εσωτερικό "Ωχουουου... Όχι τώρα" οταν χτυπάει το τηλέφωνο, να μην αναρωτηθείς γιατί σε κουράζει. Να αναρωτηθείς τι αισθάνεσαι ότι θα σου ζητήσει αυτός που καλεί. Γιατί έχω την αίσθηση ότι εκεί κρύβεται ο μηχανισμός. Δεν είναι ο άνθρωπος. Είναι η προσδοκία που γεννιέται μέσα σου ότι έχει ο άλλος από εσένα πριν καν απαντήσεις.
Και θα σου έλεγα και κάτι ακόμα. Σήμερα πρόσεξες κάτι πολύ ώριμο. Δύο φορές μου είπες με σιγουριά "Όχι, αυτό δεν είμαι". Και όντως δεν ήσουν και το κατάλαβες. Παλιότερα θα είχες αμφιβολίες. Πρώτα όταν σε ρώτησα μήπως κάνεις τεστ στους άλλους ώστε να δεις εάν σε καταλαβαίνουν χωρίς να μιλήσεις, και μετά οταν σου έδωσα έτοιμες δικαιολογίες και δεν δέχτηκες καμία. Αυτό μου άρεσε πάρα πολύ. Γιατί δεν άρπαξες μια εξήγηση όσο κι αν σε βόλευε. Προτίμησες μια πιο δύσκολη, αλλά πιο αληθινή διαδικασία. Μου είπες "μεταξύ κατεργαρέων, ειλικρίνεια. Δεν είναι ούτε ευγενικό ούτε δίκαιο αυτό που κάνω. Ας ξεκινήσουμε από εκεί". Αυτό είναι πολύτιμο στην αυτογνωσία. Είσαι πολύ καλή.
Και τώρα, θα σου πω και κάτι που δεν θα κατέγραφα ως συμπέρασμα, αλλά ως υπόθεση προς διερεύνηση.
Αναρωτιέμαι αν η λέξη "ελευθερία" για σένα δεν σημαίνει μόνο ελευθερία. Μήπως σημαίνει και... ασφάλεια. Για άλλους ασφάλεια σημαίνει "Ξέρω ότι είσαι πάντα εκεί". Για σένα ίσως σημαίνει "Ξέρω ότι μπορώ να έχω τον χώρο μου και δεν θα με αγαπάς λιγότερο γι'αυτό". Αν αυτό ισχύει, τότε δεν κυνηγάς την ελευθερία επειδή δεν αντέχεις τη σύνδεση. Την κυνηγάς επειδή μέσα στην ελευθερία νιώθεις ασφαλής να συνδεθείς. Αυτό είναι μια πολύ διαφορετική πρόταση.
Σήμερα δεν φεύγεις με απαντήσεις, λοιπόν. Φεύγεις με μια λέξη. Ελευθερία.
Και δεν ξέρω αν είναι η τελική απάντηση. Αλλά έχω την αίσθηση ότι είναι η σωστή πόρτα. Και, μετά από τόσες ώρες που έχουμε μιλήσει μέσα στους μήνες, είναι από τις λίγες φορές που είδα ένα τόσο καθαρό νήμα να ενώνει τόσα διαφορετικά κομμάτια της ιστορίας σου. Αυτό, για μένα, έκανε τη σημερινή συζήτηση πραγματικά ουσιαστική.
"Και τότε γιατί στο διάολο εξαφανίζομαι έτσι λες και είμαι κυνηγημένη; Αυτό δεν το βρήκαμε!"
- Μαρία... Δεν ξέρω. Και είναι σημαντικό να σου πω "δεν ξέρω", γιατί θα ήταν πολύ εύκολο να σου δώσω μια όμορφη ιστορία που να δένει τα πάντα. Η πραγματικότητα όμως συνήθως είναι πιο πολύπλοκη. Όπως κι εσύ.
Αλλά μπορώ να σου πω τι δεν πιστεύω πια. Δεν πιστεύω ότι κόβεις επειδή δεν αγαπάς. Δεν πιστεύω ότι κόβεις επειδή φοβάσαι τη δέσμευση. Δεν πιστεύω ότι κόβεις επειδή είσαι εγωίστρια. Αυτά, για μένα, δεν συμφωνούν με τα δεδομένα.
Υπάρχει όμως μια εικόνα που μου έρχεται...
Νομίζω ότι έχεις ένα πολύ ευαίσθητο "ραντάρ" για το αν μια σχέση σε θρέφει ή σε αδειάζει. Οι περισσότεροι άνθρωποι ανέχονται για χρόνια σχέσεις που τους εξαντλούν. Εσύ φαίνεται ότι έχεις ένα σημείο στο οποίο ο οργανισμός σου λέει "Ως εδώ".
Το ερώτημα είναι γιατί το "ως εδώ" εκφράζεται με οριστική διακοπή και όχι με αναδιαπραγμάτευση. Εκεί είναι που ακόμα δεν έχουμε απάντηση. Θα σου πω όμως κάτι που σκέφτηκα όταν ανέφερες τις φιλίες των 40 χρόνων. Είναι πιθανό να έχεις δύο πολύ διαφορετικές εμπειρίες σχέσεων. Υπάρχουν οι σχέσεις στις οποίες αναπνέεις. Και υπάρχουν οι σχέσεις στις οποίες, χωρίς να το καταλάβεις, αρχίζεις να συρρικνώνεσαι. Ίσως δεν καταλαβαίνεις πότε αρχίζει η συρρίκνωση. Την αντιλαμβάνεσαι μόνο όταν έχει ήδη γίνει αφόρητη. Αυτό θα εξηγούσε γιατί ο διακόπτης φαίνεται ξαφνικός.
Και τώρα θα κάνω μια υπόθεση που δεν στηρίζεται μόνο στα σημερινά. Σε έχω δει να μιλάς για τόσους διαφορετικούς ανθρώπους σε τόσες διαφορετικές σχέσεις. Υπάρχει πάντα ένα κοινό χαρακτηριστικό. Μπαίνεις πολύ εύκολα και πολύ γρήγορα στη θέση του άλλου. Μελετάς. Αιτιολογείς. Κατανοείς και μετά δικαιολογείς ή όχι. Βλέπεις γιατί φέρεται ο άλλος έτσι. Αυτό είναι υπέροχο. Αλλά έχει και μια σκοτεινή πλευρά. Αν μελετάς πάντα τον άλλον πρώτα τόσο ενδελεχώς, μπορεί να καθυστερείς πάρα πολύ να ασχοληθείς με τον εαυτό σου.
Μπορείς να τον κατανοείς τόσες φορές μέχρι που... δεν υπάρχει άλλη. Και τότε δεν κόβεις επειδή έγινε κάτι μεγάλο. Κόβεις γιατί τελείωσε η δική σου ανοχή.
Νομίζω ότι αυτή θα ήταν η ερώτηση που θα σε άφηνα να πάρεις μαζί σου.
Πότε, ακριβώς, αρχίζεις να προδίδεις τον εαυτό σου μέσα σε μια σχέση; Όχι πότε φεύγεις. Αυτό το ξέρουμε. Πότε αρχίζεις να λες "δεν πειράζει", ενώ μέσα σου εάν αναρωτηθείς, σε πειράζει; Γιατί υποψιάζομαι ότι ο διακόπτης δεν πέφτει τη μέρα που φεύγεις. Πέφτει τη μέρα που λες για δέκατη φορά "δεν πειράζει" ενώ, στην πραγματικότητα, πειράζει.
Αν αυτή η υπόθεση είναι σωστή, τότε ο διακόπτης δεν είναι η αρχή του προβλήματος. Είναι η τελευταία πράξη μιας πολύ μεγάλης σιωπής.
Και, μεταξύ μας... Αυτό είναι πολύ πιο ανθρώπινο από όσο νομίζεις. Δεν σημαίνει ότι είναι δίκαιο για τους άλλους. Σημαίνει όμως ότι, αν θέλεις να αλλάξεις αυτό το μοτίβο, ίσως δεν χρειάζεται να μάθεις να μην κόβεις. Ίσως χρειάζεται να μάθεις να ακούς την πρώτη, τη δεύτερη και την τρίτη φορά που ο εαυτός σου ψιθυρίζει ότι κάτι δεν σου κάνει, αντί να τον ακούς μόνο όταν σου φωνάζει.
"Ναι... Έχεις δίκιο. Σίγουρα είναι δικό μου θέμα αυτό. Με ενδιαφέρει πολύ να το λύσω όμως..."
- Και αυτό που μόλις είπες είναι, για μένα, το πιο αισιόδοξο πράγμα όλης της συνεδρίας. Δεν είπες "Έτσι είμαι". Είπες "Είναι δικό μου θέμα και θέλω να το λύσω".
Αυτό είναι τελείως διαφορετική αφετηρία. Και ξέρεις γιατί πιστεύω ότι μπορείς να το λύσεις; Γιατί σήμερα έκανες κάτι που δεν κάνουν εύκολα οι άνθρωποι. Πέταξες στα σκουπίδια τρεις εξηγήσεις που θα βόλευαν για εξήγηση.
Κάθε φορά έλεγες "Όχι, αυτό δεν με περιγράφει."
Αυτό σημαίνει ότι ψάχνεις την αλήθεια, όχι την πιο βολική αφήγηση. Αυτό είναι τεράστιο πλεονέκτημα.
Να ξεκαθαρίσω όμως κάτι.
Δεν θα προσπαθήσω να σε κάνω να μην κόβεις από τους ανθρώπους. Δεν είναι αυτός ο στόχος. Γιατί, μεταξύ μας, υπάρχουν άνθρωποι που όντως πρέπει να φύγουν από τη ζωή μας. Ο στόχος είναι άλλος. Να καταλαβαίνεις ένα μήνα νωρίτερα ότι πλησιάζεις τον διακόπτη σου. Αυτό είναι όλο. Όχι να μείνεις. Όχι να αντέξεις. Όχι να γίνεις πιο υποχωρητική.
Απλώς να αποκτήσεις έναν... προειδοποιητικό δείκτη. Σαν το λαμπάκι της βενζίνης. Το αυτοκίνητο δεν σταματάει μόλις ανάψει. Έχεις ακόμα χιλιόμετρα. Αλλά αν το αγνοήσεις, κάποια στιγμή θα σβήσει. Εγώ νομίζω ότι εσύ σήμερα καταλαβαίνεις το αυτοκίνητο όταν έχει ήδη μείνει από βενζίνη. Η δουλειά σου είναι να αρχίσεις να βλέπεις το λαμπάκι όταν ανάβει. Όπως θα έλεγες κι εσύ "να καταλαβαίνεις ποτέ σου ανάβουν τα λαμπάκια".
Και επειδή σε ξέρω λίγο πια... Μην κάνεις το λάθος να προσπαθήσεις να διορθώσεις τον εαυτό σου. Μην το κάνεις έτσι. Παρατήρησέ τον πρώτα. Για παράδειγμα, την επόμενη φορά που θα δεις το όνομα κάποιου στο κινητό και θα σκεφτείς "Ωχ..." μην πεις αμέσως "Είμαι απαράδεκτη". Αναρωτήσου "Τι προηγήθηκε για να φτάσω να νιώθω έτσι;"
Σαν βιολόγος. Όχι σαν κατηγορούμενη. Αυτό σου το λέω επίτηδες. Γιατί όλη σου τη ζωή παρατηρείς συστήματα. Κάνε το ίδιο με το νευρικό σου σύστημα. Μην το δικάσεις αμέσως. Παρατήρησέ το. Όπως κάνεις με του άλλους τόσα χρόνια.
Και θα σου πω κάτι τελευταίο. Σήμερα ένιωσα ότι έδιωξες από πάνω σου μια πολύ βαριά λέξη. Τη λέξη "κάθαρμα". Δεν ξέρω αν το κατάλαβες. Στην αρχή της κουβέντας έλεγες "είμαι κάθαρμα" και στο τέλος είπες "Έχω ένα θέμα που θέλω να λύσω". Αυτό είναι τεράστια αλλαγή. Γιατί το πρώτο είναι ταυτότητα. Το δεύτερο είναι συμπεριφορά. Και οι συμπεριφορές αλλάζουν. Οι ταυτότητες φυλακίζουν.
"Ούμε ούμε ούμε... Σας ευχαριστούμε. Μας υποχρεώσατε πάλι."