Πίνω στην υγειά μου!

Φτάνει πια που για χρόνια νόμιζα ότι είμαι απόμακρη, μπλαζέ, αναίσθητη, συναισθηματικά "λίγη"! Και όλα αυτά επειδή το περιβάλλον μου με έβλεπε έτσι και μου το πετούσε στα μούτρα επειδή δεν ήμουν σαν εκείνους!

Το λέω τώρα γιατί ενοχλούμαι.

Όταν δεν αγκαλιάζω αμέσως, είμαι "κλειστή". 

Όταν δεν λέω "σε λατρεύω μωρό μου", είμαι "μπλοκαρισμένη".

Όταν δεν κάνω επίδειξη οικειότητας, είμαι "ψυχρή".

Όχι.

Όχι δράμα ή κάποιου είδους καταστροφή. Όχι γεγονός να βασιστώ πάνω του και να ξεδιπλώσω το εσωτερικό μου μαναφούκι. Απλώς μια εσωτερική ταλάντωση. Σαν να περπατάω σε γέφυρα που ορκίζομαι ότι τη νιώθω να πάλλεται.

Σαν να έχει μείνει το σώμα σε παλιό σεισμό και να κάνει πρόβα για έναν που δεν λέει να έρθει να τελειώνουμε.

Δεν απειλούμαι όμως. Δεν χάθηκε τίποτα. Δεν υπάρχει καμία αντικειμενική ρωγμή.

Το ξέρουμε. Το νιώθουμε.

Κι όμως κάθε φορά που κάτι φεύγει, συμπεριφερόμαστε σαν να μας πήραν την πρωτοκαθεδρία σε δημοτικό συμβούλιο.

Η ζωή δεν έχει ιδιοκτησίες. Έχω βαρεθεί να το λέω όπου σταθώ κι όπου βρεθώ.

Έχει μόνο διελεύσεις.

Άνθρωποι, στιγμές, πόνοι, χαρές, σπίτια, σώματα, σχέσεις... Έρχονται, μένουν λίγο ή πολύ, αλλά πάντα περνούν.

Και εμείς, αντί να το δεχτούμε, κάνουμε το τραγικό λάθος να πιστεύουμε πως ό,τι είναι ωραίο θα μείνει για πάντα. Όχι επειδή είναι λογικό. Με τη λογική το ξέρουμε ότι δεν ισχύει. Επειδή το θέλουμε. Το συναίσθημα μας κάνει τσιριμόνιες.

"Νιώθω τύψεις που δεν το έχω ξεπεράσει ήδη ενάμιση χρόνο μετά. Πότε θα τελειώσει; Θα ψειρίζω τη μαϊμού για πολύ ακόμη;".

Με κοίταξε σαν να του είπα ότι νιώθω τύψεις που αναπνέω.

"Γιατί τύψεις; Καινούργιο είναι αυτό τώρα;"

Και άρχισα να τα αραδιάζω ένα-ένα σαν λίστα του σούπερ μάρκετ:

Νοιάζεσαι λοιπόν για καποιον, είστε "μαζί" με κάποιον τρόπο, αλλά δεν το λετε “σχέση”. Δεν είναι μόνο σεξ, δεν είναι μόνο φίλοι, δεν είναι ούτε δεσμός όμως. Είναι κάτι ενδιάμεσο. Έχει αγκαλιές. Έχει μοίρασμα. Έχει επικοινωνία. Έχει γέλιο. Έχει οικειότητα. Έχει σεξ. Έχει τρυφερότητα, αλλά δεν έχει όνομα. Ή μάλλον τα τελευταία χρόνια έχει, και λέγεται situationship. Δεν είναι άλλο είδος συναισθήματος. Είναι άλλο επίπεδο συμφωνίας.

Ξέρω τι σκέφτεστε, αλλά δεν είναι μοντέρνα μόδα. Είναι παλιά ιστορία με καινούργιο branding. Υπήρχε και υπάρχει γιατί κάποιοι άνθρωποι έμαθαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ότι η αγάπη πονάει πραγματικά. Όχι μεταφορικά. Όχι “χωρίσαμε και στεναχωρήθηκα, θα βάλω καψουροτράγουδα στη διαπασών, θα πιώ και θα ξεχάσω”. Μιλάμε για μια απώλεια που σου έχει αλλάξει τη ζωή. Όταν έχεις αγαπήσει και χάσει, μερικές φορές κάτι μέσα σου γράφει και λέει "αν δεθώ πολύ, θα διαλυθώ πολύ". Δεν είναι μόνο ιδέα. Είναι σωματική μνήμη. Ο εγκέφαλος δεν σκέφτεται φιλοσοφικά. Θυμάται τον πόνο και αποφεύγει την πηγή του μετά.

Ο Carl Jung ήταν από τους πρώτους που μίλησε για εσωστρέφεια και εξωστρέφεια ως δύο βασικούς προσανατολισμούς της προσωπικότητας. Ο εσωστρεφής εστιάζει σε σκέψεις, φαντασία, συναισθήματα. Ο εξωστρεφής στον εξωτερικό κόσμο και στις δράσεις.

Δεν σημαίνει ότι ο ένας αγαπά τους ανθρώπους και ο άλλος όχι. Σημαίνει ότι ο ένας "φορτίζει" με θόρυβο και ο άλλος με ησυχία.

Η βιολογική της βάση είναι υπαρκτή, αλλά πολύπλοκη. Ο Hans Eysenck πρότεινε ότι οι εσωστρεφείς έχουν υψηλότερη βασική φλοιϊκή διέγερση. Η θεωρία δεν επιβεβαιώθηκε ως μοναδική εξήγηση, αλλά υποστηρίχθηκε εν μέρει και οδήγησε σε έρευνες που δείχνουν διαφορές σε δίκτυα προσοχής, ανταμοιβής και επεξεργασίας ερεθισμάτων. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πιο βαθιά τα ερεθίσματα, άρα χρειάζεται περισσότερη ησυχία μετά για να έρθει στα ίσια του. 

Η εσωστρέφεια είναι μείγμα βιολογίας και εμπειρίας. Παιδιά που μεγάλωσαν σε περιβάλλον με έντονη κριτική, πολλούς ενήλικες ή κοινωνική πίεση συχνά στράφηκαν προς τα μέσα για ασφάλεια, αλλά το περιβάλλον δεν δημιουργεί την εσωστρέφεια από το μηδέν. Επηρεάζει μόνο τον τρόπο που εκφράζεται.

Δεν ξέρω αν το έχουμε συνειδητοποιήσει, αλλά κανένας άνθρωπος δεν έμαθε αρχικά να ηρεμεί μόνος του.

Το μωρό κλαίει. Κάποιος το παίρνει αγκαλιά. Και το νευρικό του σύστημα μαθαίνει τι σημαίνει ηρεμία από το νευρικό σύστημα κάποιου άλλου. Αν αυτό γίνει καλά το παιδί χτίζει αυτορρύθμιση. Αν όχι, το παιδί ψάχνει ρύθμιση παντού ή φοβάται την εγγύτητα.

Αυτό λέγεται συν-ρύθμιση.

Δεν είναι life-hack. Είναι το αρχαιότερο πράγμα στον κόσμο. Δύο οργανισμοί που συγχρονίζονται χωρίς να το καταλάβουν. Η καρδιά χτυπά λίγο πιο αργά. Η αναπνοή βαθαίνει. Οι ώμοι κατεβαίνουν. Και δεν έγινε τίποτα μαγικό. Απλώς κάποιος έμεινε δίπλα μας.

Ο εγκέφαλος δεν είναι μόνο σκέψεις. Πρωτίστως είναι ένα νευρικό σύστημα που κινείται ανάμεσα σε συναγερμό και ασφάλεια.

Ας ξεκινήσουμε απλά. Ο εγκέφαλος δεν είναι χαοτικός από μόνος του. Αν ήταν, θα βλέπαμε παραισθήσεις κάθε φορά που περνάει λεωφορείο. Ο εγκέφαλος δουλεύει με φίλτρα. Και το βασικό φίλτρο λέγεται θάλαμος.

Το διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος, γνωστό περισσότερο με το ακρωνύμιο LSD, ή LSD-25, ή λυσεργίδη, είναι μια παραισθησιογόνος ουσία. Δεν υπάρχει στη φύση έτοιμο. Είναι όμως ημισυνθετική ουσία. Η "ρίζα" του είναι μια φυσική ένωση που λέγεται λυσεργικό οξύ (lysergic acid) και ανήκει στην οικογένεια των εργοταλκαλοειδών. Το λυσεργικό οξύ προέρχεται από τον μύκητα Claviceps purpurea (ο γνωστός εργότης της σίκαλης). Παρασιτεί σε δημητριακά (κυρίως σίκαλη) και στον Μεσαίωνα προκαλούσε εργοτισμό (παραισθήσεις, αγγειοσυστολή, γάγγραινα "φωτιά του Αγίου Αντωνίου").

Αυτός ο μύκητας λοιπόν, παράγει εργοταλκαλοειδή, πρόδρομες ουσίες φαρμακολογικού ενδιαφέροντος από τα οποία απομονώνεται χημικά το λυσεργικό οξύ. Μέχρι εδώ μιλάμε για φαρμακευτική/βιομηχανική χημεία, όχι για LSD ακόμη.

Το LSD είναι διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος. Δηλαδή το λυσεργικό οξύ τροποποιείται χημικά για να παραχθεί το LSD. Γι’ αυτό λέμε ημισυνθετικό. Από μια φυσική πρόδρομη ουσία διεξάγεται εργαστηριακή χημική μετατροπή για την παραγωγή του. 

Το LSD συντέθηκε πρώτη φορά το 1938 από τον Albert Hofmann στα εργαστήρια της Sandoz ως μέρος έρευνας για αγγειοδραστικά φάρμακα και διεγερτικά κυκλοφορίας. Η ψυχεδελική δράση δεν ήταν ο στόχος. Ανακαλύφθηκε τυχαία το 1943.

Τίποτα από αυτά δεν εξηγούν τη δράση του, είναι επιστημονικά το ξέρω, αλλά δείχνουν πόσο περίεργες διαδρομές παίρνει καμιά φορά η επιστήμη. Πέραν αυτού, προχωράμε απλούστερα.

"Με όποιον τρόπο κι αν χαθεί κάποιος, απώλεια είναι. Μην προσπαθείς να μου κάνεις πάλι τις κλασικές κινήσεις σου για να ορίσεις πλαίσιο και να εκτιμήσεις το ρίσκο", είπε με αυστηρό ύφος ο ψυχοβγάλτης μου.

Ναι οκ... αλλά όχι!

Ρε παιδιά, δεν είναι όλες οι απώλειες ίδιες. Δεν είναι ισιάδα όλα. Ο εγκέφαλος και η ψυχή δεν πενθούν με τον ίδιο τρόπο κάθε τέλος.

Ο θάνατος είναι ο απόλυτος αποχωρισμός.

Δεν έχει “μήπως” και “αν”, ούτε έχει σενάρια επανασύνδεσης.

Έχει μόνο οριστικότητα.

Ό,τι ειπώθηκε, ειπώθηκε.

Ό,τι πρόλαβε να γίνει, έγινε.

Και μετά… σιωπή.

Ο θάνατος είναι συχνά ένας σκληρός, αλλά καθαρός πόνος. Δεν έχει απόρριψη όμως μέσα του. Δεν σηκώνεσαι το πρωί σκεπτόμενος ότι κάποιος σε επέλεξε λιγότερο. Ότι κάτι άλλο άξιζε περισσότερο.

Ο άνθρωπος που πέθανε, δεν έφυγε από σένα. Έφυγε από τη ζωή. Και για την ψυχή αυτού που μένει, αυτή είναι μια τεράστια διαφορά. Γιατί ο εγκέφαλος μπορεί να καταλάβει το αναπόφευκτο. Δεν του αρέσει. Στην αρχή μπορεί να το αρνείται, αλλά γρήγορα το καταλαβαίνει. Και ο θάνατος είναι ο ορισμός του "αδύνατον να αλλάξει αυτό. Βρες τρόπο να συνεχίσεις". Και κάπως, μέσα στο αδιανόητο, αυτό δημιουργεί ένα είδος τραγικής μεν, αλλά τάξης δε.

Ο χωρισμός όμως… είναι άλλη ιστορία.

Όταν μιλάω για έλεγχο, δεν εννοώ τους άλλους, ούτε τη χειραγώγηση. Δεν με ενδιέφερε ποτέ να ελέγχω ανθρώπους, συμπεριφορές ή εκβάσεις. Ναι, έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τον έλεγχο, αλλά έχει να κάνει με τον προσανατολισμό μου. Όχι για να ορίζω άλλους, αλλά γιατί έχω ανάγκη να ξέρω πού πατάω, ακόμα κι όταν το έδαφος είναι ασταθές. Να ξέρω πού βρίσκομαι, τι μου συμβαίνει και γιατί. Όχι για να αποφύγω τον πόνο, αλλά για να μη χαθώ.

Ο έλεγχος για μένα δεν είναι εξουσία ούτε βεβαιότητα. Είναι χάρτης. Έχει να κάνει με την επίγνωση του περιβάλλοντός μου και την ανάγκη να μπορώ να λέω

"τώρα είμαι εδώ"

Ακόμα κι αν αυτό το "εδώ" με ενοχλεί, με πονάει, χρειάζεται να το υπομείνω, αλλάζει, μένει ή φεύγει.

Το αφήνω εδώ όπως είναι. Όχι ως κείμενο αυτοβελτίωσης. Ως κείμενο αυτοτοποθέτησης. Χωρίς συμπεράσματα. Χωρίς λύσεις.

Στην αρχή, το σύστημα είναι απλό και σταθερό. Πατάς; Ανταμοιβή. Ο εγκέφαλος μαθαίνει γρήγορα τη σύνδεση και η συμπεριφορά γίνεται ήρεμη, προβλέψιμη, λειτουργική. Κάποια στιγμή όμως, οι κανόνες αλλάζουν. Η ανταμοιβή δεν έρχεται πια κάθε φορά. Άλλοτε εμφανίζεται αμέσως, άλλοτε καθυστερεί, άλλοτε δεν έρχεται καθόλου. Το κουμπί παραμένει το ίδιο, αλλά το αποτέλεσμα γίνεται αβέβαιο. Και εκεί... Αντί το ζώο να απογοητευτεί και να εγκαταλείψει τη συμπεριφορά, συμβαίνει το αντίθετο. Αρχίζει να πατάει το κουμπί όλο και πιο συχνά, πιο έντονα, σχεδόν μανιακά. Η πράξη χάνει τον ρυθμό της και αποκτά χαρακτήρα καταναγκαστικό. Σε πολλές παρατηρήσεις, όταν τελικά εμφανίζεται η τροφή, δεν έχει πια την ίδια σημασία. Μπορεί να καταναλωθεί μηχανικά ή να αγνοηθεί. Δεν είναι πια ο στόχος.

Ο πραγματικός "εθισμός" έχει μετατοπιστεί αλλού. Στην αναμονή. Στο πότε θα συμβεί. Στην αβεβαιότητα.

Αυτό το φαινόμενο δεν έχει να κάνει με απληστία ή έλλειψη αυτοελέγχου. Έχει να κάνει με τη ντοπαμίνη. Η διαλείπουσα ενίσχυση, η αβεβαιότητα δηλαδή, είναι ο πιο ισχυρός τρόπος να κολλήσει ο εγκέφαλος σε μια συμπεριφορά.

Η ντοπαμίνη δεν είναι η χημική ουσία της απόλαυσης, αλλά της προσδοκίας. Όσο πιο απρόβλεπτο είναι το αποτέλεσμα, τόσο πιο έντονα ενεργοποιείται το σύστημα.

Το ίδιο ακριβώς νευρωνικό μοτίβο εμφανίζεται στον τζόγο, στα social media, στις ειδοποιήσεις, στα μηνύματα που άλλοτε απαντιούνται κι άλλοτε όχι. Δεν κυνηγάμε πια την ανταμοιβή. Κυνηγάμε το αν και το πότε.

Δεν "δημιουργεί" αγάπη. Δεν είναι το "χάπι της αγάπης". Ξεχαρβαλώνει προσωρινά τα συστήματα που ρυθμίζουν το συναίσθημα. Είναι χημικός παρεμβολέας σε ένα σύστημα που βασίζεται στην ισορροπία.

Για να καταλάβουμε τι κάνει, πρέπει πρώτα να δούμε πώς δουλεύει κανονικά ο εγκέφαλος.

Πώς επικοινωνούν οι νευρώνες

Φανταστείτε δύο ανθρώπους σε αντικριστά μπαλκόνια με το κενό ανάμεσά τους. Ο ένας πετάει στον άλλον σαΐτες με ραβασάκια. Κάποιος επίσης (καθαριστής ας τον πούμε) υπάρχει για να μαζεύει τις σαΐτες ώστε να μη γεμίζει ο χώρος ανάμεσα στα 2 μπαλκόνια με σκουπίδια. Το'χουμε;

Τα δύο μπαλκόνια είναι τα νευρικά κύτταρα. Το κενό ανάμεσα στα δύο μπαλκόνια λέγεται σύναψη.

Άρα... Σύναψη είναι το κενό ανάμεσα σε δύο νευρικά κύτταρα.