MDMA: Εξήγηση χωρίς να χρειάζεται πτυχίο
Δεν "δημιουργεί" αγάπη. Δεν είναι το "χάπι της αγάπης". Ξεχαρβαλώνει προσωρινά τα συστήματα που ρυθμίζουν το συναίσθημα. Είναι χημικός παρεμβολέας σε ένα σύστημα που βασίζεται στην ισορροπία.
Για να καταλάβουμε τι κάνει, πρέπει πρώτα να δούμε πώς δουλεύει κανονικά ο εγκέφαλος.
Πώς επικοινωνούν οι νευρώνες
Φανταστείτε δύο ανθρώπους σε αντικριστά μπαλκόνια με το κενό ανάμεσά τους. Ο ένας πετάει στον άλλον σαΐτες με ραβασάκια. Κάποιος επίσης (καθαριστής ας τον πούμε) υπάρχει για να μαζεύει τις σαΐτες ώστε να μη γεμίζει ο χώρος ανάμεσα στα 2 μπαλκόνια με σκουπίδια. Το'χουμε;
Τα δύο μπαλκόνια είναι τα νευρικά κύτταρα. Το κενό ανάμεσα στα δύο μπαλκόνια λέγεται σύναψη.
Άρα... Σύναψη είναι το κενό ανάμεσα σε δύο νευρικά κύτταρα.
Στη σύναψη γίνονται πολλά:
- απελευθερώνονται νευροδιαβιβαστές, δηλαδή χημικά (σαΐτες)
- περνάει η πληροφορία (ραβασάκια)
- καθαρίζει ο χώρος (καθαριστής)
Χωρίς καθάρισμα γίνεται χάος. Κρατήστε αυτό και προχωράμε.
Τι είναι η σεροτονίνη (στο παράδειγμα με τα μπαλκόνια και τις σαΐτες)
Η σεροτονίνη είναι μια σαΐτα. Είναι δηλαδή νευροδιαβιβαστής. Και δουλειά των νευροδιαβιβαστών γενικά είναι το πώς θα αντιδράσει ο επόμενος νευρώνας (π.χ. «ηρεμία», «ετοιμότητα», «φρένο», «προχώρα»). Συγκεκριμένα η σεροτονίνη, είναι:
- νευροδιαβιβαστής (σαΐτα που κουβαλάει το μήνυμα/νόημα)
- ρυθμιστής διάθεσης
- ρυθμιστής άγχους
- ρυθμιστής ύπνου
- ρυθμιστής θερμοκρασίας
Τι είναι ο SERT (στο ίδιο παράδειγμα)
Ο SERT είναι ο καθαριστής των σαΐτων. Μαζεύει μόνο τις σαΐτες. Πιο συγκεκριμένα κάθεται στο "μπαλκόνι"/νευρώνα που έστειλε τη σαΐτα/σεροτονίνη και μαζεύει πίσω. Δεν μαζεύει το μήνυμα. Το μήνυμα έχει ήδη παραδοθεί. Είναι δηλαδή πρωτεΐνη μεταφορέας. Για άλλα είδη νευροδιαβιβαστών υπάρχουν άλλοι καθαρίστες. Εν συντομία, ο SERT:
- μαζεύει τη σεροτονίνη
- επαναφέρει την τάξη
- κρατάει το σύστημα καθαρό και λειτουργικό (από σεροτονίνη/σαΐτες)
Τι γίνεται φυσιολογικά:
- Ο νευρώνας απελευθερώνει λίγη σεροτονίνη
- Η πληροφορία περνάει
- Ο SERT τη μαζεύει
- Η σύναψη αδειάζει
- Πάμε παρακάτω
Μέτρο. Ρυθμός. Έλεγχος.
Τι κάνει το MDMA (βήμα-βήμα, απλά)
Το MDMA δεν προσθέτει σεροτονίνη.
Κάνει κάτι χειρότερο.
Βήμα 1: Μπαίνει στον νευρώνα από τον ίδιο τον καθαριστή SERT σαν χάκερ με κάρτα πρόσβασης.
Βήμα 2: Αναγκάζει τον SERT να δουλέψει ανάποδα. Τι σημαίνει αυτό;
Ο SERT αντί να μαζεύει, αδειάζει μαζικά σεροτονίνη στη σύναψη σαν σκουπιδιάρη;ωπιτ βαρέθηκε τη ζωή του και αδειάζει τους κάδους στο δρόμο!
Βήμα 3: Υπερσυσσώρευση σαΐτων/σεροτονίνης στη σύναψη. Ο εγκέφαλος αδυνατεί να ρυθμίσει αυτό το χάος. Δεν υπάρχει "φρένο".
Αποτέλεσμα:
- έντονη ευφορία
- αίσθηση συναισθηματικής σύνδεσης
- μειωμένος φόβος
- υπερκοινωνικότητα
Κι όλα αυτά επειδή δεν φιλτράρεις πια την σεροτονίνη!
Τι γίνεται στο σώμα
Η σεροτονίνη δεν ελέγχει όμως μόνο το συναίσθημα. Ελέγχει και θερμοκρασία, καρδιακό ρυθμό, υγρά, ιδρώτα. Άρα όταν ξεχειλίσει ο εγκέφαλος από σεροτονίνη ανεβαίνει η θερμοκρασία, αυξάνεται ο ιδρώτας, χάνεις υγρά, ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να ψυχθεί.
Σε κλαμπ, με χορό και αφυδάτωση μια ωραιότατη υπερθερμία. Γι'αυτό υπάρχουν και περιστατικά κατάρρευσης.
Και μετά το πάρτι, τα αποθέματα σεροτονίνης έχουν αδειάσει, ο εγκέφαλος παθαίνει "hangover". Αυτό σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια έντονης χημικής δραστηριότητας και μεγάλης κατανάλωσης ενέργειας το κύτταρο χάνει τον έλεγχο των παραπροϊόντων του και παράγονται ελεύθερες ρίζες. Σαν εργοστάσιο που δουλεύει στο κόκκινο και βγάζει σκουπίδια που καίνε.
Τι είναι οι ελεύθερες ρίζες; Μόρια με "ορφανά", ασταθή και επιθετικά ηλεκτρόνια που θέλουν να κλέψουν ηλεκτρόνιο από κάπου αλλού για να ηρεμήσουν. Πού επιτίθενται οι ελεύθερες ρίζες; Σε ό,τι βρουν μπροστά τους. Μεμβράνες κυττάρων, πρωτεΐνες, DNA. Και το κάνουν για να σωθούν οι ίδιες γιατί δεν θέλουν να είναι ελεύθερες. Παρεπιπτόντως, έχω μια ξαδέρφη τέτοια που προκειμένου να μην μείνει ελεύθερη δεν έχει αφήσει σερνικό για σερνικό.
Κι έτσι δημιουργείται οξειδωτικό στρες. Βάλε ένα μήλο κομμένο στον αέρα. Μαυρίζει. Αυτό είναι οξείδωση. Οι ελεύθερες ρίζες κάνουν κάτι αντίστοιχο στα κύτταρα. Δεν είναι δηλητήριο. Είναι όμως μια φθορά που δεν την θέλουμε στον εγκέφαλο γιατί είναι ιδιαίτερα ευάλωτος σε οξειδωτική καταπόνηση.
Ελεύθερες ρίζες παράγονται συνέχεια στη ζωή. Δεν σημαίνουν αυτόματα "καταστροφή". Υπάρχουν μηχανισμοί διόρθωσης. Το πρόβλημα είναι η ποσότητα και η διάρκεια. Σαν τον ήλιο. Λίγος, πηγή ζωής. Πολύς, έγκαυμα.
Είναι μόνιμη η ζημιά; Όχι πάντα. Όχι για όλους. Όχι με μία φορά. Αλλά η συχνή χρήση και οι υψηλές δόσεις αυξάνουν τον κίνδυνο νευρικής φθοράς, άγχους, καταθλιπτικών επεισοδίων, διαταραχής θερμορύθμισης, πιθανή βλάβη σε σεροτονικές απολήξεις, αλλαγές στη διάθεση. Όχι απαραίτητα "μόνιμη καταστροφή" αλλά σίγουρα όχι το αθώο πάρτι για το οποίο ξεκινήσαμε.
Το MDMA δεν σε κάνει πιο ανθρώπινο. Δεν σου ανοίγει την καρδιά. Σπάει τα φρένα του εγκεφάλου.
Και όπως κάθε σύστημα που λειτουργεί χωρίς φρένα, αργά ή γρήγορα πληρώνει.