LSD: Όταν το φίλτρο του εγκεφάλου παθαίνει κοκομπλόκο

Ας ξεκινήσουμε απλά. Ο εγκέφαλος δεν είναι χαοτικός από μόνος του. Αν ήταν, θα βλέπαμε παραισθήσεις κάθε φορά που περνάει λεωφορείο. Ο εγκέφαλος δουλεύει με φίλτρα. Και το βασικό φίλτρο λέγεται θάλαμος.

Το διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος, γνωστό περισσότερο με το ακρωνύμιο LSD, ή LSD-25, ή λυσεργίδη, είναι μια παραισθησιογόνος ουσία. Δεν υπάρχει στη φύση έτοιμο. Είναι όμως ημισυνθετική ουσία. Η "ρίζα" του είναι μια φυσική ένωση που λέγεται λυσεργικό οξύ (lysergic acid) και ανήκει στην οικογένεια των εργοταλκαλοειδών. Το λυσεργικό οξύ προέρχεται από τον μύκητα Claviceps purpurea (ο γνωστός εργότης της σίκαλης). Παρασιτεί σε δημητριακά (κυρίως σίκαλη) και στον Μεσαίωνα προκαλούσε εργοτισμό (παραισθήσεις, αγγειοσυστολή, γάγγραινα "φωτιά του Αγίου Αντωνίου").

Αυτός ο μύκητας λοιπόν, παράγει εργοταλκαλοειδή, πρόδρομες ουσίες φαρμακολογικού ενδιαφέροντος από τα οποία απομονώνεται χημικά το λυσεργικό οξύ. Μέχρι εδώ μιλάμε για φαρμακευτική/βιομηχανική χημεία, όχι για LSD ακόμη.

Το LSD είναι διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος. Δηλαδή το λυσεργικό οξύ τροποποιείται χημικά για να παραχθεί το LSD. Γι’ αυτό λέμε ημισυνθετικό. Από μια φυσική πρόδρομη ουσία διεξάγεται εργαστηριακή χημική μετατροπή για την παραγωγή του.

Το LSD συντέθηκε πρώτη φορά το 1938 από τον Albert Hofmann στα εργαστήρια της Sandoz ως μέρος έρευνας για αγγειοδραστικά φάρμακα και διεγερτικά κυκλοφορίας. Η ψυχεδελική δράση δεν ήταν ο στόχος. Ανακαλύφθηκε τυχαία το 1943.

Τίποτα από αυτά δεν εξηγούν τη δράση του, είναι επιστημονικά το ξέρω, αλλά δείχνουν πόσο περίεργες διαδρομές παίρνει καμιά φορά η επιστήμη. Πέραν αυτού, προχωράμε απλούστερα.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν εξηγώντας όσο μπορούμε πιο απλά την κανονική λειτουργία του εγκεφάλου (χωρίς LSD) χρησιμοποιώντας το ίδιο παράδειγμα όπως με το MDMA.

Φανταστείτε λοιπόν τον εγκέφαλο σαν μια πόλη με πολυκατοικίες με μπαλκόνια και απέναντί τους άλλες πολυκατοικίες με άλλα μπαλκόνια. Σαΐτες πεταγονται από το κάθε μπαλκόνι στο απέναντί του. Κανένα χάος. Μόνο ελεγχόμενη κυκλοφορία.

Κάθε μπαλκόνι, ένας νευρώνας.
Το κενό ανάμεσα στις δύο πολυκατοικίες είναι η σύναψη
Οι σαΐτες που πετιουνται από το ένα μπαλκόνι προς ένα απέναντι του, οι νευροδιαβιβαστές (σεροτονίνη, ντοπαμίνη κ.λπ.)
Ο καθαριστής που μαζεύει τις σαΐτες είναι οι μηχανισμοί επαναπρόσληψης
Ο θυρωρός της πολυκατοικίας είναι ο θάλαμος του εγκεφάλου (new entry)

Ο θυρωρός αποφασίζει ποιος μπαίνει και ποιος όχι. Δεν περνάει κάθε ήχος, κάθε φως, κάθε σκέψη, κάθε ερέθισμα προς τα "διαμερίσματα" της συνείδησης μας. Αν περνούσαν όλα θα παθαίναμε ψυχική υπερφόρτωση. Ο θυρωρός/θάλαμος του εγκεφάλου λοιπόν, λειτουργεί σαν κέντρο διαλογής που ιεραρχεί τι αξίζει να φτάσει στη συνείδηση. Ο θάλαμος είναι το βασικό κέντρο διαλογής σχεδόν όλων των αισθητηριακών πληροφοριών πριν φτάσουν στον φλοιό του εγκεφάλου.

Καλά ως εδώ;

Τι κάνει το LSD βιοχημικά

Το LSD είναι ένα μόριο που δομικά μιμείται τη σεροτονίνη. Δηλαδή μοιάζει με σαΐτα, αλλά δεν είναι. Είναι... Οριγκάμι δράκος με φτερά. Γι’ αυτό και προσδένεται κυρίως στους υποδοχείς της σεροτονίνης. Δηλαδή πάει και μπαστακώνεται στα απέναντι μπαλκόνια που δουλειά τους είναι να λαμβάνουν σεροτονικές σαΐτουλες και να κάνουν γιουπι και ζήτω...

Και εδώ είναι το περίεργο (αλλά επιστημονικά αποδεδειγμένο). Ο υποδοχέας αλλάζει διαμόρφωση και το συγκρατεί περισσότερο χρόνο από τη σεροτονίνη.

Όταν το LSD μπαστακωθεί στο ξενο μπαλκόνι, τότε ο ίδιος ο υποδοχέας "κλείνει" από πάνω σαν καπάκι. Δηλαδή φτάνει το οριγκάμι στο απέναντι μπαλκόνι/υποδοχέα του νευρώνα, αυτό κατεβάζει τις τέντες και λέει "με τέτοιο οριγκάμι δε θέλω τίποτα άλλο. Μην ενοχλείτε". Έτσι το μόριο του LSD δεν φεύγει εύκολα. Στέλνει τα ίδια σήματα ξανά και ξανά και ξανά. Όχι επειδή υπάρχει πολύ LSD, αλλά επειδή δεν λέει να φύγει. Το LSD έχει εξαιρετικά αργό ρυθμό αποδέσμευσης από τον υποδοχέα/μπαλκόνι, παρατείνοντας την ενεργοποίησή του.

Γι’ αυτό και μια απειροελάχιστη ποσότητα δρα για ώρες.

Τι σημαίνει αυτό για τον εγκέφαλο

Δεν σημαίνει "ευφορία" όπως στο MDMA. Σημαίνει απορρύθμιση πληροφορίας. Ο θυρωρός/ θάλαμος του εγκεφάλου, χαλαρώνει το φιλτράρισμα. Το σύστημα ιεράρχησης πληροφορίας αποδιοργανώνεται και ο θάλαμος παύει να φιλτράρει με την ίδια αυστηρότητα.

Όλα περνάνε:

ήχοι
φώτα
σωματικές αισθήσεις
σκέψεις
μνήμες
φαντασία

Και περνάνε ισότιμα. Το φως μπορεί να ακουστεί. Ο ήχος μπορεί να φανεί. Μια σκέψη μπορεί να γίνει "απόλυτη αλήθεια". Κι όλα αυτά επειδή δεν υπάρχει φίλτρο να πει "αυτό είναι μέσα σου, όχι απ' έξω βρε ζώον".

Ο εγκέφαλος λειτουργεί με υπεραυξημένη συνδεσιμότητα. Σαν να ανοίγουν όλοι οι δρόμοι ενός χάρτη ταυτόχρονα. Στενά, χωματόδρομοι, παράδρομοι, μονοπάτια. Όλα συνδέονται με όλα και περιοχές που κανονικά δεν μιλάνε μεταξύ τους, υπό την επήρεια του LSD, ξαφνικά συνομιλούν σαν κουτσομπολες στη λαϊκή.

Αυτό δεν είναι πιο ακριβής αντίληψη της πραγματικότητας. Είναι απώλεια ιεράρχησης. Και αυτό μπορεί να βιωθεί ως αποκάλυψη ή ως καθαρός πανικός ανάλογα με τον εγκέφαλο, την ψυχική κατάσταση, το περιβάλλον, και κυρίως το ποιος είσαι όταν δεν υπάρχει φίλτρο.

Ο χρόνος παραμονής (residence time) μπορεί να φτάσει τις αρκετές ώρες. Όχι λεπτά. Ώρες. Αυτό είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο για νευροδιαβιβαστικό υποδοχέα. Η σεροτονίνη για παράδειγμα, δεσμεύεται για milliseconds έως δευτερόλεπτα, το LSD μπορεί να “κάθεται” στον υποδοχέα για ώρες και αποδεσμεύεται σιγά σιγά. Γι’ αυτό και μικρογραμμάρια αρκούν. Είναι αρμένικη η βίζιτα. Το πιο ενδιαφέρον νευροβιολογικό στοιχείο είναι ότι το LSD δένει πολύ δυνατά, ενεργοποιεί έντονα αλλά όχι ακριβώς όπως η σεροτονίνη. Στέλνει διαφορετικό "μήνυμα".

Το ίδιο το LSD στο σώμα έχει χρόνο ημιζωής (half-life) στο αίμα περίπου 3–5 ώρες. Αλλά η ψυχοδραστική επίδραση διαρκεί 8–12 ώρες (μερικές φορές και παραπάνω). Ακριβώς επειδή η δράση στον υποδοχέα δεν είναι μόνο υπόθεση συγκέντρωσης στο αίμα. Δηλαδή, ακόμη κι όταν τα επίπεδα στο αίμα πέφτουν κάποιοι υποδοχείς συνεχίζουν να ενεργοποιούνται. Σκεφτείτε το σαν "έφυγαν οι περισσότεροι καλεσμένοι, αλλά το πάρτι συνεχίζεται γιατί οι DJ είναι ακόμα μέσα και δίνουν πόνο στα decks".

Η διάρκεια του trip δεν εξαρτάται μόνο από το φάρμακο. Εξαρτάται και από το πόσο γρήγορα επανέρχεται το brain network. Για αυτό δύο άνθρωποι με ίδια δόση μπορεί να έχουν 7 ώρες εμπειρία ο ένας και 14 ώρες εμπειρία ο άλλος. Ο εγκέφαλος δεν είναι copy-paste.

Το trip δεν τελειώνει επειδή έφυγε όλο το LSD από τους υποδοχείς. Τελειώνει γιατί ο εγκέφαλος αρχίζει να προσαρμόζεται και μειώνει την ένταση. Με απλά λόγια ο εγκέφαλος κατεβάζει την ένταση του ηχείου. Ο χρόνος ημιζωής δείχνει πόσο μένει μια ουσία στο αίμα. Η διάρκεια της εμπειρίας δείχνει πόσο χρόνο χρειάζεται ο εγκέφαλος για να επανέλθει αφού την έχει ήδη "ακούσει".

Και μετά από LSD οι υποδοχείς γίνονται προσωρινά λιγότερο ευαίσθητοι. Γι’ αυτό αν πάρει κάποιος LSD δύο μέρες στη σειρά, η δεύτερη φορά έχει πολύ ασθενέστερη δράση.

Και αφού το LSD μπορεί να φεύγει από το αίμα σχετικά γρήγορα, αλλά ο εγκέφαλος δεν ξε-ακούει τόσο εύκολα αυτό που του είπε... Η ζημιά μπορεί να είναι και μόνιμη;

Εδώ θέλει προσοχή. Το LSD δεν προκαλεί από μόνο του μόνιμη ψύχωση στους περισσότερους ανθρώπους. Δεν “χαράζει υποχρεωτικά μόνιμα μονοπάτια”. Αυτό που κάνει είναι προσωρινή υπερσυνδεσιμότητα και έντονη αποδιοργάνωση αντίληψης.

Τα λεγόμενα flashbacks (HPPD) είναι σπάνια, αλλά υπαρκτά. Εμφανίζονται κυρίως σε άτομα με προϋπάρχουσα ευαλωτότητα ή ψυχωσική προδιάθεση. Δεν είναι ότι το LSD τους παγιδεύει όλους για πάντα. Σε ορισμένα άτομα, η εμπειρία πυροδοτεί μόνιμη δυσρύθμιση αντίληψης ή άγχους. Το πραγματικό ρίσκο δεν είναι ότι "βλέπεις δράκους". Είναι ότι χάνεις την ικανότητα να ξεχωρίσεις τι είναι εσωτερικό και τι εξωτερικό. Και αυτό, για έναν εγκέφαλο που έχει άγχος, τραύμα, ανάγκη έλεγχο, είναι εφιαλτικό.

Ο εγκέφαλος δεν αντιλαμβάνεται απλώς τον κόσμο. Τον προβλέπει. Το LSD διαταράσσει αυτό το σύστημα πρόβλεψης, μειώνοντας τη βεβαιότητα των μοντέλων που έχουμε για την πραγματικότητα. Όταν η βεβαιότητα πέφτει, όλα αποκτούν ίση βαρύτητα. Και τότε η φαντασία μπορεί να γίνει ισότιμη με την αίσθηση. Δεν προσθέτει περιεχόμενο. Αφαιρεί φίλτρα. Και αυτό δεν είναι για όλους. Δεν "ανοίγει το μυαλό". Ανοίγει όλες τις πόρτες μαζί. Και αν δεν έχεις γερό θυρωρό, δεν μπαίνει φως. Μπαίνει χάος. Κάποιες φορές το χάος μοιάζει αποκαλυπτικό. Άλλες φορές απλώς σου δείχνει πόσο απαραίτητο ήταν το φίλτρο που είχες.