Εσωστρέφεια: Η ήσυχη αρχιτεκτονική των ανθρώπων
Ο Carl Jung ήταν από τους πρώτους που μίλησε για εσωστρέφεια και εξωστρέφεια ως δύο βασικούς προσανατολισμούς της προσωπικότητας. Ο εσωστρεφής εστιάζει σε σκέψεις, φαντασία, συναισθήματα. Ο εξωστρεφής στον εξωτερικό κόσμο και στις δράσεις.
Δεν σημαίνει ότι ο ένας αγαπά τους ανθρώπους και ο άλλος όχι. Σημαίνει ότι ο ένας "φορτίζει" με θόρυβο και ο άλλος με ησυχία.
Η βιολογική της βάση είναι υπαρκτή, αλλά πολύπλοκη. Ο Hans Eysenck πρότεινε ότι οι εσωστρεφείς έχουν υψηλότερη βασική φλοιϊκή διέγερση. Η θεωρία δεν επιβεβαιώθηκε ως μοναδική εξήγηση, αλλά υποστηρίχθηκε εν μέρει και οδήγησε σε έρευνες που δείχνουν διαφορές σε δίκτυα προσοχής, ανταμοιβής και επεξεργασίας ερεθισμάτων. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πιο βαθιά τα ερεθίσματα, άρα χρειάζεται περισσότερη ησυχία μετά για να έρθει στα ίσια του.
Η εσωστρέφεια είναι μείγμα βιολογίας και εμπειρίας. Παιδιά που μεγάλωσαν σε περιβάλλον με έντονη κριτική, πολλούς ενήλικες ή κοινωνική πίεση συχνά στράφηκαν προς τα μέσα για ασφάλεια, αλλά το περιβάλλον δεν δημιουργεί την εσωστρέφεια από το μηδέν. Επηρεάζει μόνο τον τρόπο που εκφράζεται.
Οι περισσότεροι άνθρωποι βρίσκονται σε ένα φάσμα ανάμεσα σε εσωστρέφεια και εξωστρέφεια, με αρκετούς να βρίσκονται στο ενδιάμεσο (ambiverts). Όπου και να βρίσκεται ο καθένας είναι μια φυσιολογική διάσταση προσωπικότητας, με βιολογική και ψυχολογική βάση. Δεν είναι πρόβλημα, ούτε διάγνωση για κάτι. Είναι απλώς ένας από τους τρόπους που ο εγκέφαλος και ο χαρακτήρας οργανώνουν την ενέργεια.
Η εσωστρέφεια είναι στυλ προσωπικότητας.
Δεν είναι ντροπαλότητα. Αυτό είναι φόβος κοινωνικής αξιολόγησης.
Δεν είναι κοινωνική φοβία. Αυτό είναι αγχώδης διαταραχή.
Δεν είναι αποφευκτική προσκόλληση. Αυτό είναι σχεσιακό μοτίβο.
Μπορεί να συνυπάρχουν, αλλά δεν είναι το ίδιο.
Οι εσωστρεφείς δεν ζουν λιγότερο κοινωνικά από τους υπόλοιπους. Ζουν πιο επιλεκτικά. Και αυτή η "πολυτέλεια" έρχεται από το γεγονός ότι δεν έχουν ανάγκη από πολλές παρέες. Άρα δεν έχουν και ανάγκη να συμβιβάζονται με ανθρώπους προκειμένου να μην μείνουν μόνοι τους.
Οι πολλές ανούσιες κουβέντες τους κουράζουν. Τις κάνουν, απλά δεν τις προτιμούν. Οι βαθιές κουβέντες, από την άλλη, τους ξεκουράζουν αρκεί να βρουν αντίστοιχο συνομιλητή.
Σε ένα πάρτι με άγνωστους φερειπείν, ο εσωστρεφής δεν παθαίνει ότι ο δαιμονισμένος με τον αγιασμό, αλλά μπορεί και να τον δείτε να κάθεται σιωπηλός. Δεν είναι απόμακρος. Γεμίζει μπαταρίες. Με ανθρώπους που νιώθει ασφαλής από την άλλη, ανθίζει. Δεν είναι αντικοινωνικοί. Είναι ενεργειακά οικονομικοί. Μετά από έντονη κοινωνικοποίηση, χρειάζονται ηρεμία για να ξεκουραστούν. Σαν κινητό με 20% μπαταρία που βλέπει TikTok 4K.
Σκεφτείτε το σαν τρόπο φόρτισης ενέργειας. Ο εσωστρεφής είναι ένα power bank, ενώ ο εξωστρεφής μια γεννήτρια ντίζελ.
Πολύ συχνά συναντάμε εσωστρεφείς με κοινωνική ευχέρεια. Δεν υπάρχει κανόνας που να λέει ότι ο εσωστρεφής είναι ο φίκος στη γωνία. Υπάρχει διαφορά μόνο στο από πού παίρνει ενέργεια και τι επιλέγει να κάνει με αυτή. Παίρνουν ενέργεια από τη μοναχικότητα, αλλά έχουν κοινωνική ικανότητα. Σαν κινητήρας turbo που δουλεύει άψογα (…αλλά θέλει συχνά service!)
Ο εσωστρεφής συνήθως σκέφτεται πριν μιλήσει, παρατηρεί και υπολογίζει πριν αποφασίσει να δράσει και εμπιστεύεται αργά. Έχει εσωτερικό κόσμο συχνά πιο έντονο από αυτόν που δείχνει. Γι’ αυτό πολλοί γράφουν, ζωγραφίζουν ή παίζουν μουσική. Δεν φοβάται τη μοναξιά. Τη χρειάζεται. Αλλά αν του λείψει η ουσιαστική σύνδεση, βασανίζεται.
Αν ζήσετε να τσακωθείτε με έναν εσωστρεφή είναι εμπειρία από μόνο του. Δεν τσακώνεται φωναχτά. Τσακώνεται ήρεμα. Και αυτό συχνά παρεξηγείται. Το κάνει όμως από οικονομία στην υπερφόρτωση. Ο εγκέφαλος του εσωστρεφούς όταν πιεστεί, μπαίνει σε σιωπή για να επεξεργαστεί και επειδή αυτό σε έναν τσακωμό δεν βολεύει, το κάνει με οικονομία ενέργειας ενώ τσακώνεται. Δηλαδή τσακώνεται ήρεμα για να αντέξει.
Οι εσωστρεφείς δεν είναι ντροπαλοί, κοινωνικά αδέξιοι ή καταθλιπτικοί. Έχουν αυτοπεποίθηση, χιούμορ και αλληλεπιδρούν όπως οι υπόλοιποι. Απλά όταν οι υπερβολικές για εκείνους κοινωνικές αλληλεπιδράσεις τους αδειάσουν ενεργειακά, χρειάζονται να μείνουν μόνοι με τον εαυτό τους. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί συγγραφείς, επιστήμονες και καλλιτέχνες ήταν εσωστρεφείς. Η ησυχία είναι εργαστήριο σκέψης γι'αυτούς.
Το κύριο πρόβλημα, είναι ότι σε έναν κόσμο που λατρεύει τον θόρυβο, ο εσωστρεφής συνήθως νιώθει πως είναι "κάπως". Τον λένε ψυχρό. Απόμακρο. Δύσκολο. Ιδιότροπο. Μπλαζέ. Στην πραγματικότητα είναι απλώς άνθρωπος που δεν αντέχει για πολύ την επιφάνεια. Θέλει βάθος. Και το βάθος δεν το βρίσκει εύκολα.
Η εσωστρέφεια δεν είναι συνήθεια για να την "κόψεις". Είναι ένα σχετικά σταθερό γνώρισμα προσωπικότητας που αλλάζει σε μικρότερο βαθμό από άλλες πλευρές του χαρακτήρα, χωρίς όμως να είναι απόλυτα αμετάβλητο.
Αυτό που αλλάζει είναι η συμπεριφορά, η άνεση σε κοινωνικές καταστάσεις, η κοινωνική δεξιότητα, η αντοχή στα ερεθίσματα. Όχι το ότι κουράζεται από τον άγνωστο κόσμο.
Ένας εσωστρεφής μπορεί να μάθει να μιλάει σε κοινό (όχι εγώ), να κάνει socialising και to know us better (όχι εγώ), να βγαίνει συχνά, να ξεκινά συζητήσεις (όχι εγώ), να φλερτάρει χωρίς να θέλει να κρυφτεί κάτω από τραπέζι (όχι εγώ), αλλά μετά… θα θέλει 8 ώρες μόνος του για επαναφόρτιση. Και αυτό δεν αλλάζει.
Οι εσωστρεφείς δεν χρειάζεται να αλλάξουν (ούτε οι εξωστρεφείς χρειάζεται). Χρειάζεται να καταλάβουν μόνο πώς λειτουργούν. Να μάθουν να λένε "όχι σήμερα, θέλω λίγο χρόνο μόνος μου". Να μην νιώθουν ένοχοι που κουράζονται. Να μη θεωρείται η σιωπή τους ελάττωμα. Γιατί μέσα στη σιωπή τους υπάρχει η ικανότητα να βλέπουν καθαρά. Και σε έναν κόσμο που μιλάει συνέχεια χωρίς να ακούει, αυτό είναι σχεδόν επαναστατικό.
Πολλοί εσωστρεφείς δεν ερωτεύονται εύκολα. Και όταν ερωτεύονται, το κάνουν ήσυχα. Όχι γιατί δεν νιώθουν έντονα. Αλλά γιατί χρειάζονται χρόνο για να το επεξεργαστούν. Αναγνωρίζουν ένα νου που τους καταλαβαίνει, μια παρουσία που περιέργως δεν τους εξαντλεί, ένα βλέμμα που δεν ζητάει παράσταση από αυτούς. Και εκεί αρχίζει. Σιωπηλά. Τόσο, που δεν το παίρνει χαμπάρι ούτε ο ίδιος.
Ας πάμε τώρα στο κουτσομπολιό. Τα εντελώς προσωπικά των εσωστρεφών κρίνοντας εξ ιδίων φυσικά. Αν βρείτε κοινά πάμε μαζί για group therapy να μας βγει και φνηνότερα. Αν όχι, μην αγχώνεστε. Ακόμα εσωστρεφείς είστε (εάν είστε), απλά όχι στο ίδιο διεστραμμένο επίπεδο με εμένα.
Εγχειρίδιο χρήσης:
- Δεν τους αρκεί η χημεία της στιγμής. Θέλουν συνομιλία. Θέλουν χιούμορ. Θέλουν έναν άνθρωπο που να τους γαργαλάει το μυαλό. Και όταν βρουν αυτό… η έλξη γίνεται βαθιά. Ο έρωτάς τους όμως προχωράει πιο αργά κι από σαλιγκάρι. Δεν ανάβει γρήγορα. Αλλά όταν πιάσει… δύσκολα σβήνει. Γιατί δεν ερωτεύονται εικόνα. Ερωτεύονται άνθρωπο.
- Σίγουρα δεν θα μιλήσει εύκολα εάν σε θέλει. Δεν θα το ποστάρει. Δεν θα στείλει "σ’ αγαπώ" με 1454 καρδούλες. Γι’αυτό πολλοί γράφουν μηνύματα. Όχι γιατί είναι δειλοί, αλλά γιατί θέλουν να είναι ακριβείς, λες και καταθέτουν σε δικαστήριο.
- Δεν θα κάνουν ρομαντικές σκηνές. Θα σε βάλουν στον κόσμο τους. Για έναν εσωστρεφή, αυτό είναι το πιο ερωτικό πράγμα που υπάρχει.
- Σέβεται τον χώρο και τον χρόνο σου. Δεν θα εισβάλει ξαφνικά στη ζωή σου, αλλά θα είναι εκεί με τρόπο διακριτικό και ουσιαστικό μέχρι να πάρει ειδική και συγκεκριμένη άδεια για παραπέρα.
- Σε βάζει στο πρόγραμμα του, και για έναν άνθρωπο που έχει μικρό ενεργειακό κύκλο, αυτό σημαίνει πολλά. Σου μιλάει για βιβλία, μουσικές, σκέψεις. Δεν το κάνει σε ανθρώπους που δεν υπολογίζει.
- Παρότι δεν είναι πάντα άνετοι με τη φυσική επαφή, όταν τους ενδιαφέρει κάποιος, αναζητά μικρές σωματικές κινήσεις οικειότητας όπως μια αγκαλιά. Να περπατήσετε πιασμένοι χέρι-χέρι όμως; ΧΑ! Δεν θα το κάνει εύκολα αλλά την πρώτη φορά που θα το κάνει κάποιος άλλος σε εκείνους, θα είναι σαν να τους χτύπησε ρεύμα 220V (μιλάω μετά από εμπειρία και μακροχρόνιου σχεσιακού μπουλινγκ συνοδία ακατάπαυστων γέλιων εκατέρωθεν).
- Δεν ανοίγονται εύκολα. Οπότε, όταν σου λένε μια παιδική τους ανάμνηση ή έναν φόβο τους, είναι σαν να σου έδωσαν το password για την οδοντόβουρτσά τους.
- Και ναι… μπορεί να μην σε πάρουν τηλέφωνο για να ρωτήσουν τι κάνεις, αλλά εάν σηκώνουν το τηλέφωνο όταν τους παίρνεις, αυτό είναι πράξη αγάπης.
- Μην του κάνεις social έκπληξη. Μην πεις "Έλα, πάμε ένα χαλαρό ποτάκι" και τον πας σε τραπέζι 15 ατόμων που φωνάζουν "ΚΑΡΑΟΚΕΕΕΕ" και του δίνουν το μικρόφωνο. Ο εσωστρεφής εκείνη τη στιγμή (και εγώ συγκεκριμένα) σχεδιάζει ψεύτικο θάνατο για να φύγει.
- Μη μιλάς συνέχεια. Μίλα κανονικά. Ο εσωστρεφής είναι καλός ακροατής, αλλά δεν είναι και ακροατής podcast. Θέλει διάλογο. Θέλει παύσεις. Θέλει να προλαβαίνει να σκέφτεται. Αν αντέξεις 5 δευτερόλεπτα σιωπής, τον έχεις κερδίσει.
- Μην τον πιέζεις να "ανοιχτεί". Ο εσωστρεφής ανοίγει όπως ένα βαζάκι μαρμελάδας. Με υπομονή. Αν τον πιέσεις, θα σου πει "όλα καλά" και θα φύγει να γράψει κείμενο 800 λέξεων στο μπλογκ του. Ναι, αυτό κάνω. Σουτ!
- Μην εμφανιστείς σπίτι του χωρίς προειδοποίηση. Αυτό είναι σαν να του πετάς κουβά παγωμένο νερό και σημαίνει ότι πρέπει να μαζέψει την ψυχή του από το πάτωμα μέχρι να ξαναγίνει ο εαυτός του. Αν κρίνω από εμένα αυτό συμβαίνει γιατί κατά πάσα πιθανότητα θα είναι με ενα λαδωμένο t-shirt, μια ξεχειλωμενη φόρμα και τρύπια κάλτσα.
- Δώσε του χώρο. Δεν σημαίνει ότι δεν σε θέλει. Όταν ο εσωστρεφής ζητά χρόνο μόνος, δεν σε αποφεύγει. Φορτίζει μπαταρία. Εσύ πας γυμναστήριο. Εκείνος πάει… στο ταβάνι του.
- Μην του δημιουργείς δράμα, μην του ζητάς δράμα. Δεν θα κάνει σκηνές. Δεν θα φωνάξει. Θα πει ήρεμα "Δεν μου άρεσε αυτό" και εσύ θα νομίσεις ότι δεν τον νοιάζει. Λάθος. Τον νοιάζει πολύ. Απλώς δεν θέλει να γίνει τσίρκο.
- Να προσέχεις μικρά πράγματα. "Πιες νερό, δεν έχεις πιει 5 ώρες". Για τον εσωστρεφή το νοιάξιμο είναι το σημαντικό, όχι τα πυροτεχνήματα.
- Το πιο σημαντικό απ'ολα όμως... Μην προσπαθήσεις να τον κάνεις εξωστρεφή. Αγάπα τον όπως είναι ή άστον ελεύθερο στη φύση.
Δεν συμπεριφέρονται φυσικά όλοι οι εσωστρεφείς έτσι. Μόνο οι βλαμμένοι σαν εμένα. Κάποιοι είναι πιο παρορμητικοί, κάποιοι πιο φοβικοί και κάποιοι πιο εξωστρεφείς απ’ όσο νομίζουμε. Η προσωπικότητα είναι μίγμα εμπειριών, τραύματος, ασφάλειας και χαρακτήρα. Αλλά ένα πράγμα είναι κοινό. Οι εσωστρεφείς ερωτεύονται όταν βρίσκουν παρουσία που δεν τους εξαντλεί.
Ας το γυρίσουμε και λίγο σοβαρά όμως πάλι γιατί το παρακάναμε με το κουτσομπολιό.
Η εσωστρέφεια δεν είναι πιστοποιητικό καλοσύνης. Δεν κάνει κάποιον πιο βαθύ, πιο ευγενικό, πιο πιστό ή πιο σοφό. Κάνει κάποιον απλώς… εσωστρεφή.
Υπάρχουν εσωστρεφείς αγενείς, ζηλιάρηδες, ανασφαλείς, χειριστικοί. Μόνο που τα κάνουν αλλιώς. Δεν φωνάζουν, παγώνουν. Δεν κάνουν σκηνή, εξαφανίζονται. Δεν σου λένε "ζηλεύω", σε τιμωρούν με σιωπή. Δεν σου λένε "φοβάμαι", σε απομακρύνουν πριν προλάβεις να τους πληγώσεις.
Η εσωστρέφεια μπορεί άνετα να κρύψει πίσω της αποφυγή, φόβο έκθεσης, ανάγκη ελέγχου. Μπορεί να γίνει υπερανάλυση που παραλύει, εγωκεντρισμός που βαφτίζεται "βάθος", έλλειψη επικοινωνίας που βαφτίζεται "μυστήριο" και σιωπή που βαφτίζεται "ωριμότητα".
Όπως κάθε άνθρωπος, έτσι κι ο εσωστρεφής έχει σκιές. Το ζήτημα είναι να τι ξέρει. Γιατί ο εσωστρεφής που γνωρίζει τον εαυτό του γίνεται ήρεμος, ακριβής και βαθύς. Ο εσωστρεφής που δεν τον γνωρίζει γίνεται παγωμένος, ειρωνικός και απόμακρος. Η διαφορά δεν είναι η προσωπικότητα. Είναι η επίγνωση.
Και τελικά, δεν υπάρχουν "καλοί εσωστρεφείς", "κακοί εξωστρεφείς" ή κι εγώ δεν ξέρω τι άλλο. Υπάρχουν άνθρωποι που δουλεύουν για να γνωρίσουν τον εαυτό τους και άνθρωποι που δεν δουλεύουν.
Η εσωστρέφεια δεν μας κάνει καλύτερους. Μας κάνει απλώς πιο ήσυχους. Το τι άνθρωποι είμαστε όλοι μας… φαίνεται όταν κάποιος πλησιάσει αρκετά για να δει τα χάλια μας.