Ο όρος που θα συναντήσουμε συχνότερα στα ελληνικά είναι "σαπιοσεξουαλικότητα" ή "σαπιοσεξουαλικός/ή". Πρόκειται απλώς για μεταγραφή του αγγλικού sapiosexual. Ομολογώ όμως ότι στα ελληνικά η λέξη ακούγεται λες και μιλάμε για... αλλοιωμένα τρόφιμα. Ευτυχώς, το sapio- δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το ελληνικό "σάπιος".
Προέρχεται από το λατινικό ρήμα sapere, που αρχικά σήμαινε "έχω γεύση" ή "γεύομαι" και στη συνέχεια απέκτησε τη μεταφορική σημασία "έχω σοφία", "έχω κρίση", "κατανοώ". Από την ίδια ρίζα προέρχεται και το Homo sapiens, δηλαδή ο "σκεπτόμενος" ή "σοφός" άνθρωπος.
sapio- = σοφία, κρίση, νοημοσύνη
sexual = σεξουαλική ή ερωτική έλξη
Κυριολεκτικά, λοιπόν, sapiosexual είναι ο άνθρωπος που ελκύεται από τη νοημοσύνη ή τη σοφία του άλλου.
Βέβαια, στην πράξη, όταν οι περισσότεροι λένε "με ελκύει η νοημοσύνη", δεν εννοούν κάποιον που λύνει διαφορικές εξισώσεις στο κεφάλι του. Συνήθως εννοούν έναν άνθρωπο που σκέφτεται. Που έχει περιέργεια. Που κάνει ουσιαστικές συζητήσεις. Που διαθέτει χιούμορ, αντίληψη και μπορεί να σε προκαλέσει πνευματικά.
Με αυτή την έννοια, το sapiosexual βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο αρχικό πνεύμα του sapere: όχι απλώς στη γνώση, αλλά στην ποιότητα της σκέψης και της κρίσης.
Αξίζει, πάντως, να ξεκαθαρίσουμε και κάτι ακόμη. Στην ψυχολογία, η sapiosexuality είναι κυρίως ένας περιγραφικός όρος που χρησιμοποιούν κάποιοι άνθρωποι για να εκφράσουν τι τους ελκύει περισσότερο σε έναν πιθανό σύντροφο.
Αξίζει, πάντως, να ξεκαθαρίσουμε και κάτι ακόμη. Στην ψυχολογία, η sapiosexuality είναι κυρίως ένας περιγραφικός όρος που χρησιμοποιούν κάποιοι άνθρωποι για να εκφράσουν τι τους ελκύει περισσότερο σε έναν πιθανό σύντροφο.
Παρ’ όλα αυτά, εγώ μάλλον θα συνεχίσω να χρησιμοποιώ τον αγγλικό όρο, γιατί κάθε φορά που διαβάζω "σαπιοσεξουαλικότητα", ο εγκέφαλός μου κάνει μια σύντομη στάση στο... χαλασμένο γιαούρτι πριν θυμηθεί ότι μιλάμε για λατινική ετυμολογία.
Και ποιες είναι οι παρεξηγήσεις;
1. Sapiosexual σημαίνει ότι με ελκύουν οι έξυπνοι άνθρωποι
Ακούγεται προφανές αλλά δεν είναι.
Για κάποιον είναι ο επιστήμονας.
Για άλλον ο άνθρωπος που λύνει πολύπλοκα προβλήματα.
Για άλλον αυτός που έχει απίστευτο χιούμορ.
Για άλλον αυτός που μπορεί να καταλάβει τα συναισθήματα των άλλων.
Και για άλλον αυτός που βλέπει τον κόσμο με έναν πρωτότυπο τρόπο.
Ακούγεται προφανές αλλά δεν είναι.
Για κάποιον είναι ο επιστήμονας.
Για άλλον ο άνθρωπος που λύνει πολύπλοκα προβλήματα.
Για άλλον αυτός που έχει απίστευτο χιούμορ.
Για άλλον αυτός που μπορεί να καταλάβει τα συναισθήματα των άλλων.
Και για άλλον αυτός που βλέπει τον κόσμο με έναν πρωτότυπο τρόπο.
Άρα ο όρος ξεκινά ήδη με ένα πρόβλημα. Χρησιμοποιεί τη λέξη νοημοσύνη, χωρίς να είναι καθόλου σαφές τι ακριβώς εννοούμε με αυτή.
Έτσι, η λέξη αναλύεται πολύ απλά μεν, αλλά μόλις όμως ρωτήσεις δέκα ανθρώπους τι θεωρούν "έξυπνο άνθρωπο", πιθανότατα θα πάρεις δέκα διαφορετικές απαντήσεις.
2. Αν είσαι sapiosexual, δεν σε ενδιαφέρει η εμφάνιση
Αυτό είναι μύθος. Η έλξη είναι πολυπαραγοντική.
- Η εμφάνιση.
- Η μυρωδιά.
- Η φωνή.
- Η κίνηση.
- Το βλέμμα.
- Η προσωπικότητα.
- Η συζήτηση.
Απλώς, για κάποιους ανθρώπους, η πνευματική σύνδεση μπορεί να απογειώσει την έλξη ή να την εξαφανίσει.
Δεν αντικαθιστά τα υπόλοιπα. Τα επηρεάζει.
3. Η νοημοσύνη είναι κάτι αντικειμενικό
Εδώ αρχίζει το τουρλουμπούκι.
Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει IQ 160 και να μην μπορεί να κάνει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση.
Ένας άλλος μπορεί να μην έχει σπουδάσει ποτέ και να διαθέτει απίστευτη διαίσθηση, δημιουργικότητα και κοινωνική αντίληψη.
Ποιον από τους δύο θεωρείς πιο έξυπνο;
Η απάντηση εξαρτάται από το τι εννοούμε κάθε φορά με τη λέξη "νοημοσύνη". Γιατί η έννοιά της είναι πολύ ευρύτερη από έναν αριθμό και δεν ταυτίζεται απαραίτητα ούτε με τη μόρφωση ούτε με την ταχύτητα σκέψης. Άλλωστε, εύκολα μπορεί να μπερδέψουμε την ευγλωττία, την αυτοπεποίθηση ή τη γοητεία με την ευφυΐα. Κάποιος μπορεί να μιλάει με ύφος απόλυτης βεβαιότητας και να λέει ανοησίες με εντυπωσιακή σύνταξη.
4. Οι sapiosexual άνθρωποι είναι λιγότερο επιφανειακοί
Αυτό είναι ίσως το πιο ύπουλο σημείο. Ακούγεται σαν δήλωση ηθικής ανωτερότητας:
"Εγώ δεν κοιτάζω εμφάνιση. Εγώ ερωτεύομαι το μυαλό", λέει ο άλλος.
Μόνο που η νοημοσύνη είναι κι αυτή ένα χαρακτηριστικό. Όπως η ομορφιά. Όπως το χιούμορ. Όπως η ευγένεια.
Το να προτιμάς ένα χαρακτηριστικό δεν σε κάνει αυτομάτως πιο βαθύ άνθρωπο. Σε κάνει απλώς άνθρωπο με συγκεκριμένες προτιμήσεις.
Και φυσικά, το να ερωτεύεσαι το μυαλό δεν εγγυάται ότι έχεις επιλέξει έναν καλό άνθρωπο. Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι ευφυέστατος και ταυτόχρονα αλαζόνας, συναισθηματικά ανώριμος ή αριστοτέχνης της χειραγώγησης. Η εξυπνάδα δεν είναι πιστοποιητικό ποιότητας χαρακτήρα.
5. Είναι σεξουαλικός προσανατολισμός
Το διάβασα κι αυτό! Και δυστυχώς δημιουργεί μεγάλη σύγχυση, επειδή η κατάληξη -sexual κάνει πολλούς να πιστεύουν ότι το sapiosexuality ανήκει στην ίδια κατηγορία με την ετεροφυλοφιλία, την ομοφυλοφιλία ή την αμφιφυλοφιλία.
Δεν αποτελεί όμως καθιερωμένη επιστημονική κατηγορία σεξουαλικού προσανατολισμού.
Ο σεξουαλικός προσανατολισμός περιγράφει κυρίως προς ποιους ανθρώπους κατευθύνεται η έλξη σου.
Ο σεξουαλικός προσανατολισμός περιγράφει κυρίως προς ποιους ανθρώπους κατευθύνεται η έλξη σου.
Το sapiosexuality περιγράφει περισσότερο ποιο χαρακτηριστικό μπορεί να την πυροδοτήσει ή να την ενισχύσει.
6. Η πιο ενδιαφέρουσα παρεξήγηση
Πιστεύεις ότι ερωτεύεσαι τη νοημοσύνη. Είσαι όμως σίγουρος;
Σίγουρα έχεις γνωρίσει ανθρώπους εξαιρετικά ευφυείς που δεν σου προκάλεσαν το παραμικρό. Μπορεί να τους θαύμασες, αλλά να μην ήθελες να περάσεις ούτε μία ώρα μαζί τους.
Και, από την άλλη, μπορεί να έχεις γνωρίσει ανθρώπους που πιθανότατα δεν θα έπαιρναν ποτέ Νόμπελ Φυσικής, αλλά μαζί τους μπορούσες να μιλάς για ώρες.
Να γελάς.
Να ξεχνάς την ώρα.
Να νιώθεις ότι ο εγκέφαλός σου ξυπνά και αρχίζει να κάνει κωλοτούμπες.
Να γελάς.
Να ξεχνάς την ώρα.
Να νιώθεις ότι ο εγκέφαλός σου ξυπνά και αρχίζει να κάνει κωλοτούμπες.
Μήπως, λοιπόν, δεν μας ελκύει η νοημοσύνη αυτή καθαυτή;
Μήπως μας ελκύει η πνευματική διέγερση που προκαλεί μέσα μας ένας συγκεκριμένος τρόπος σκέψης;
Γιατί όταν λες "με ελκύουν οι έξυπνοι άνθρωποι", η ερώτηση που γεννιέται αυτόματα είναι "Και πώς το ξέρεις ότι είναι έξυπνος;"
Δεν βλέπεις απολυτήρια.
Δεν ελέγχεις πτυχία.
Δεν τον υποβάλλεις σε τεστ νοημοσύνης πριν παραγγείλετε δεύτερο ποτό.
Μήπως μας ελκύει η πνευματική διέγερση που προκαλεί μέσα μας ένας συγκεκριμένος τρόπος σκέψης;
Γιατί όταν λες "με ελκύουν οι έξυπνοι άνθρωποι", η ερώτηση που γεννιέται αυτόματα είναι "Και πώς το ξέρεις ότι είναι έξυπνος;"
Δεν βλέπεις απολυτήρια.
Δεν ελέγχεις πτυχία.
Δεν τον υποβάλλεις σε τεστ νοημοσύνης πριν παραγγείλετε δεύτερο ποτό.
Αυτό που αντιλαμβάνεσαι είναι η εμπειρία της επαφής μαζί του. Σου ανοίγει έναν καινούργιο δρόμο σκέψης. Συνδέει ιδέες που δεν είχες συνδέσει. Καταλαβαίνει γρήγορα τι εννοείς. Σε κάνει να γελάς. Σε προκαλεί να επιχειρηματολογήσεις. Δεν χρειάζεται να του δώσεις εγχειρίδιο χρήσης για να σε ακολουθήσει σε μια κουβέντα.
Αυτό που βιώνεις, άρα, δεν είναι η νοημοσύνη ως αντικειμενικό κριτήριο. Είναι αυτό που συμβαίνει στον δικό σου εγκέφαλο όταν έρχεται σε επαφή με τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος του άλλου.
Σφφφσττ... Μπόινγκ.
- Μα δεν είναι το ίδιο;
- Όχι απαραίτητα.
- Μα δεν είναι το ίδιο;
- Όχι απαραίτητα.
Η νοημοσύνη είναι χαρακτηριστικό του άλλου.
Η πνευματική διέγερση είναι εμπειρία που δημιουργείται μεταξύ σας.
Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι πανέξυπνος και να σε αφήνει παγερά αδιάφορο. Ένας άλλος μπορεί να μη θεωρείται ιδιοφυΐα, αλλά να φεύγεις από κοντά του και ο εγκέφαλός σου να έχει πάρει φωτιά.
Τι σε τράβηξε;
Το IQ του, ή η εμπειρία που δημιούργησε η συνάντηση των δύο μυαλών σας;
Τι σε τράβηξε;
Το IQ του, ή η εμπειρία που δημιούργησε η συνάντηση των δύο μυαλών σας;
Ο εγκέφαλος δεν σκέφτεται "Α, αυτός έχει IQ 145. Πάρε λίγη ντοπαμίνη και πορεύσου εν έρωτι, βαρύ κι ασήκωτο".
Ανταποκρίνεται στο ενδιαφέρον, στην καινοτομία, στην έκπληξη, στην ανακάλυψη, στην αίσθηση ότι κάποιος σε καταλαβαίνει και στο ρημάδι το "Δεν το είχα σκεφτεί ποτέ έτσι". Αυτό το τελευταίο, προσωπικά, με έχει τσουρουφλίσει ουκ ολίγες φορές.
Η περιέργεια, η προσδοκία, η ανατροπή και η ανακάλυψη μπορούν να εμπλέξουν τα κυκλώματα ανταμοιβής και να κρατήσουν την προσοχή μας.
Δεν αποδεικνύεται από αυτό ότι η sapiosexuality είναι απλώς ντοπαμίνη με γυαλιά μυωπίας. Δείχνει όμως γιατί μια συζήτηση μπορεί να γίνει έντονα απολαυστική και, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, ερωτικά φορτισμένη.
Δεν αποδεικνύεται από αυτό ότι η sapiosexuality είναι απλώς ντοπαμίνη με γυαλιά μυωπίας. Δείχνει όμως γιατί μια συζήτηση μπορεί να γίνει έντονα απολαυστική και, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, ερωτικά φορτισμένη.
Ίσως, λοιπόν, η σωστότερη ερώτηση να μην είναι:
- Με ελκύει η νοημοσύνη;
Αλλά:
- Τι συμβαίνει μέσα μου όταν συναντώ έναν συγκεκριμένο τρόπο σκέψης;
- Με ελκύει η νοημοσύνη;
Αλλά:
- Τι συμβαίνει μέσα μου όταν συναντώ έναν συγκεκριμένο τρόπο σκέψης;
Γιατί τότε δεν αξιολογείς τον άλλον σαν να διαβάζεις το βιογραφικό του. Παρατηρείς τη δυναμική που δημιουργείται μεταξύ σας. Και, αν με ρωτάτε (που κανείς δεν με ρώτησε, αλλά αυτό ουδέποτε με σταμάτησε), αυτό βρίσκεται πολύ πιο κοντά στον τρόπο με τον οποίο γεννιέται η έλξη.
Δεν ερωτευόμαστε ιδιότητες. Ερωτευόμαστε τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος μεταβάλλει τη δική μας εσωτερική εμπειρία.
Και αυτό είναι που θυμάται ο εγκέφαλος.
Και πολλές φορές, αυτό είναι που αναζητά ξανά και ξανά.
Δεν ξέρω, λοιπόν, αν το sapiosexuality περιγράφει πράγματι έλξη προς τη νοημοσύνη.
Ίσως περιγράφει κάτι πολύ πιο προσωπικό και πολύ πιο δύσκολο να μετρηθεί: την έλξη προς έναν άνθρωπο του οποίου ο τρόπος σκέψης κάνει κάτι στον δικό σου.
Σε ξυπνάει. Σε αναστατώνει. Σε κάνει να γελάς, να αναρωτιέσαι, να ψάχνεις, να βλέπεις ένα γνώριμο πράγμα από άλλη γωνία. Και κάπου εκεί η συζήτηση παύει να είναι απλώς ενδιαφέρουσα και αποκτά ηλεκτρισμό.
Οπότε το "με ελκύουν οι έξυπνοι άνθρωποι" μοιάζει να είναι απλώς η σύντομη εκδοχή μιας πολύ πιο περίπλοκης πρότασης:
- Με ελκύουν κάποιοι άνθρωποι γιατί μου αρέσει αυτό που συμβαίνει στο μυαλό μου όταν συναντά το δικό τους.
Κι αυτό δεν μετριέται με IQ, πτυχία ή αριθμό βιβλίων στη βιβλιοθήκη.
Μετριέται μάλλον με εκείνο το πολύ συγκεκριμένο:
- Γαμώτο. Θέλω να συνεχίσει να μιλάει...
