Έρχεται με μια σκιά.

Είναι εκείνη η χαρά που άργησε.

Που όταν επιτέλους φτάνει, δεν κάνει θόρυβο.

Κάθεται δίπλα σου και σε κοιτάει, λες και λέει:

"Ήρθα. Απλώς… άργησα λίγο".

Κάποιες επιθυμίες δεν είναι ιδέες της στιγμής.

Γεννήθηκαν πολύ νωρίς,

τότε που ο ενθουσιασμός ήταν καθαρός

και ο χρόνος φαινόταν άπειρος.

Και περνούσαν τα χρόνια...

Υποχρεώσεις, ρόλοι, ανάγκες, ευθύνες.

Το όνειρο δεν πεθαίνει.

Μπαίνει στην άκρη.

Κάθεται ήσυχο.

Περιμένει...

"Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου" το είπε ο Άρθουρ Σοπενχάουερ τον 19ο αιώνα. Φιλόσοφος με μόνιμη δυσανεξία στον άνθρωπο και πολύ καθαρό βλέμμα πάνω στην ανθρώπινη φύση, διατύπωσε την εξής παραβολή:

Μια ομάδα σκαντζόχοιρων, μέσα στο κρύο, πλησιάζουν ο ένας τον άλλον για να ζεσταθούν. Όσο πλησιάζουν, τα αγκάθια τους πληγώνουν. Απομακρύνονται για να μην πονάνε, αλλά τότε παγώνουν. Αναγκάζονται να βρουν μια ενδιάμεση απόσταση αρκετά κοντά για ζεστασιά, αρκετά μακριά για να μη ματώσουν.

Αυτό, λέει ο Σοπενχάουερ, είναι η ανθρώπινη σχέση.

Τι παιχνίδια είναι αυτά; Τι "και καλά" εξαφανίσεις; Τι υπονοούμενα; Λες και είμαστε 20 χρονών. Που μακάρι να ήμασταν δηλαδή, αλλά δεν παίζει.

Έκατσε τώρα άντρας να μου κάνει παιχνίδι εξαφάνισης. Σε εμένα! Δεν τα καταλαβαίνω αυτά, μάνα μου! Δεν κολλάω όταν με φτύνουν.

Ένα όμορφο συναίσθημα μας, το λέμε ή όχι; Υπάρχει μια φράση που ακούγεται πολύ σοφή και συχνά τη λέμε για να νιώσουμε εντάξει με τον εαυτό μας: "Αν αυτό που θα πω δεν αλλάξει τίποτα, θα χαρώ που το είπα;"

Αν η απάντηση είναι ναι, το λες!

Είναι ομολογουμένως καλή ερώτηση, αλλά λυπάμαι που θα σας απογοητεύσω, δεν είναι αρκετή.

Είναι ένα σύστημα που αναδιοργανώνεται, αποσταθεροποιείται, ξαναβρίσκει ισορροπία και μετά… την ξαναχάνει! 

Το 2025 δεν μας έδωσε μεγάλες απαντήσεις. Μας έδωσε όμως κάτι πιο τίμιο. Καλύτερες ερωτήσεις.

Τι μάθαμε λοιπόν χοντρικά;

Όχι γιατί είμαι καμιά φωτισμένη που έχει απαντήσεις, αλλά γιατί έχω φάει τα μούτρα μου αρκετές φορές ώστε να μου γεννηθεί η απορία.

Κάποια στιγμή το ρώτησα και τον ψυχοβγάλτη μου. Όχι θεωρητικά. Πρακτικά. Τύπου "Ρε συ… αλλάζει ο άνθρωπος ή απλώς λέμε ιστορίες για να αντέχουμε;"

Η απάντηση δεν ήταν ωραία. Ήταν όμως τίμια. Αυτό του το δίνω.

Να το ξεκαθαρίσουμε από νωρίς για να μη χάνουμε χρόνο. Δεν υπάρχει κάπου εκεί έξω μια επιτροπή δικαιοσύνης που κρατάει πρακτικά. Δεν υπάρχει ουρά. Δεν υπάρχει γκισέ. Δεν υπάρχει "περάστε την επόμενη εβδομάδα για το θέμα σας, είμαστε πλήρεις αυτή". 

Το ξέρατε ε; Φυσικά... Όλοι έχουμε φάει σκατό με το φτυάρι.

Ένα ποστ ότι η ευχή μου για το 2013 ήταν να βρω έναν ήρωα. Τον Μάιο της ίδιας χρόνια γνώρισα τον Κώστα.

Σαν μια κρυφή χρονοκάψουλα που άφησα στον εαυτό μου χωρίς να το ξέρω.

Και τώρα τι βλέπω;

Τότε δεν ζητούσα ήρωα  Ζητούσα ασφάλεια. Έναν άνθρωπο να κρατήσει. Να μην παίζει. Να μην φεύγει. Να μην φοβάται όταν πάω να φύγω εγώ. Τότε δεν ήξερα να το πω έτσι. Τώρα το βλέπω και το μεταφράζω.

Και επειδή μισές δουλειές δεν μπορώ και η μία απορία μου σέρνει άλλες δέκα πίσω της, πάμε να δούμε πως μοιράζονται περίπου σε ποσοστό πληθυσμού οι διαφορετικοί τύποι προσκόλλησης. 

Με απλά λόγια δεν είναι όλοι "οι μαλάκες εκεί έξω". Είναι πολλά νευρικά συστήματα που έμαθαν διαφορετικούς τρόπους να επιβιώνουν μέσα στη σχέση.

Και αν "πέφτεις συνέχεια" στα ίδια, υπάρχει μια μη-ρομαντική πιθανότητα να μην σε κυνηγάει το σύμπαν, αλλά το μοτίβο σου.

Και αφού περιγράψαμε το "ταξίδι" ενός συναισθήματος από τότε που ήταν ένα τόσα δα ερέθισμα μέχρι που καταλήξαμε να τα κάνουμε όλα λίμπα, εεεε... εννοώ... περιγράψαμε χοντρικά τον τρόπο που συνδέεται τελικά με την αντίδρασή μας, ήρθε η ώρα να δούμε όλα αυτά τα μπερδέματα που έχουμε ζήσει όλοι και πως αυτή η διαδρομή χτίζει τα μοντέλα συναισθηματικής προσκόλλησης. 

Ιδού τα πιο συχνά σημεία που γινόμαστε όλοι ρεζίλι. Τα κλασικά μπερδέματα σε όλη αυτή τη διαδρομή είναι πολλά, και οι παγίδες ακόμα περισσότερες.

Θέλω καθαρό μυαλό (λέμε τώρα) και κριτική σκέψη γιατί η ιστορία που θα πω είναι ήδη αρκετά μπερδεμένη. 

Πριν ξεκινήσω όμως, πρώτα χρειάζεται ένα μικρό λεξιλόγιο εννοιών γιατί θα βοηθήσει, πιστέψτε με. Όλοι ελληνικά μιλάμε βέβαια, αλλά μερικές φορές... Όχι τα ίδια ελληνικά. Και όπως έχουμε πει τόσες φορές, οι λέξεις έχουν σημασία!

Μεγαλώσαμε πιστεύοντας ότι η νοημοσύνη είναι κάτι μετρήσιμο. IQ, λογική, μνήμη, ταχύτητα, ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Όποιος τα έχει αυτά, "του κόβει". Όποιος δεν τα έχει, "δε σκαμπάζει".

Κι όμως...

Σύγχρονες θεωρίες στη γνωστική επιστήμη και την ψυχολογία, από ανθρώπους όπως ο Anil Seth και ο Robert Sternberg, λένε ότι η υψηλότερη μορφή νοημοσύνης δεν είναι το να σκέφτεσαι γρήγορα. Είναι το να παρατηρείς πώς σκέφτεσαι. Και αυτό λέγεται μεταγνώση.

Η μεταγνώση ή το "thinking about thinking", αποτελεί κανονικό όρο στην επιστημονική ψυχολογία και περιγράφεται ως ικανότητα αυτο-παρατήρησης, αυτο-αξιολόγησης και αυτό-ρύθμισης της σκέψης. Δεν σημαίνει να αναλύεις τα πάντα μέχρι να πάθεις εγκεφαλικό. Σημαίνει να μπορείς να πιάνεις τον εαυτό σου την ώρα που αντιδρά, να λες "περίμενε… γιατί το έκανα αυτό;", να μη συγχέεις το συναίσθημα με την αλήθεια και να μη θεωρείς κάθε σκέψη σου γεγονός.

Με άλλα λόγια, να βάζεις ένα κλικ απόσταση ανάμεσα σε ερέθισμα και αντίδραση. Κι εκεί, ακριβώς εκεί, αρχίζουν τα δύσκολα. Ε, ναι σιγά μην ήταν εύκολο!

"Σεξουαλική σχέση δεν υπάρχει".

Δεν εννοούσε ότι δεν κάνουμε σεξ. Ούτε ότι η σεξουαλική πράξη είναι κοινωνικό κατασκεύασμα. Εννοούσε κάτι πολύ πιο ενοχλητικό για πολλούς.

Ότι το σεξ, από μόνο του, δεν ενώνει.

Δεν δημιουργεί αυτόματα σχέση. Δεν συγχωνεύει δύο υποκειμενικότητες. Ότι στο σεξ ο καθένας απολαμβάνει με τον δικό του τρόπο, στο δικό του σώμα, με τις δικές του φαντασιώσεις, τις δικές του ανάγκες.