Αλλάζει ο άνθρωπος ή πετάει ο γάιδαρος;
Όχι γιατί είμαι καμιά φωτισμένη που έχει απαντήσεις, αλλά γιατί έχω φάει τα μούτρα μου αρκετές φορές ώστε να μου γεννηθεί η απορία.
Κάποια στιγμή το ρώτησα και τον ψυχοβγάλτη μου. Όχι θεωρητικά. Πρακτικά. Τύπου «Ρε συ… αλλάζει ο άνθρωπος ή απλώς λέμε ιστορίες για να αντέχουμε;»
Η απάντηση δεν ήταν ωραία. Ήταν όμως τίμια. Αυτό του το δίνω.
Ο άνθρωπος δεν αλλάζει επειδή το υποσχέθηκε, λεει. Οι υποσχέσεις είναι για να ησυχάζει το άγχος της στιγμής. Ούτε αλλάζει επειδή “το κατάλαβε”. Η κατανόηση είναι βολική. Σε νανουρίζει. Δεν πειράζει τις ρίζες του προβλήματος όμως. Ούτε αλλάζει επειδή πόνεσε. Αυτό κι αν είναι μύθος. Ο πόνος από μόνος του δεν εκπαιδεύει. Αν το έκανε, θα ήμασταν όλοι σοφοί μετά την πρώτη μαλακία. Ο πόνος απλώς επαναλαμβάνεται μέχρι να γίνει γνώριμος. Και ο γνώριμος πόνος είναι ύπουλος γιατί καταλήγεις να τον λες και «χαρακτήρα».
Ο άνθρωπος αλλάζει μόνο όταν συμβεί κάτι πολύ συγκεκριμένο και πολύ μαλακισμένο. Όταν καταλάβει ότι αυτό που κάνει για να προστατευτεί, είναι τελικά αυτό που τον διαλύει περισσότερο. Όταν το «έτσι είμαι» αρχίσει να ενοχλεί και να πονάει πιο πολύ από το «δεν ξέρω ποιος θα γίνω αν το αφήσω».
Και εκεί γίνεται η μεγάλη παρεξήγηση. Γιατί νομίζουμε ότι η αλλαγή είναι λύτρωση. Δεν είναι. Η αλλαγή είναι πένθος. Πενθείς την άμυνα που σε έφερε μέχρι εδώ. Πενθείς τον τρόπο που ήξερες να επιβιώνεις. Πενθείς μια εκδοχή σου που, όσο δυσλειτουργική κι αν ήταν, σε κράτησε όρθιο. Και κανείς δεν θέλει εύκολα να αποχωριστεί κάτι που τον έσωσε κάποτε. Ακόμα κι αν τώρα τον πνίγει.
Γι’ αυτό οι περισσότεροι δεν αλλάζουν. Όχι γιατί δεν μπορούν. Αλλά γιατί η αλλαγή δεν είναι βελτίωση τύπου «έγινα καλύτερος άνθρωπος». Είναι αποδοχή ότι κάτι μέσα σου τελείωσε γιατί δεν λειτουργεί άλλο. Κι αυτό δεν είναι αισιόδοξο. Είναι βαρύ, βαθύ και μοναχικό.
Και δεν έχει χειροκρότημα.
Οπότε ναι.
Ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει.
Αλλά μόνο όταν ο γνώριμος πόνος γίνει πιο αβάσταχτος από τον άγνωστο.
Κι όταν αυτό συμβεί, η αλλαγή δεν μοιάζει με νίκη.
Μοιάζει με κηδεία.
Ήσυχη.
Χωρίς κόσμο.
Και χωρίς επιστροφή.
Άντε και στα δικά μας οι απαράλλακτοι...