Eν πoλλaίs aμaρτίaιs περιγρaφoύσa γυvή

Υπάρχει ένα σημείο που όλοι περνάμε από εκεί...  Ας το πάρω όμως από την αρχή. Ξέρετε τι θα ήθελα; Μια εφαρμογή να μου φτιάχνει το κεφάλι όπως το GPS φτιάχνει μια διαδρομή. Πάρε 5 αναπνοές. Πες κάτι καλό για σένα. Πιες λίγο νερό. Κάνε δύο γύρους γύρω από τον εαυτό σου φτύνοντας τον κόρφο σου... Και κάπου εκεί να εμφανίζεται το μήνυμα: Συγχαρητήρια, δεν έχεις πια υπαρξιακά!

Η πιο θλιβερή λέξη είναι το "σχεδόν". Ναι. Το "σχεδόν" είναι το φάντασμα του "παρά λίγο". Είναι αυτό που έζησε το μισό και έμεινε να στοιχειώνει το ολόκληρο. Δεν έχει το καθαρό τέλος του "ποτέ". Το "ποτέ" πονάει, αλλά εμπεριέχει το τέλος. Σε κόβει έστω και βίαια, αλλά σε αφήνει να πας παρακάτω. Δεν έχει ούτε τη συνέχεια του "ναι". Το "ναι" σε τραβάει μέσα, σε βάζει να δεις τι θα γίνει. Το «σχεδόν» δεν κάνει τίποτα από τα δύο. Κρέμεται. Σαν εκκρεμές που δεν αποφασίζει προς τα πού πέφτει.

''Στην αλήθεια φτάνει κανείς μέσα από τη δυσπιστία και τον σκεπτικισμό, όχι μέσα από μια παιδική ευχή να ήταν τα πράγματα κάπως!'' Φρίντριχ Νίτσε Με τα “αν” μπορούμε να φτιάξουμε ό,τι θέλουμε. Άλλη δουλειά. Άλλον άνθρωπο δίπλα μας. Άλλο σώμα. Άλλη εποχή. Άλλη εκδοχή μας, πάντα λίγο πιο θαρραλέα, λίγο πιο τυχερή, λίγο πιο “σωστή”. Αν τότε είχα πει. Αν δεν είχα φοβηθεί. Αν είχα φύγει νωρίτερα. Αν είχα μείνει περισσότερο. Αν είχα καταλάβει. Τα "αν" είναι φτηνά. Δεν κοστίζουν τίποτα. Δεν έχουν συνέπειες. Δεν απαιτούν καμία ευθύνη. Και γι’ αυτό είναι τόσο εθιστικά.

Κάποιες λέξεις δεν θα ειπωθούν ποτέ απ’ αυτούς που πρέπει. Μπορούμε όμως να βοηθήσουμε λίγο. Αντ’ αυτών! Κάποιες συγγνώμες δεν έρχονται ποτέ. Κι όμως, μερικές φορές αξίζει να τις γράφουμε εμείς, όχι για να τις στείλουμε ή να εκβιάσουμε την έκφρασή τους, αλλά απλώς για να ειπωθούν. Να αφεθούν ελεύθερες στον αέρα.  Αυτό είναι ένα "αντ’ αυτού"....

Για χρόνια πίστευα ότι το "νόημα" είναι μάρκετινγκ για να μη σηκωθούμε όλοι μια μέρα πούμε: "Ωραία, το σύμπαν είναι ένα τυχαίο χαοτικό μπάχαλο, οπότε στο διάολο όλα." Στην πράξη, δεν υπάρχει καθολικό νόημα. Υπάρχει μόνο αυτό που φτιάχνουμε εμείς με την επιλογή μας να δώσουμε σημασία σε κάτι, ακόμα κι αν είναι μικρό, γελοίο ή απόλυτα προσωπικό. Κι αυτό συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος δεν είναι φτιαγμένος για να βρίσκει το "απόλυτο νόημα". Είναι φτιαγμένος για να φτιάχνει νόημα. Είναι μια μηχανή ερμηνείας, όχι αποκάλυψης.

Ήταν μια εβδομάδα συμπερασμάτων,  τραβήγματος της κουρτίνας, ξεβρακώματος θα έλεγα εγώ για να είμαστε μέσα. Αφορμή ήταν μια άσκηση για την ζήλια που δεν ήμουν καθόλου πρόθυμη να κάνω. Ζήτησα επαναληπτικό ραντεβού για να καταλάβω τον λόγο που θα χρησίμευε μια τέτοια άσκηση γιατί κόντευε να σπάσει το κεφάλι μου από τις σκέψεις. Αυτό ζήτησα, αυτό πήρα και καλά να πάθω. Έκατσα, άνοιξε τα κιτάπια του και που σε πονεί και που σε σφάζει...

Κάποτε, όχι πολύ παλιά, νόμιζα ότι ξέρω να αγαπάω. Τώρα δεν είμαι πια τόσο σίγουρη. Όχι επειδή δεν νιώθω αγάπη μέσα μου. Τη νιώθω. Αλλά αρχίζω να υποψιάζομαι ότι δεν ξέρω τι να την κάνω. Δεν ξέρω πώς να τη δίνω χωρίς να ανησυχώ μήπως τη φορτώσω σε κάποιον. Και σίγουρα δεν ξέρω πώς να τη δέχομαι χωρίς ταυτόχρονα να προετοιμάζομαι ότι θα τελειώσει.

"Confidence feels like proof. But neuroscience shows certainty is not a measure of accuracy. It is a signal produced by internal processing systems. Research in cognitive psychology demonstrates that belief strength can increase through repetition and familiarity, even when factual accuracy does not improve. Memory and fluency can amplify certainty without strengthening truth. The brain favors coherence. Certainty is often reinforcement, not verification. It still feels real. That is the instability. " Μετάφραση: " Η βεβαιότητα μοιάζει με απόδειξη. Όμως η νευροεπιστήμη δείχνει ότι η βεβαιότητα δεν είναι μέτρο ακρίβειας. Είναι ένα σήμα που παράγεται από τα εσωτερικά συστήματα επεξεργασίας του εγκεφάλου. Έρευνες στη γνωστική ψυχολογία δείχνουν ότι η ισχύς μιας πεποίθησης μπορεί να αυξάνεται μέσω της επανάληψης και της οικειότητας, ακόμη κι όταν η πραγματική ακρίβεια δεν βελτιώνεται. Η μνήμη και η ευχέρεια επεξεργασίας μπορούν να ενισχύσουν τη βεβαιότητα χωρίς να ενισχύουν ...

Ο ψυχοβγάλτης μου είπε ότι τα συναισθήματα δεν είναι χαρακτήρας. Είναι δεξιότητες. Είπα να το ψάξω. Δεν θα πληρώνω εγώ για απαντήσεις που μπορώ να βρω και μόνη μου. Τι διάολο... Στον κόσμο της πληροφορίας ζούμε. Μας έμαθαν λοιπόν ότι τα συναισθήματα είναι κάτι που απλώς… συμβαίνει. Σαν τον καιρό. "Εγώ έτσι είμαι" "Δεν είμαι συναισθηματικός άνθρωπος" "Δεν εκφράζομαι εύκολα" Σαν να μιλάμε για ύψος ή χρώμα ματιών.  Κι όμως, η ψυχολογία και η νευροεπιστήμη δείχνουν κάτι άλλο.

Λένε ότι ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις. Και, μεταξύ μας; Αν έχεις συναναστραφεί έστω και με έναν άνθρωπο, ξέρεις ότι αυτό δεν είναι ρητό. Είναι σωστό ντοκιμαντέρ! Ο κόσμος δεν διαλύεται μόνο από την κακία. Η κακία είναι πόλεμος γνωστός σε όλους μας. Και είναι ειλικρινής. Σε κοιτάει στα μάτια και σου λέει "Μωρή κάργια, φυλάξου, θα σε ισοπεδώσω". Αν μη τι άλλο, το σέβεσαι.

Δύο χρόνια χωρίς εσένα.   Ήρθα σε ό,τι κοντινότερο υπάρχει στην ύπαρξη σου. Αδύνατον να χωρέσει το μυαλό μου αυτή την πρακτική. Εσύ; Δύο μέτρα κάτω από το χώμα; Σου έφερα λουλούδια. Μακάρι να πίστευα ότι μπορεις να τα δεις. Μακάρι να πίστευα ότι κάπου υπάρχεις. Κοιτάζω τη φωτογραφία σου. Και μετά κοιτάζω και τις υπόλοιπες στα μνήματα τριγύρω. Μια στιγμιαία αποτύπωση που προσπαθεί να αναπαραστήσει μια ολόκληρη ζωή. Αδύνατον σου λέω.

Υπάρχουν πράγματα που θέλει να ζήσει ένας άνθρωπος πριν πεθάνει. Να ταξιδέψει κάπου μακριά. Να δει το βόρειο σέλας. Να ερωτευτεί παράφορα. Να κάνει κάτι παράτολμο. Οι άνθρωποι έχουν bucket lists γεμάτες μεγαλεπήβολα πράγματα. Εμπειρίες ζωής. Περιπέτειες. Στιγμές που αλλάζουν τον άνθρωπο. Εγώ στο δικό μου bucket list έχω κι ένα πολύ πιο ταπεινό όνειρο.

Αν η ζωή μας ήταν ταινία, ο μοντέρ θα έκανε δύο πράγματα: θα έκοβε τις σκηνές που ήμασταν λίγοι, κακοί ή γελοίοι και  θα κρατούσε εκείνες που φαινόμασταν παρεξηγημένοι, γενναίοι, ή απλώς… καλόκαρδοι μέσα σε δύσκολες συνθήκες. Ο εγκέφαλος όλων μας έχει μοντέρ. Και PR manager. Και δικηγόρο. Αμέ! Η ψυχολογία το λέει self-serving bias (μεροληψία αυτοεξυπηρέτησης) και σημαίνει πως ό,τι πετυχαίνουμε το αποδίδουμε σε εμάς, ενώ ό,τι χαλάει το φορτώνουμε στη συγκυρία, στον πρώην, στον καιρό, στον Ερμή τον ανάδρομο και στο περιστέρι που μας κουτσούλησε το πρωί.

Πίνω στην υγειά μου! Φτάνει πια που για χρόνια νόμιζα ότι είμαι απόμακρη, μπλαζέ, αναίσθητη, συναισθηματικά "λίγη"! Και όλα αυτά επειδή το περιβάλλον μου με έβλεπε έτσι και μου το πετούσε στα μούτρα επειδή δεν ήμουν σαν εκείνους! Το λέω τώρα γιατί ενοχλούμαι. Όταν δεν αγκαλιάζω αμέσως, είμαι "κλειστή".  Όταν δεν λέω "σε λατρεύω μωρό μου", είμαι "μπλοκαρισμένη". Όταν δεν κάνω επίδειξη οικειότητας, είμαι "ψυχρή". Όχι.

Υπάρχουν μέρες που ενώ δεν συμβαίνει τίποτα, μέσα μου γίνεται δωδεκαμελής συνέλευση, εν πλήρη απαρτία. Όχι δράμα ή κάποιου είδους καταστροφή. Όχι γεγονός να βασιστώ πάνω του και να ξεδιπλώσω το εσωτερικό μου μαναφούκι. Απλώς μια εσωτερική ταλάντωση. Σαν να περπατάω σε γέφυρα που ορκίζομαι ότι τη νιώθω να πάλλεται. Σαν να έχει μείνει το σώμα σε παλιό σεισμό και να κάνει πρόβα για έναν που δεν λέει να έρθει να τελειώνουμε. Δεν απειλούμαι όμως. Δεν χάθηκε τίποτα. Δεν υπάρχει καμία αντικειμενική ρωγμή.

Το ξέρουμε. Το νιώθουμε. Κι όμως κάθε φορά που κάτι φεύγει, συμπεριφερόμαστε σαν να μας πήραν την πρωτοκαθεδρία σε δημοτικό συμβούλιο. Η ζωή δεν έχει ιδιοκτησίες. Έχω βαρεθεί να το λέω όπου σταθώ κι όπου βρεθώ. Έχει μόνο διελεύσεις. Άνθρωποι, στιγμές, πόνοι, χαρές, σπίτια, σώματα, σχέσεις... Έρχονται, μένουν λίγο ή πολύ, αλλά πάντα περνούν. Και εμείς, αντί να το δεχτούμε, κάνουμε το τραγικό λάθος να πιστεύουμε πως ό,τι είναι ωραίο θα μείνει για πάντα. Όχι επειδή είναι λογικό. Με τη λογική το ξέρουμε ότι δεν ισχύει. Επειδή το θέλουμε. Το συναίσθημα μας κάνει τσιριμόνιες.

Του το είπα ξεκάθαρα.  "Νιώθω τύψεις που δεν το έχω ξεπεράσει ήδη ενάμιση χρόνο μετά. Πότε θα τελειώσει; Θα ψειρίζω τη μαϊμού για πολύ ακόμη;". Με κοίταξε σαν να του είπα ότι νιώθω τύψεις που αναπνέω. "Γιατί τύψεις; Καινούργιο είναι αυτό τώρα;" Και άρχισα να τα αραδιάζω ένα-ένα σαν λίστα του σούπερ μάρκετ:

Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν την δεξιότητα να αγαπούν βαθιά αλλά δεν θέλουν σχέση. Νοιάζονται αρκετά για να ξεκινήσουν μια σχέση αλλά ξέρουν πόσο πονάει το τέλος της ή τους αγχωνει η διαχείριση των ευθυνών. Κι έτσι προτιμούν μια μορφή επικοινωνίας και επαφής που δεν είναι σχέση με την στενή έννοια της λέξης. Ας πούμε μια μορφή σχέσης που προσπαθεί να επιβιώσει χωρίς να προκαλεί κανέναν από τους εμπλεκόμενους. Και πριν το κρίνουμε, ίσως χρειάζεται να καταλάβουμε τι συμβαίνει όταν κάποιος προτιμά να αγαπά με αυτόν τον τρόπο. Νοιάζεσαι λοιπόν για καποιον, είστε "μαζί" με κάποιον τρόπο, αλλά δεν το λετε “σχέση”. Δεν είναι μόνο σεξ, δεν είναι μόνο φίλοι, δεν είναι ούτε δεσμός όμως. Είναι κάτι ενδιάμεσο. Έχει αγκαλιές. Έχει μοίρασμα. Έχει επικοινωνία. Έχει γέλιο. Έχει οικειότητα. Έχει σεξ. Έχει τρυφερότητα, αλλά δεν έχει όνομα. Ή μάλλον τα τελευταία χρόνια έχει, και λέγεται situationship . Δεν είναι άλλο είδος συναισθήματος. Είναι άλλο επίπεδο συμφωνίας. Ξέρω τι σκέφτεστε, αλλά δεν ...

Η εσωστρέφεια δεν είναι πρόβλημα χαρακτήρα. Είναι σταθερό γνώρισμα προσωπικότητας με βιολογική βάση στον τρόπο επεξεργασίας ερεθισμάτων (Ναι, κι εγώ το διάβασα 2 φορές για να το καταλάβω). Ο Carl Jung ήταν από τους πρώτους που μίλησε για εσωστρέφεια και εξωστρέφεια ως δύο βασικούς προσανατολισμούς της προσωπικότητας. Ο εσωστρεφής εστιάζει σε σκέψεις, φαντασία, συναισθήματα. Ο εξωστρεφής στον εξωτερικό κόσμο και στις δράσεις. Δεν σημαίνει ότι ο ένας αγαπά τους ανθρώπους και ο άλλος όχι. Σημαίνει ότι ο ένας "φορτίζει" με θόρυβο και ο άλλος με ησυχία. Η βιολογική της βάση είναι υπαρκτή, αλλά πολύπλοκη. Ο Hans Eysenck πρότεινε ότι οι εσωστρεφείς έχουν υψηλότερη βασική φλοιϊκή διέγερση. Η θεωρία δεν επιβεβαιώθηκε ως μοναδική εξήγηση, αλλά υποστηρίχθηκε εν μέρει και οδήγησε σε έρευνες που δείχνουν διαφορές σε δίκτυα προσοχής, ανταμοιβής και επεξεργασίας ερεθισμάτων. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πιο βαθιά τα ερεθίσματα, άρα χρειάζεται περισσότερη ησυχία μετά για να έρθει...

Δεν ξέρω αν το έχουμε συνειδητοποιήσει, αλλά κανένας άνθρωπος δεν έμαθε αρχικά να ηρεμεί μόνος του. Το μωρό κλαίει. Κάποιος το παίρνει αγκαλιά. Και το νευρικό του σύστημα μαθαίνει τι σημαίνει ηρεμία από το νευρικό σύστημα κάποιου άλλου. Αν αυτό γίνει καλά το παιδί χτίζει αυτορρύθμιση. Αν όχι, το παιδί ψάχνει ρύθμιση παντού ή φοβάται την εγγύτητα. Αυτό λέγεται συν-ρύθμιση. Δεν είναι life-hack. Είναι το αρχαιότερο πράγμα στον κόσμο. Δύο οργανισμοί που συγχρονίζονται χωρίς να το καταλάβουν. Η καρδιά χτυπά λίγο πιο αργά. Η αναπνοή βαθαίνει. Οι ώμοι κατεβαίνουν. Και δεν έγινε τίποτα μαγικό. Απλώς κάποιος έμεινε δίπλα μας. Ο εγκέφαλος δεν είναι μόνο σκέψεις. Πρωτίστως είναι ένα νευρικό σύστημα που κινείται ανάμεσα σε συναγερμό και ασφάλεια.