Μακάρια η πτωχή τώ πνεύματι
Αυτό ζήτησα, αυτό πήρα και καλά να πάθω. Έκατσα, άνοιξε τα κιτάπια του και που σε πονεί και που σε σφάζει...
Οποιαδήποτε ομοιότητα με οτιδήποτε μπορεί να σας θυμίζει το παρακάτω ξεβράκωμα είναι συμπτωματική (not), παρόλα αυτά είναι βασισμένη σε αληθινά γεγονότα (περίπου, μάλλον, ίσως και μπορεί). Τα ονόματα έχουν αλλαχτεί (ούτε καν) οι καταστάσεις όμως παραμένουν ακόμη το ίδιο μπερδεμένες και έκτοτε δεν έχει διορθωθεί το παραμικρό (το μόνο σίγουρο)!
Έχεις μεταγνωστική επίγνωση. Σημαίνει ότι μπορείς να σκέφτεσαι μια σκέψη και ταυτόχρονα να παρατηρείς τη σκέψη αυτή. Δηλαδή λες "Σκέφτομαι αυτό… αλλά γιατί το σκέφτομαι; Είναι αλήθεια ή έτσι νομίζω;" Οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν μέσα στις σκέψεις τους. Εσύ μπορείς να βγεις λίγο έξω από αυτές και να τις κοιτάξεις.
Πολλές φορές έχεις πει πράγματα "Αυτό ακούγεται σαν να είναι εντελώς δικό μου θέμα" ή "Ίσως το σκέφτομαι έτσι επειδή…" ή "Δεν ξέρω αν είναι αλήθεια ή δική μου ερμηνεία. Τώρα που το είπα το κατάλαβα" ή "Ναι! Αυτή είναι η σωστή λέξη! Αυτό σκέφτομαι! Αλλά γιατί το σκέφτομαι αυτό;" Ε, αυτό είναι η μεταγνωστική λειτουργία.
Και παρόλο που δεν θα το πιστέψεις αυτό για εσένα... δεν είναι συνηθισμένο αλλά είναι πολύ σημαντικό γιατί αυτός ο τρόπος σκέψης σου επιτρέπει να μαθαίνεις από εμπειρίες, να βλέπεις μοτίβα και να αλλάζεις τρόπο σκέψης σχετικά γρήγορα. Είναι ο λόγος που μπορείς να κάνεις συζητήσεις για τον τρόπο που λειτουργείς, σαν αυτές που κάναμε τόσο καιρό. Αλλά έχει και ένα κόστος...
Οι άνθρωποι με υψηλή μεταγνωστική επίγνωση συχνά σκέφτονται πολύ και κουράζουν τον εαυτό τους με ανάλυση γιατί τους είναι δύσκολο να αφεθούν σε κάτι χωρίς να το καταλάβουν πρώτα. Σου θυμίζει κάποια; Υπάρχει ένα μικρό παρατηρητήριο μέσα στο κεφάλι σου 24/7. Από όσα έχουμε συζητήσει τόσους μήνες, εσύ φαίνεται να λειτουργείς κάπως έτσι. Η περιέργειά σου έχει φτάσει τόσο μακριά που κάνει τον εγκέφαλό σου να παρατηρεί τον εαυτό του ενώ λειτουργεί. Τα λέω σωστά;
- Μμ...
Αυτό είναι υψηλή συναισθηματική επίγνωση. ΌΜΩΣ...! Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό σου, που εξηγεί σχεδόν όλα όσα συζητάμε. Από το χιούμορ σου και το ότι αντέχεις στα δύσκολα, μέχρι το ότι δεν κρατάς κακία, το ότι δεν έχεις κτητικότητα και το ότι δεν ζηλεύεις... Και αυτό το χαρακτηριστικό δεν είναι η ανάλυση. Είναι άλλο. Και είναι πολύ πιο σπάνιο.
Είναι αυτό που στην ψυχολογία λέγεται ψυχική ευκαμψία. Θα στο πω απλά για να το καταλάβεις. Η ψυχική ευκαμψία είναι η ικανότητα να νιώθεις κάτι έντονο χωρίς να εγκλωβίζεσαι σε αυτό και ταυτόχρονα να μπορείς να το κοιτάς από μακριά, να το σκέφτεσαι, να το μεταφράζεις και να συνεχίζεις να ζεις.
Μερικά παράδειγματα από εσένα είναι οταν έχεις πει εδώ μέσα με απόλυτη ψυχραιμία "Σήμερα είμαι έξαλλη" ενώ φαινοσουν μια χαρά, "Ναι, αυτό με στεναχώρησε πολύ και νιώθω ότι αδικήθηκα κατάφορα αλλά οκ" ή "Μόνο με ζόρισε; Πλάκα κάνεις; Με γάμησε εντελώς" και το έλεγες χαμογελώντας!
Οι περισσότεροι άνθρωποι ή αποφεύγουν το συναίσθημα ή πνίγονται μέσα σε αυτό. Ε, εσύ κάνεις κάτι άλλο. Λες "Πονάει πολύ ρε γαμώτο… αλλά κάτσε να το παρατηρήσω μπας και το καταλάβω καλύτερα". Ε, αυτό είναι η ψυχική ευκαμψία. Και είναι από τους ισχυρότερους παράγοντες ψυχικής ανθεκτικότητας που έχουν βρει οι ψυχολόγοι. Μη γελάς. Αλήθεια λέω!
- Μα δεν πνίγομαι και δεν αποφεύγω ΕΓΩ το συναίσθημα; Θα μας τρελάνεις τελείως; Τι συζητάμε τόσο καιρό;
Εννοώ ότι οι άνθρωποι με αυτό το χαρακτηριστικό επεξεργάζονται το πένθος πιο λειτουργικά, αντέχουν αλλαγές και μπορούν να ξαναχτίσουν τη ζωή τους πιο εύκολα μετά από απώλειες. Δεν σημαίνει ότι δεν πονάνε. Σημαίνει ότι πονάνε πολύ αλλά δεν σπάνε εύκολα. Και αυτό φαίνεται παντού στον τρόπο που μιλάς γι' αυτά που έχεις ζήσει, στο ότι μπορείς να γελάς μέσα σε δύσκολες καταστάσεις, στο ότι αναρωτιέσαι αντί να κατηγορείς τους άλλους.
Και θα σου πω και κάτι ακόμα. Ο λόγος που σου είπα παλιότερα ότι προχωράνε σχετικά γρήγορα εδώ μαζί δεν είναι τυχαίος. Οι άνθρωποι με υψηλή ψυχική ευκαμψία προχωρούν στη θεραπεία πιο γρήγορα γιατί δεν αντιστέκονται στο να κοιτάξουν μέσα τους. Αντιθέτως πορώνονται και βουτάνε στα βαθιά... ΑΛΛΑ!
Υπάρχει ένα πράγμα στο οποίο εσύ χάνεις αυτή την ευκαμψία και γίνεσαι εντελώς άκαμπτη. Και το έχουμε δει επίσης αρκετές φορές εδώ μέσα. Θες να σου πω πού;
- Ωχ. Δεν ξέρω αν θέλω. Μου άρεσε που ήμουνα γαμάτη τόση ώρα. Γιατί να μου το χαλάσεις;
Εκεί που χάνεις την ευκαμψία σου λοιπόν, είναι στο πώς σε βλέπουν οι άλλοι. Όχι γενικά. Συγκεκριμένα σε ένα σημείο. Στην ελκυστικότητά σου. Εκεί ο εγκέφαλός σου αλλάζει λειτουργία. Γίνεται πάλι 15 χρόνων. Στα περισσότερα θέματα είσαι ευέλικτη. Μπορείς να πεις με χαρακτηριστική άνεση "μάλλον κάνω λάθος", "ίσως είναι δικό μου θέμα", "θα το σκεφτώ, δεν το αποκλείω", "πάλι μαλακία είπα". Αυτό είναι ευκαμψία.
Αλλά όταν το θέμα αγγίζει την επιθυμία των άλλων προς εσένα, τότε γίνεται κάτι άλλο. Γίνεσαι απόλυτη. Θες παραδείγματα που ανοίγεις εσύ η ίδια μια ρωγμή στην αυταξία σου;
- Όχι εντάξει, κατάλαβα...
Παραδείγματα από όσα έχεις πει στο παρελθόν λοιπόν!
- "Ε, δεν είναι δύνατον να με θέλουν μόνο από την όψη, ας είμαστε ρεαλιστές"
- "Το σώμα μου από που κι ως που να είναι επιθυμητό; Το μυαλό μου μπορεί σε κάποιους να είναι και απλά το σώμα να το παραβλέπουν"
- "Αν το παραβλέψει κάποιος αυτό, τότε αξίζει να με θέλουν. Είμαι και πολύ καλή μάλιστα... Νομίζω δηλαδή".
Αυτό είναι σχεδόν πάντα αποτέλεσμα κάποιας παλιάς κοινωνικής εμπειρίας. Στη δική σου περίπτωση το έχουμε ήδη δει σε κοινωνική απόρριψη σε μια ηλικία που η κοινωνική αποδοχή εδραιώνεται. Ο εγκέφαλος τότε έφτιαξε έναν κανόνα για να προστατευτεί. Και ο δικός σου κανόνας σου έγινε "δεν είμαι ποθητή". Και όταν ένας κανόνας δημιουργηθεί τόσο νωρίς, ο εγκέφαλος τον κρατάει σαν νόμο της φύσης.
Το παράδοξο είναι ότι ενώ σε όλα τα άλλα είσαι τρομερά εύκαμπτη, σε αυτό το ένα σημείο είσαι πιο άκαμπτη από τους περισσότερους ανθρώπους. Και βρίσκεις μάλιστα και τρικ για να ξεφεύγει η κρίση σου από την πραγματικότητα. Και γι’ αυτό πολλές φορές λες κάτι σαν "Και τι έγινε που το είπε; Ο καθένας λέει ό,τι γουστάρει. Το πίστεψα εγώ νομίζεις;". Το θυμάσαι;
Δεν είναι θέμα αυτοεκτίμησης. Απο αυτή έχεις. Η αυταξία σου όμως μπάζει. Είναι παλιά νευρωνική χαρτογράφηση. Και εδώ είναι το πιο ενδιαφέρον. Η ζωή σου δίνει συνεχώς αντικρουόμενα δεδομένα σε αυτόν τον κανόνα. Σεξουαλική ζωή έντονη κατά καιρούς... Δεν σε έχουν χωρίσει ποτέ...
- Όχι ποτέ! Μια φορά.
Μα... Σε χώρισαν στ' αλήθεια;
- Ας είμαστε ακριβείς, έτσι; Ναι, με χώρισε.
Ωραία. Μια φορά σε 28 χρόνια ενεργής σεξουαλικής ζωής. Αυτά είναι δεδομένα που δεν ταιριάζουν με τον παλιό σου κανόνα. Το βλέπεις. Το καταλαβαίνεις, αλλά δεν πιστεύεις ούτε τον εαυτό σου. Και ο εγκέφαλος όταν βλέπει κάτι που δεν ταιριάζει με τον κανόνα που έχει θέσει, κάνει δύο πράγματα. Είτε αλλάζει τον κανόνα, είτε απορρίπτει τα δεδομένα. Ε, εσύ κάνεις το δεύτερο.
-Μμ
Θα σου κάνω τώρα μια πολύ σημαντική ερώτηση. Και θέλω την πιο ειλικρινή σου απάντηση. Όταν κάποιος δείχνει να σε θέλει και να σε διεκδικεί, το πρώτο πράγμα που σκέφτεσαι ποιό είναι;
- Ότι έχω καταλάβει λάθος.
Κι αν είναι τόσο εμφανές που αποκλείεται να έχεις καταλάβει λάθος;
- Ε πόσο εμφανές πια;!
Σου λέει "μου αρέσεις πολύ". Τόσο εμφανές!
- Τότε θα σκεφτώ ότι δεν έχει γούστο στις γυναίκες...
Καλό! Και μάλιστα είναι πολύ δικό σου χαρακτηριστικό αυτό που έκανες. Πήρες κάτι που σε δυσκολεύει να πιστέψεις και το γύρισες σε χιούμορ. Δεν έχει γούστο, ε; Κλασικός μηχανισμός αποφόρτισης. Και το κάνεις παντού στη ζωή σου. Το έχουμε δει στη δουλειά σου με τους ασθενείς, με τον Κώστα στο αμαξίδιο που του είχες πει "να δω τι άλλη δικαιολογία θα βρεις για να με στείλεις στον ΕΦΚΑ. Μέχρι και ανάπηρος έμεινες!", με τον εαυτό σου, ακόμα και τώρα που μιλάμε!
Το χιούμορ για σένα είναι βαλβίδα πίεσης. Και είναι από τους πιο υγιείς μηχανισμούς άμυνας που υπάρχουν. Αλλά υπάρχει ένα μικρό θέμα εδώ. Το χιούμορ σου κάνει δύο πράγματα ταυτόχρονα. Σε προστατεύει από τη μια, αλλά από την άλλη σε κρατάει και λίγο μακριά από κάτι που θα μπορούσε να σε αγγίξει περισσότερο. Δηλαδή αντί να πεις "Ναι, ίσως και να αρέσω πραγματικά όπως είμαι" λες "Ε, δεν έχει γούστο ο άνθρωπος, τι να κάνουμε;" Και έτσι δεν χρειάζεται να δοκιμάσεις μια σκέψη που σε φοβίζει. Και η σκέψη που σε φοβίζει ξέρεις ποια είναι;
- Ότι μπορεί να με θέλουν και ταυτόχρονα να έχουν και καλό γούστο;
Ακριβώς. Γιατί αν το πιστέψεις αυτό… Τι θα συμβεί;
- Που να ξέρω; Δεν έχει συμβεί ποτέ.
Αν το πιστέψεις τότε αλλάζει όλο το εσωτερικό αφήγημα που κουβαλάς από μικρή. Και ο εγκέφαλος αντιστέκεται στις μεγάλες αλλαγές. Είναι φυσιολογικό όμως αυτό. Μην αγχώνεσαι.
- Οκ. Δεν αγχώνομαι.
Θα σου πω τώρα κάτι που προκύπτει καθαρά από όσα έχεις περιγράψει τόσους μήνες. Οι άντρες που έχουν μείνει στη ζωή σου δεν ήταν σε καμία περίπτωση άντρες που συμβιβάστηκαν. Είχαν έντονη ερωτική επιθυμία για σένα σύμφωνα με τα δικά σου λεγόμενα. Αυτό λοιπόν σημαίνει ότι το αναγνωρίζεις. Και καλά κάνεις γιατί η επιθυμία δεν παριστάνεται εύκολα. Αλλά αυτή την πληροφορία ενώ την ξέρεις, την απορρίπτεις για να κουμπώνει το εφηβικό αφήγημά σου καλύτερα στο παρόν. Γι’ αυτό πολλές φορές σου λέω ότι το θέμα σου δεν είναι η αυτοεκτίμηση γενικά.
Ξέρεις ήδη ότι η ελκυστικότητα δεν λειτουργεί πάντα με αντικειμενικά κριτήρια. Δεν είναι μόνο συμμετρία, κιλά και αντικειμενική για την εποχή ομορφιά. Υπάρχει και κάτι άλλο που παίζει τεράστιο ρόλο. Η ερωτική παρουσία. Και αυτό είναι από τα πιο ισχυρά στοιχεία έλξης. Και το ξέρεις. Που το ξέρεις; Μα το ζεις! Αλλά συνεχίζεις να μην το πιστεύεις. Ξέρεις ήδη ότι δεν έχει να κάνει με τους άλλους. Είναι το πώς νιώθεις εσύ μέσα στο σώμα σου.
Αλλά εδώ υπάρχει μια μικρή ψυχολογική παγίδα που παρόλη την οξυδέρκειά σου, σου διαφεύγει. Η εικόνα σώματος είναι νευρολογικός χάρτης, όχι καθρέφτης! Και ο χάρτης ο δικός σου δεν είναι εντελώς σωστός. Φτιάχτηκε τόσο νωρίς που ακόμα και τώρα ο εγκέφαλος επιμένει να θέλει προστατευτεί από κάθε πιθανή απογοήτευση με κάθε κόστος. Γιατί νομίζει ότι η απόρριψη θα σε επηρεάσει όπως τότε που ήσουν 15 χρόνων. Κι έτσι όταν κάποιος σε θέλει, η πρώτη σου σκέψη είναι "αποκλείεται!", "έχει περίεργο γούστο", "κάτι άλλο βλέπει". Είναι παλιός κανόνας επιβίωσης που σε κάνει να νιώθεις ασφαλής.
Το ενδιαφέρον όμως με εσένα είναι κάτι άλλο... Παρά αυτόν τον κανόνα στο κεφάλι σου, εσύ λειτουργείς ερωτικά πολύ ελεύθερα. Αυτό συμβαίνει γιατί στο σώμα σου υπάρχει κάτι που λέγεται ερωτική νοημοσύνη. Δηλαδή το σώμα σου ζει την επιθυμία χωρίς ντροπή όταν αισθανθεί ασφάλεια. Και εδώ είναι το παράδοξο της ιστορίας σου. Το μυαλό σου λέει "το σώμα μου δεν είναι ποθητό", το σώμα σου όμως όταν βρεθεί με τον σωστό για σένα παρτενέρ λέει "είμαι απολύτως ζωντανό και δεν με νοιάζει τίποτα". Και αυτά τα δύο δεν έχουν ακόμα συμφιλιωθεί πλήρως μέσα σου. Και είναι πολύ φυσιολογικό μετά από όσα έχεις περάσει.
- Κι αυτό φυσιολογικό;! Εγώ πια, σκάω από ψυχική υγεία!
Θα σου κάνω άλλη μια ερώτηση που βοηθά να καταλάβουμε κάτι βαθύτερο. Αν αύριο κάποιος που σου άρεσε, σου έλεγε σοβαρά "Μου αρέσεις πολύ ακριβώς έτσι όπως είσαι. Το σώμα σου, ο τρόπος που κινείται, που υπάρχει μέσα στο χώρο. Ο τρόπος που αντιδράει, όλα!" ποια θα ήταν η πρώτη σκέψη στο κεφάλι σου;
- Έκαστος στο βίτσιο του... Χαχαχα, ε ξέρω κι εγώ... ότι κάτι περίεργο θα έχει το γούστο του. Δεν μπορεί!
Αυτό είναι το σενάριο ομπρέλα του εγκεφάλου σου λοιπόν. Ξανά και ξανά! Και είναι πολύ έξυπνος τρόπος άμυνας. Ο εγκέφαλος λέει "Αν το αποδώσω σε ιδιότροπο γούστο του άλλου, δεν χρειάζεται να αλλάξω την εικόνα που έχω για τον εαυτό μου". Δηλαδή προστατεύεις μια παλιά πεποίθηση χωρίς να το καταλαβαίνεις. Και το χιούμορ "βιτσιόζος" το κάνει ακόμα πιο εύκολο να περάσει.
Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία όμως. Αν ένας άντρας σε θέλει στο σεξ, αν σε ψάχνει, αν θέλει να περνάει χρόνο μαζί σου, τότε το σενάριο "απλώς έχει περίεργο γούστο" αρχίζει να μην εξηγεί πολλά πράγματα. Γιατί το "βιτσιόζος" εξηγεί μόνο το σεξ. Δεν εξηγεί την οικειότητα, την παρουσία, την επένδυση χρόνου. Και εκεί αρχίζει να φαίνεται ότι ο παλιός κανόνας του μυαλού σου δεν ταιριάζει τόσο καλά με την πραγματικότητα.
- Αποκλείεται δηλαδή να έχει όντως ιδιότροπο γούστο; Γιατί το αποκλείουμε αυτό έτσι εύκολα;
Θα σου πω και κάτι που ίσως σε ξαφνιάσει. Από όσα έχουμε πει, οι άντρες που σε θέλουν δεν σε θέλουν ΠΑΡΑ το σώμα σου. Σε θέλουν ΚΑΙ λόγω του σώματός σου. Γιατί η επιθυμία δεν είναι μόνο οπτική. Είναι κίνηση, φωνή, ανταπόκριση, χιούμορ, ενέργεια, οικειότητα. Και που το ξέρεις εσύ συγκεκριμένα αυτό; Μα γιατί κι εσύ έτσι συμπεριφέρεσαι όταν αξιολογείς ερωτικά τους άλλους! Γιατί λοιπόν αποκλείεις να αξιολογεί και κάποιος άλλος έτσι;
Άκου κάτι που σίγουρα θα σε κάνει να χαμογελάσεις. Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό σου που γενικά θεωρείται πολύ ελκυστικό και νομίζω δεν το έχεις καταλάβει. Πάρτο σαν να κουτσομπολεύουμε τώρα που ξέρω ότι σε διασκεδάζει. Ξέρεις τι υπάρχει σε αφθονία σε εσένα; Η αυθεντική αμηχανία σου σε συνδυασμό με το χιούμορ σου. Άσε με να στο εξηγήσω γιατί αυτό είναι πιο δυνατό απ’ όσο φαντάζεσαι. Αυτό που κάνεις τις στιγμές που οι περισσότεροι άνθρωποι θα ντρέπονταν, θα κρύβονταν, θα προσπαθούσαν να φανούν "τέλειοι". Εσύ κάνεις κάτι άλλο. Το λες. Το ξεσκεπάζεις. Το διακωμωδείς.
Παραθετω παραδείγματα που έχεις πει:
- "Και αν δεν με θέλει σαν τι μπορώ να κάνω εγώ; Έχω τρόπο να ξυπνήσω μουνάρα και δεν το κάνω γιατί θέλω να βασανίζω τον καθρέφτη μου; Άμα την κάνει θα κάνω το γνωστό. Σαν πετύχει η μαλακία, τυφλά να ’χει το γαμήσι".
- "Ε, αντικειμενικά μιλώντας, στις μεγάλες σχέσεις μου ο ένας όταν έβγαζε τα γυαλιά του μετά βίας έβλεπε και ο άλλος ο καημένος, ευτυχώς για μένα και κρίνοντας από τις πρώην του, είχε χάλια γούστο στις γυναίκες. Αααα υπήρξα τυχερή, δεν έχω παράπονο",
- "Όχι, μην πέσω κάτω τόσα κιλά ποιος θα με σηκώσει μετά, εσύ είσαι 30 κιλά όλος κι όλος".
Αυτό είναι κάτι που στην ψυχολογία λέγεται αυθεντική αυτοαποκάλυψη. Και είναι εξαιρετικά ελκυστικό χαρακτηριστικό. Γιατί στέλνει ένα μήνυμα που λίγοι άνθρωποι στέλνουν. Και το μήνυμα λέει "ξέρω ακριβώς ποια είμαι και δεν θα παίξω κανένα ρόλο".
Οι περισσότεροι άνθρωποι στις σχέσεις φιλτράρουν, προσέχουν τι θα πουν, προσπαθούν να φανούν καλύτεροι, ομορφότεροι, σωστότεροι... Δεν κρατάει για πολύ βέβαια και κάποια στιγμή αποκαλύπτονται αλλά εσύ κάνεις το αντίθετο! Λες "άκου να δεις κουσούρια για να μην μου λες μετά ότι δεν σου τα είπα!" Και με αυτόν τον τρόπο χαμηλώνεις τις άμυνες του άλλου γιατί λες πράγματα που και οι άλλοι σίγουρα έχουν ζήσει οι ίδιοι αλλά δεν λένε. Και αυτό δημιουργεί οικειότητα πολύ γρήγορα. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλοί σου ανοίγονται τόσο εύκολα. Δεν είναι τυχαίο. Είσαι από εκείνους τους ανθρώπους που κάνουν τους άλλους να νιώθουν ασφαλείς να είναι ανθρώπινοι. Και αυτό είναι σπάνιο. Αλλά υπάρχει και μια παγίδα.
- Αλίμονο...!
Το ίδιο χαρακτηριστικό που σε κάνει ελκυστική μπορεί καμιά φορά να κρύβει κάτι. Το χιούμορ σου δεν είναι μόνο παιχνίδι. Είναι και πανοπλία. Δηλαδή αν προλάβεις να γελάσεις με κάτι, κανείς δεν μπορεί να σε πληγώσει με αυτό. Και εδώ θα σου κάνω μια ερώτηση που πάει ένα βήμα πιο βαθιά. Αν αύριο ξαφνικά σταματούσες να αυτοσαρκάζεσαι για το σώμα σου, και απλώς το άφηνες να υπάρχει χωρίς δικά σου σχόλια… τι πιστεύεις ότι θα σου συνέβαινε; Πως θα ένιωθες;
- Θα ένιωθα εκτεθειμένη... Ω να σου! Θα ένιωθα εκτεθειμένη;! Γιατί το είπα αυτό; Γιατί εκτεθειμένη; Το αντίθετο δεν έπρεπε να αισθάνομαι;
Ναι. Κανονικά θα έπρεπε να είναι το αντίθετο. Αλλά στον ψυχισμό λειτουργεί και αλλιώς. Ο αυτοσαρκασμός σου είναι προληπτικό χτύπημα. Όταν λες πρώτη "μην πέσω κάτω γιατί ποιος θα με σηκώσει" κάνεις κάτι πολύ συγκεκριμένο. Παίρνεις τον έλεγχο της ντροπής. Δηλαδή πριν προλάβει κάποιος να σε δει έτσι, το λες εσύ. Έτσι συμβαίνουν δύο πράγματα. Πρώτον κανείς δεν μπορεί να σε αιφνιδιάσει και δεύτερον εσύ κρατάς τον έλεγχο της στιγμής.
Αν όμως δεν το κάνεις… τότε συμβαίνει αυτό που ένιωσες. Μένει μια σιωπή. Και εκεί εμφανίζεται η έκθεση. Γιατί τότε δεν ελέγχεις την αφήγηση, δεν κατευθύνεις εσύ, δεν έχεις "σπάσει" την ένταση. Και ο εγκέφαλος λέει "Ωπ. Τώρα είμαστε γυμνοί".
Το ενδιαφέρον είναι ότι το κάνεις παντού. Όχι μόνο με το σώμα σου. Το κάνεις με το σεξ, με το πένθος, με την ηλικία, με τη δουλειά, με τις δυσκολίες, με όλα. Είναι η υπογραφή του χαρακτήρα σου.
Αυτός ο μηχανισμός δεν είναι μόνο ενδεικτικό άμυνας. Οι άνθρωποι που έχουν υψηλή ψυχική ανθεκτικότητα, έντονη ενσυναίσθηση, κοινωνική ευφυΐα, συχνά χρησιμοποιούν χιούμορ για να αποφορτίζουν το ανθρώπινο βάρος. Και το δικό τους αλλά και των γύρω τους. Κι εσύ το κάνεις πολύ αποτελεσματικά.
Αλλά υπάρχει κι αυτή η μικρή παρενέργεια που φαίνεται να σε επηρεάζει μερικές φορές. Ο κόσμος συχνά δεν βλέπει ότι κάτω από αυτό το χιούμορ υπάρχει και ευαισθησία. Όχι αδυναμία. Με προσέχεις; Ευαισθησία. Κι εσύ έχεις πολύ, αλλά την κρύβεις. Και μάλιστα παρεξηγείσαι κιόλας όταν δεν την διακρίνουν σε εσένα. Τα λέω σωστά;
- Ναι πανάθεμά με...
Υπάρχει ένα σημείο στη ζωή σου όπου αυτό το χιούμορ σταματάει τελείως. Και τότε φαίνεται η πραγματική ένταση των συναισθημάτων σου. Το έχουμε δει ήδη δύο φορές στις ιστορίες που μου έχουμε συζητήσει. Να συνεχίσω; Αντέχεις;
- Εδώ που φτάσαμε, μη με κρατάς σε αγωνία, αμαρτία...
Το σημείο όπου σταματάει το χιούμορ σου είναι η απώλεια ανθρώπων. Εκεί ο μηχανισμός σου αλλάζει τελείως. Σκέψου τα παραδείγματα που έχεις ήδη περιγράψει. Με τον Κώστα το χιούμορ υπήρχε παντού, τα πειράγματα, οι αστείες στιγμές... Ακόμα και μέσα στην ασθένεια. Με την μητέρα σου το ίδιο.
Αλλά όταν έφτασε η απώλεια… εκεί δεν υπήρχε όχι μόνο το χιούμορ. Δεν υπήρχε τίποτα. Μόνο διεκπεραίωση και απόσυρση. Γιατί εκείνη τη στιγμή έκανες ΟΛΑ τα συναισθήματα στην άκρη ώστε να λειτουργήσεις με βάση τις συνθήκες. Μετά έδιωξες τους πάντες, έκλεισες την πόρτα, απομονώθηκες και είπες στην απώλεια στοχευμένα και συνειδητά "και τώρα οι δύο μας θα ζήσουμε για λίγο παρεούλα".
Και το ίδιο μοτίβο αποκαλύφθηκε ότι το κάνεις κι αλλού. Που;
- Που να ξέρω;
Ποιο είναι το μόνο συναίσθημα που δεν επιτρέπεις καν στον εαυτό σου να νιώσει;
- Α, τη ζήλια εννοείς;
Μπράβο! Γιατί; Τι κακό έχει η ζήλια; Είσαι ικανή να θυμώσεις και να το ελέγξεις, μπορείς να πεις κάποια κακία να το αναγνωρίσεις, να κρυφογελάσεις, να πεις το κλασικό "θα καώ στην κόλαση τελικά" και να το αφήσεις να περάσει ή και να ζητήσεις συγνώμη... Τι έχει η ζήλια που σε απωθεί τόσο που την έχεις θάψει τόσο βαθιά;
- Είναι κακό συναίσθημα. Πιο κακό από την κακία. Είναι "να στερηθεί κάποιος κάτι για να το έχω εγώ". Γιατί να το έχω εγώ; Τι παραπάνω έχω εγώ από κάποιον άλλον; Η ζήλια εμπεριέχει και κακία και εγωισμό και κτητικότητα και αλαζονία. Δεν επιτρέπω στον εαυτό μου να γίνω τέτοιος άνθρωπος.
Φαίνεται λοιπόν να έχεις μετατρέψει τη ζήλια από ένα απλό συναίσθημα σε ηθικό σφάλμα. Και όταν κάτι γίνει ηθικό σφάλμα, δεν το αφήνουμε ποτέ να εμφανιστεί. Μέχρι τώρα την έχεις ορίσει μέσα σου με έναν πολύ στενό, ηθικό τρόπο. Και αυτό που περιγράφεις ως ζήλια είναι όντως είναι μια τοξική μορφή της. Η ψυχολογία όμως βλέπει τη ζήλια πολύ πιο πλατιά. Υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα.
1. Ζήλια / σύγκριση
"Αχ, γιατί να μην έχω ΚΑΙ εγώ αυτό;"
2. Επιθυμία / έμπνευση
"Θα ήθελα ΚΑΙ εγώ κάτι τέτοιο. Τι πρέπει να κάνω για να το κατακτήσω;"
3. Κακοπροαίρετη ζήλια
"Μακάρι να μην το είχε εκείνος και να το είχα ΜΟΝΟ εγώ!"
Εσύ έχεις κάνει κάτι πολύ χαρακτηριστικό. Ακυρώνεις συχνά το 1 και το 2 επειδή φοβάσαι μην αισθανθείς το 3. Τι φοβάσαι ότι θα γίνει εάν το αισθανθείς; Το έχεις αισθανθεί ποτέ, για αρχή;
- Ε φυσικά!
Και πως πήγε αυτό; Τι παρατήρησες εσύ που όλα τα παρατηρείς;
- Τι να παρατηρήσω δηλαδή πέρα από το ότι ζήλεψα; Και πώς θα μπορούσε να πάει; 23 χρόνων ήμουν. Άσχημα πήγε. Γιατί, δεν ξέρω... Δεν έχει καμία χρησιμότητα η ζήλια, το έχω ξεκαθαρίσει από πολύ νωρίς αυτό. Εμένα προσωπικά δεν μου προσφέρει τίποτα, σε κανέναν δεν προσφέρει βασικά. Σε μένα ένας λόγος παραπάνω, γιατι σε κάποιον άλλο μπορεί να προσφέρει ίσως σε επίπεδο επιθυμίας και να τους ενεργοποιήσει να διεκδικήσουν κάποιον παραπάνω, να κάνουν σχέδια για να αποκτήσουν το αντικείμενο του πόθου τους, δεν ξέρω... εγώ δεν το κάνω αυτό. Τα έκανα δηλαδή τότε και δεν μου άρεσε ο άνθρωπος που έγινα. Άρα, η ζήλια είναι ένα εντελώς αχρείαστο συναίσθημα για μένα. Μόνο βασανιστικό. Γιατί να αρχίσω να ζηλεύω τώρα στα γεροντάματα;
Ωραιαααα. Τώρα φτάνουμε στην παρεξήγηση. Δεν προσπαθώ να σε μάθω να ζηλέυεις. Έχεις όμως τόσο αυστηρό αξιακό σύστημα βασισμένο στη λογική που δεν αφήνεις καθόλου χώρο για το συναίσθημα. Όχι μόνο τη ζήλια. Όλα λίγο ή πολύ, και συνήθως πολύ, περνάνε από αξιολόγηση μέσα σου, απλά τώρα πιάσαμε τη ζήλια γιατί την έχεις βάλει για κάποιο λόγο στο άκρο των απαγορευμένων συναισθημάτων. Δεν ζητάω να την καλλιεργήσεις. Απλώς θέλω να μπορέσεις να την δεις πριν την ακυρώσεις. Όπως κάνεις με τα υπόλοιπα.
- Γιατί;! Εγώ δεν ζηλεύω και περνάω ωραία. Τους άλλους δεν τους ζηλεύω και περνάνε κι αυτοί ωραία. Ποια η χρησιμότητα;
Στην ψυχολογία δεν θεωρούμε τη ζήλια πρόβλημα. Κανένα συναίσθημα, δηλαδή. Το θέμα είναι τι κάνεις όταν τη νιώσεις. Υπάρχουν δύο δρόμοι. Η ανώριμη διαχείριση με έλεγχο, με σκηνές, θυμό, κατηγορίες ή τιμωρία. Και η ώριμη διαχείριση με αναγνώριση, κατανόηση τι την πυροδότησε και ευθύνη για το συναίσθημα. Δηλαδή να μπορεί κάποιος να πει "Με πείραξε αυτό, μάλλον γιατί φοβήθηκα μήπως σε χάσω". Αυτό δεν είναι έλλειψη αξιοπρέπειας. Είναι συναισθηματική επίγνωση. Συμφωνείς;
- Που χρησιμεύει δεν μου λες όμως...
Θα σου πω κάτι που προκύπτει από όλα όσα έχουμε συζητήσει. Εσύ δεν είσαι άνθρωπος που λειτουργεί με ζήλια. Δεν θα γίνεις ζηλιάρα τώρα ξαφνικά. Λειτουργείς με αξιοπρέπεια, ελευθερία, σεβασμό και πολύ ισχυρό αυτοέλεγχο. Αλλά καμιά φορά άνθρωποι με τόσο ισχυρό αξιακό σύστημα κάνουν κάτι ασυνείδητα. Δεν επιτρέπουν στον εαυτό τους να είναι απλώς... ανθρώπινοι.
Το συναίσθημα δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη συμπεριφορά. Μην το μπερδεύεις. Μπορεί κάποιος να νιώσει ζήλια και να μην ελέγξει κανέναν, να μην κάνει σκηνή, να μην στερήσει τίποτα από κανέναν. Απλώς να πει "Α, κοίτα να δεις... Αυτό με τσίτωσε λίγο" και μέχρι εκεί.
Και εδώ είναι το ενδιαφέρον που αξίζει να ψάξουμε. Ενώ εσύ έχεις χτίσει έναν χαρακτήρα που λειτουργεί με πραγματική πυγμή, απαγορεύεις στον εαυτό σου ένα συναίσθημα γιατί δεν ταιριάζει με την εικόνα που θες να έχεις για τον εαυτό σου. Όχι γιατί δεν υπάρχει. Με προσέχεις; Απλώς γιατί το θεωρείς ασύμβατο με τον χαρακτήρα σου. Και αναρωτιέμαι... Γιατί; Τι σε φοβίζει τόσο;
Εσύ θα μου πεις... Γιατί δεν κρατάς επαρκή επαφή με τα συναίσθηματά σου γενικά τελευταία; Σε τι σου έχουν φταίξει;
- Όντως τώρα; Εγώ νόμιζα ότι έχω επαφή με τα συναισθήματα μου. Δεν έχω;
Δεν σου είπα ότι δεν έχεις συναισθήματα. Σου είπα κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο. Οτι κρατάς απόσταση από το βίωμα τους. Δηλαδή, ναι τα εντοπίζεις αστραπιαία, ναι τα κατανοείς, τα περιγράφεις με μεγάλη ακρίβεια, τα αναλύεις, τα βάζεις σε πλαίσιο, ΑΛΛΑ δεν τα αφήνεις να κάτσουν μέσα σου για πολύ. Και ψάχνουμε να βρούμε το γιατί.
Και από όσα έχουμε συζητήσει, το μοτίβο που υπάρχει δεν είναι ότι δεν έχεις συναίσθημα. Το αντίθετο. Έχεις πολύ συναίσθημα, αλλά για να το τιθασεύσεις ανέπτυξες ένα πολύ ισχυρότερο σύστημα ρύθμισης.
Γιατί έπιασα τη ζήλια; Για αρχή, εσύ γιατί την ανέφερες, ξέρεις; Γιατί η ζήλια είναι από τα πιο "ανεπιθύμητα" συναισθήματα για ανθρώπους με ισχυρή ηθική ταυτότητα. Δηλαδή για ανθρώπους που λένε "δεν θέλω να είμαι μικρόψυχος" ή "ποιος είμαι εγώ για να δικαιούμαι έστω και να θελήσω να στερήσω κάτι από κάποιον άλλον για να το έχω εγω;" Εσύ το είπες σχεδόν αυτολεξεί την προηγούμενη φορά. Άρα είναι καθαρό παράδειγμα συναισθήματος που έχεις βάλει στη λίστα "δεν είμαι εγώ αυτό".
- Και είναι κακό αυτό;
Πάμε, πιο αναλυτικά... Έχεις την ευχέρεια να λες μέσα σε 30 δευτερόλεπτα εαν υπάρχει συναίσθημα, ποιό είναι και γιατί. Επιπλέον να διαχωρίζεις εάν είναι λογικό ή παράλογο και εάν είναι παράλογο να μην του δώσεις σημασία. Δηλαδή κάνεις πολύ γρήγορη επεξεργασία. Και αυτό μειώνει την ένταση του βιώματος.
Έχεις υψηλή αυτοπαρατήρηση, δυνατή λογική επεξεργασία, συναισθηματική επίγνωση και επίσης γρήγορη συναισθηματική ρύθμιση. Και αυτό μπορεί να κάνει κάποια συναισθήματα να περνάνε πολύ γρήγορα από το σώμα σου χωρίς να τα ζεις πολύ.
- Δεν καταλαβαίνω. Που είναι πρόβλημα;
Πουθενά απαραίτητα. Σε πολλούς ανθρώπους αυτό είναι δεξιότητα επιβίωσης. Ειδικά σε ανθρώπους σαν εσένα που φρόντιζαν άλλους για χρόνια, κουβάλησαν μεγαλύτερες ευθύνες από αυτές που τους αναλογούσαν, επιπέδου ζωής ή θανάτου, και έπρεπε να λειτουργούν μέσα σε δύσκολες καταστάσεις.
Η θεραπεία σε αυτή την περίπτωση δεν προσπαθεί να διορθώσει κάποιο πρόβλημα. Γιατί δεν υπάρχει κανένα. Προσπαθεί όμως να σου ανοίξει επιλογές. Δηλαδή να μπορείς αν θέλεις να μείνεις λίγο περισσότερο σε ένα συναίσθημα χωρίς να το επεξεργαστείς αμέσως. Όχι να χάσεις τη λογική σου. Δεν μπορεί να σου συμβεί αυτό ακόμα κι αν το θελήσεις. Απλώς να έχεις και τα δύο εργαλεία. Γιατί εσύ μετά τους θανάτους έχεις δαιμονοποιήσει γενικά τα συναισθήματα ως επικίνδυνα. Αλλά δεν ήσουν ποτέ αυτή και δεν είσαι ούτε τώρα. Γι'αυτό και δεν τα πας και πολύ καλά σε αυτό και από την μια έχεις την ανάγκη να τα ελέγχεις τόσο στενά γιατί σου είναι αδύνατον να μην αισθάνεσαι φυσικά, αλλά από την άλλη διψάς για έκφραση. Μέχρι και μεθυσμένο μήνυμα έγραψες στον εαυτό σου δηλαδή. Τι άλλο θες για απόδειξη;
Βλέπω απέναντι μου έναν άνθρωπο που ενώ νιώθει πολύ βαθιά, έχει αποφασίσει από φόβο να μην αφήνει κανένα συναίσθημα να τον παρασύρει. Και αυτό...
Πες μου κάτι άλλο, όταν νιώθεις κάτι έντονο όπως λύπη, φόβο, ζήλια ή θυμό πόσο γρήγορα εμφανίζεται μέσα σου η σκέψη "Οκ, φτάνει ας το δούμε ψύχραιμα τώρα";
- Ο φόβος μπορεί να κρατήσει και μέρες. Αν είναι έντονος όμως, παγώνω και αποσύρομαι. Με την λύπη το ζω κατά κύματα, κλαίω-ξεσπάω...Δηλαδή σε μια ώρα έχω ξεμπερδέψει με τα πολλά-πολλά και είμαι πάλι λειτουργική μέχρι την επόμενη φορά. Ο θυμός μένει ελάχιστα γιατί τον μαζεύω σχετικά γρήγορα όσο δεν λαμβάνω εξοργιστικό feedback που δεν με αφήνει να ηρεμήσω δηλαδή. Η ζήλια δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου. Την κόβω απ' τη ρίζα.
Αυτό που περιγράφεις είναι πολύ συνεπές μοτίβο ρύθμισης συναισθημάτων. Και μάλιστα αρκετά ξεκάθαρο. Δεν μοιάζει με άνθρωπο αποκομμένο από συναίσθημα. Μοιάζει όμως με άνθρωπο που κάθε συναίσθημα δεν μένει χωρίς διαχείριση. Τι βλέπω εγώ εδώ; Ότι έχεις πολύ ισχυρό φίλτρο πριν το συναίσθημα πάρει χώρο. Και όταν πάρει, πάλι δεν το αφήνεις ανεξέλεγκτο.
Φοβάσαι; αποσύρεσαι.
Λυπάσαι; εκτονώνεις γρήγορα για να ξεμπερδεύεις όπως είπες.
Θυμώνεις; δεν το αφήνεις να φτάσει ψηλά.
Ζηλεύεις; το απαγορεύεις από πριν
Άρα το μοτίβο σου είναι φιλτράρισμα και γρήγορη ρύθμιση.
Και αυτό έχει δύο όψεις. Τη θετική, που σε κρατά λειτουργική, δεν παρασύρεσαι εύκολα και δεν πληγώνεις τους άλλους από παρόρμηση. Και την αρνητική, που μερικά συναισθήματα δεν προλαβαίνουν να σου πουν τι πληροφορία κουβαλούν. Η ζήλια, για παράδειγμα, συχνά δείχνει απλώς ότι κάτι έχει αξία για σένα ή ότι φοβάσαι την απώλεια. Δεν χρειάζεται να σε οδηγήσει σε κακή συμπεριφορά.
- Και δεν το ξέρω ήδη ότι φοβάμαι την απώλεια; Τι συζητάμε τόσο καιρό; Δεν την θέλω καθόλου τη ζήλεια. Βασανίζομαι λέμε! Και τι έγινε αν αναγνωρίσω ότι κάτι έχει αξία για μένα; Τη ζήλια περίμενα για να το καταλάβω; Δεν έχω άλλα κριτήρια αξιολόγησης ανθρώπων; Εάν χάσω κάτι που έχει αξία για μένα θα πονέσω αναλογικά με την αξία που έχει μέσα μου. Δεν θέλω να το ξαναπάθω. Δεν θα επανέλθω ποτέ λέμε. Εδώ, θα μου τρως τα λεφτά κάθε Πέμπτη μέχρι να πεθάνω!
Υπάρχει μια πιθανότητα, όχι βεβαιότητα ομολογώ, το ίδιο το φίλτρο σου που λέει "δεν έχει νόημα να το σκέφτομαι" να κόβει και πράγματα που όντως έχουν νόημα για σένα. Δηλαδή επιθυμίες που θα μπορούσαν να μείνουν λίγο περισσότερο στο προσκήνιο. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλός σου είναι πολύ καλός στο να λέει "το λύνουμε και πάμε παρακάτω" αλλά μήπως μερικές φορές αξίζει να πεις "για κάτσε λίγο να το ζήσω";
- Λες να μην το έχω σκεφτεί αυτό; Όμως ο πόνος ήταν τόσος μεγάλος που ακόμη και η πιθανότητα να ζήσω πάλι κάτι που έχει αξία, προτιμώ να εξαλείψω έναν πιθανό μελλοντικό παρόμοιο πόνο, παρά να το ζήσω. Δεν θα το αντέξω, λέμε.
Μαρία, κοίτα με λίγο. Εάν σου έλεγε κάποιος "Έχεις αντέξει ήδη πάρα πολλά. Πως τα κατάφερες ρε παιδί μου να πεθάνουν στα χέρια σου μάνα και σύντροφος ζωής μέσα σε ένα τρίμηνο με εσένα φροντιστή τους για χρόνια κι εσύ να είσαι ακόμα λειτουργική; Πως άντεξες;" τι θα του απαντούσες;
- "Να πεθάνουν είναι το μόνο εύκολο. Να ζήσουν αποδείχθηκε το δύσκολο, χαχαχα"
Ε, όχι τώρα αυτό. Όχι χιούμορ τώρα. Σε δυσκολεύει, το ξέρω. Σε παρακαλώ, σκέψου τι θα απαντούσες επί λέξη σε κάποιον που θα σε ρωτούσε πως άντεξες. Εγώ σε ρωτάω τώρα! Πως άντεξες;
- "Κι εσύ θα άντεχες. Δεν υπάρχει άλλη επιλογή".
Βλέπεις τι κάνεις; Δεν ακυρώνεις τον άλλον εύκολα. Τον εαυτό σου όμως; Κάνεις κάτι πολύ συγκεκριμένο. Κανονικοποιείς την εμπειρία και κατεβάζεις την ένταση του συναισθήματος. Δηλαδή το μεταφράζεις σαν κάτι που δεν είναι ξεχωριστό, κάτι που απλώς έτσι λειτουργούν οι άνθρωποι όταν χρειαστεί. Και το κάνεις σε όλα τα καλά σου χαρακτηριστικά αυτό. Αυτό όμως έχει δύο πλευρές. Δίνεις δύναμη στον άλλον, δεν δέχεσαι εύκολα εξιδανίκευση, δεν χτίζεις ταυτότητα πάνω στο ενδεχόμενο να είσαι ξεχωριστή. Πολύ ώριμη στάση, αλλά την ίδια στιγμή κάνεις κάτι άλλο χωρίς να το πολυκαταλαβαίνεις. Μικραίνεις τη δική σου εμπειρία. Τον εαυτό σου τον ίδιο μερικές φορές. Κι αυτό είναι τουλάχιστον κρίμα.
Γιατί η πραγματικότητα Μαρία, είναι ότι δεν θα αντιδρούσαν όλοι οι άνθρωποι το ίδιο σε αυτά που πέρασες. Κάποιοι θα κατέρρεαν, κάποιοι θα παγώναν, κάποιοι θα κλείνονταν, κάποιοι θα αποσυνδέονταν εντελώς. Θυμάσαι τι είχες πει στην φίλη σου; "Αν πεθάνει ο Κώστας, θα γίνω πολύ κακός άνθρωπος". Γιατί το νόμιζες αυτό για εσένα; Προέβλεψες τον πόνο και ξέρεις ότι ο υπέρμετρος πόνος μπορεί να το κάνει αυτό κάποιες φορές στους ανθρώπους. Το ότι εσύ φρόντιζες, άντεξες, έχασες, συνέχισες να φροντίζεις, ξανά έχασες, ξανά άντεξες, επεξεργάστηκες και συνεχίζεις να συνδέεσαι με ανθρώπους ικανοποιητικά ακόμη και τώρα δεν είναι δεδομένο για όλους.
Δεν σημαίνει ότι είσαι ανώτερη από τους άλλους, μην αγχώνεσαι δεν σε εξιδανικεύει κανείς, όμως κοίτα με λίγο. Σημαίνει ότι έχεις συγκεκριμένες ψυχικές δεξιότητες. Και μάλλον αυτό βλέπουν οι άλλοι όταν σε επιλέγουν για να είσαι μέρος της ζωής τους και δεν τους πιστεύεις. Αυτό τουλάχιστον οφείλεις να το αναγνωρίσεις στον εαυτό σου.
Όταν κάτι πραγματικά έχει αξία για σένα, άνθρωπος ή σχέση, τι κάνεις συνήθως; Το ζεις όσο υπάρχει χωρίς να το πιέζεις, προσπαθείς να το κρατήσεις όσο περισσότερο μπορείς ή κρατάς απόσταση μέχρι να μην μπορείς να κρατηθείς άλλο και δεθείς;
- Ε, τώρα...! Άι παράτα με μωρέ! Κρατάω απόσταση!
Θες να σταματήσουμε; Σου πέσανε πολλά;
- Όχι
Εσύ λειτουργείς με αξιοπρέπεια και αυτοκυριαρχία. Και αυτό είναι σπάνιο χαρακτηριστικό, μην με κοιτάς στραβά! Φαίνεται σε όλα σου. Αλλά μερικές φορές κόβεις και πράγματα που είναι απλώς ανθρώπινα, επειδή φοβάσαι μην σε κάνουν κάτι που δεν θέλεις να είσαι. Και η ζήλια είναι ένα από αυτά. Και είναι πολύ περίεργο να το νομίζεις γιατί δεν είσαι καν ανταγωνιστική. Από πού πηγάζει αυτή η ανάγκη να λειτουργείς έτσι; Τι νομίζεις ότι θα γίνει μέσα σου αν ζηλέψεις;
- Ότι δεν θα μπορέσω να το ελέγξω.
Αυτό είναι πολύ φυσιολογικό. Και μάλιστα είναι από τα πιο συνηθισμένα συναισθήματα όταν η θεραπεία αρχίζει να πλησιάζει κάτι βαθύτερο. Το συναίσθημα που περιγράφεις είναι "Κι αν ανοίξω κάτι που δεν θα μπορώ να ξανακλείσω;"
Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει όντως ένα κουτί της Πανδώρας μέσα σου. Σημαίνει ότι το σύστημά σου είναι πολύ καλό στο να κρατά ισορροπία και φοβάται μήπως τη χάσει. Έλεγχος πάνω απ'ολα. Το βλέπεις;
Αλλά για να σου πω κάτι... Εσύ δεν μοιάζεις με άνθρωπο που καταρρέει όταν ανοίγουν συναισθήματα. Έχεις ήδη έναν πολύ λειτουργικό μηχανισμό επεξεργασίας. Αυτό που φοβάσαι δεν είναι το συναίσθημα. Ούτε το δικό σου, ούτε των άλλων. Τι είναι; Το ενδεχόμενο να χαθεί ο έλεγχος; Και αυτό είναι λογικό, ειδικά για ανθρώπους που έχουν μάθει να είναι υπεύθυνοι, σταθεροί και λειτουργικοί μέσα σε δύσκολες συνθήκες.
Όμως η θεραπεία δεν ανοίγει κουτιά για να τα αφήσει ανοιχτά. Τα ανοίγει με ρυθμό που μπορεί ο θεραπευόμενος να αντέξει. Εάν δεν θες μην την κάνεις την άσκηση. Μπορεί να ήταν νωρίς για εσένα.
Θα σου πω και κάτι ακόμη που ίσως σε ηρεμήσει λίγο γιατί σε βλέπω ταραγμένη. Οι άνθρωποι που όντως έχουν συναισθήματα που θα τους καταπιούν συνήθως δεν τα συζητούν τόσο καθαρά όσο εσύ, δεν τα παρατηρούν με τόση επίγνωση, ούτε κάνουν τέτοιες αναλύσεις. Εσύ ήδη κάνεις το μισό της δουλειάς. Παρατηρείς τον εαυτό σου χρόνια τώρα!
- Ακριβώς επειδή τον παρατηρώ, ξέρω ότι μπορώ να γίνω οτιδήποτε. Εσύ τι νομίζεις; Ότι δεν μπορώ να γίνω μικροπρεπής και ζηλιάρα και αρχικατίνα; Φυσικά και μπορώ! Επιλέγω να μην το κάνω. Δεν θέλω. Αρνούμαι να το κάνω αυτό στον εαυτό μου και σε αυτούς που έχουν σημασία για μένα. Ειδικά σε αυτούς, δηλαδή. Εμένα χέσε με. Ξέρω τι είμαι ικανή να γίνω.
Καταλαβαίνω γιατί το λες έτσι. Για σένα η ζήλια συνδέεται με κάτι βασανιστικό, άσχημο ηθικά και άχρηστο πρακτικά. Οπότε έχεις φτιάξει μια πολύ καθαρή στρατηγική. Το κόβεις από τη ρίζα του, όπως είπες. Και ειλικρινά, αυτό μέχρι τώρα φαίνεται να σου δουλεύει. Δεν κάνεις σκηνές, δεν ελέγχεις ανθρώπους, δεν καταπιέζεις άλλους. Άρα από πλευράς συμπεριφοράς, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Γι’ αυτό η απορία σου είναι πολύ λογική. Αφού δεν δημιουργεί πρόβλημα, γιατί να το σκαλίζω;
Η απάντηση συνήθως στη θεραπεία δεν είναι γιατί είναι λάθος αυτό που κάνεις. Είναι περισσότερο για να δεις αν το συναίσθημα υπάρχει ήδη κάπου σε μικρή μορφή και απλώς το σβήνεις πολύ γρήγορα. Όχι για να το ενισχύσεις, αλλά για να το αναγνωρίσεις χωρίς να το φοβάσαι τόσο. Γιατί όταν ένα συναίσθημα γίνει "απαγορευμένο" μέσα μας, τότε είτε δεν το βλέπουμε όταν εμφανίζεται σε μικρές στιγμές, είτε όταν εμφανιστεί, μας φαίνεται πολύ πιο απειλητικό από όσο είναι και μας δυσκολεύει.
Από όσα έχεις περιγράψει, η δική σου βασική αξία είναι αξιοπρέπεια, ο σεβασμός και η ελευθερία. Αυτό είναι πολύ ξεκάθαρο. Το έχουμε εμπεδώσει με κάθε τρόπο. Η θεραπεία δεν προσπαθεί να σου το πάρει αυτό. Δεν μπορεί αφενός και αφετέρου γιατί να το κάνει; Είναι πολύ ευγενείς αξίες αυτές και μπράβο σου. Απλώς προσπαθεί να δει αν υπάρχει χώρος για να δεις ότι ακόμα κι αν ζηλέψεις, δεν σημαίνει ότι θα γίνεις μικροπρεπής γιατί αυτό προϋποθέτει κάποια ενέργεια από μέρους σου. Και η συμπεριφορά είναι επιλογή δική μας κάθε φορά. Μια μικρόψυχη συμπεριφορά δεν θα περάσει ποτέ το φίλτρο του δικού σου αξιακού συστήματος. Άρα... Μήπως δεν είναι αυτό το θέμα που έχεις με τη ζήλια;
- Ωχουουου... Ανοίξαμε άλλες δουλειές τώρα;!
Θέλω να σε ρωτήσω κάτι πολύ συγκεκριμένο, γιατί νομίζω θα δείξει πού ακριβώς βρίσκεται το άγχος σου. Αν μια μέρα συνειδητοποιούσες ότι ζηλεύεις, ποιο είναι το χειρότερο που φοβάσαι ότι θα σήμαινε για σένα;
- Άντε πάλι! Ότι θα χάσω τον έλεγχο και θα ζηλεύω χωρίς να μπορέσω να κάνω τίποτα γι'αυτό. Να το πω αποκλείεται γιατί θα ντρέπομαι. Να κάνω κατινιά σημαίνει ότι θα γίνω άνθρωπος που δεν εκτιμώ, άρα κι αυτό αποκλείεται. Και αφού δεν θα κάνω τίποτα γιατί να βασανίζομαι άδικα;
Αυτό που είπες τώρα είναι το κλειδί όλης της συζήτησης. Δεν φοβάσαι τη ζήλια επειδή είναι κακό συναίσθημα. Και ο θυμός, σύμφωνα με εσένα, άσχημο συναίσθημα είναι αλλά δεν τον φοβάσαι. Τον κοντρολάρεις άνετα. Φοβάσαι ότι με τη ζήλια θα χάσεις τον έλεγχο, θα σε βασανίζει συνεχώς και αυτό θα σε κάνει να μην αναγνωρίζεις τον εαυτό σου. Η ιδέα ότι μια μέρα η ζήλια θα εμφανιστεί και θα σε μετατρέψει σε άνθρωπο που δεν εκτιμάς είναι… ειλικρινά πολύ απίθανο με τον τρόπο που λειτουργείς. Αλλά επί της παρούσης, το πραγματικό σου άγχος είναι μήπως αυτό το συναίσθημα σε αλλάξει στον πυρήνα σου και δεν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου που τόσο πάλεψες να φτιάξεις. Τα λέω σωστά;
- Μμ
Αυτό είναι πολύ βαθύτερο από το "δεν μου αρέσει η ζήλια". Η ζήλια δεν κάνει κάποιον μικρότερο εάν δεν κάνει τίποτα γι'αυτό. Το συναίσθημα δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη συμπεριφορά. Μπορεί να εμφανιστεί ένα συναίσθημα και εσύ να συνεχίσεις να είσαι ο ίδιος άνθρωπος. Συμφωνείς;
- Φυσικά... Όχι φυσικά! Μαλακία είπα. Εάν το συναίσθημα αυτό δεν είναι εγκεκριμένο από μένα αποκλείεται να το εκφράσω, άρα θα χρειαστεί να προσποιούμαι ότι δεν το αισθάνομαι. Άρα πάλι γίνομαι άλλος άνθρωπος. Ένας που προσποιείται.
Τι τον κάνει έναν άνθρωπο στα δικά σου μάτια, που θα σου πει "ρε συ Μαρία, μου αρέσεις και μπορεί να είναι λίγο εγωιστικό αυτό που θα πω αλλά επειδή μου είσαι σημαντική και περνάω κάποιες φάσεις ανασφάλειας, να ξέρεις ότι μερικές φορές ζηλεύω λίγο γιατί φοβάμαι μην σε χάσω". Τι τον κάνει στα μάτια σου; Αδύναμο; Γελοίο; Ανασφαλή; Τι;
- Όχι βέβαια. Ένα τόσο χαμηλό επίπεδο ζήλιας; Ανθρώπινο είναι.
Τον κάνει απλώς άνθρωπο, λοιπόν. Απλώς όταν αφορά εσένα, ο πήχης ανεβαίνει πολύ ψηλά. Σαν να λες ότι οι άλλοι μπορούν να νιώθουν λίγο ζήλια, επιτρέπεται, αλλά εγώ δεν μου επιτρέπω να λειτουργώ έτσι. Θα σου πω και μια παρατήρηση που μου έκανε εντύπωση σε όσα έχεις πει. Εσύ δεν φοβάσαι τη λύπη, τον πόνο, τον θυμό. Αυτά τα αντέχεις. Το μόνο συναίσθημα που λες ξεκάθαρα ότι δεν το θες καθόλου είναι η ζήλια. Είναι μήπως επειδή κάπου στο παρελθόν την ένιωσες πολύ έντονα; Τότε στα 23 σου; Τι είχε συμβεί; Σε ποια μικροπρέπεια υπέπεσε η 23χρονη Μαρία;
- Διάβασα emails που δεν ήταν δικά μου. Αντίστοιχο του να διαβάσω μηνύματα σε ξένο κινητό σήμερα. Αν και προς υπεράσπιση μου, είχα τους κωδικούς και μου είπε εκείνος να δω εάν είχε έρθει ένα mail που περίμενε. Το 2000 δεν είχαμε όλοι υπολογιστή σπίτια μας. Μπήκα να δω, όμως ένα όνομα που είδα μου άναψε τα λαμπάκια και το άνοιξα να το διαβάσω. Μετά με πήρε ο κατήφορος και διάβασα και τα υπόλοιπα από την ίδια.
Και; Τι έκανες με αυτό που έμαθες;
- Τίποτα. Σαν τι να κάνω; Στεναχωρήθηκα, απογοητεύτηκα με εκείνον και με εμένα γι'αυτό που έκανα και... Αυτό.
Τι ένιωσες; Στεναχώρια και απογοήτευση μόνο; Τίποτα άλλο;
- Φυσικά κι άλλα. Και προδομένη και επιβεβαιωμένη ανασφάλεια και παραπάνω ζήλια. Δεν ήξερα ότι ήταν τόσο εύκολο να αισθάνεται κάποιος τόσα πολλά ταυτόχρονα. Ήταν βασανιστικό θυμάμαι. Το έκαψα τελείως.
Σε ποιο επίπεδο; Ήταν βασανιστικό γιατί σκεφτόσουν τί σε όλη αυτή την ιστορία που διηγείσαι;
- Πρώτα απ'ολα ότι τελικά όντως δεν ήμουν αρκετή, μετά αφού δεν μπορούσα να γίνω αρκετή, γιατί μέχρι εκεί μπορούσα, και στην τελική δεν εξαρτάται από μένα εάν θα γίνω ποτέ αρκετή για κάποιον, φοβήθηκα ότι πολύ πιθανόν να χάσω αυτό που θεωρούσα σημαντικό τότε. Και από τον πανικό μου έκανα αυτή τη μικρότητα.
Μπράβο! Πολύ καθαρό ψυχολογικό μοτίβο, και μάλιστα το εξήγησες μόνη σου σχεδόν τέλεια. Πρώτα δεν είμαι αρκετή. Άρα μπορεί να τον χάσω και δεν θέλω. Μετά πανικός και μετά αντιδράσεις που δεν σου αρέσουν. ΑΛΛΑ... Από πράξη... τίποτα.
- Τι να κάνω δηλαδή; Να πω ότι έκανα τέτοια κατινιά και να ζητήσω και τα ρέστα μετά;! Σκάβω λάκκο και πέφτω μέσα! Αργή απόσυρση μέχρι εξαφανίσεως. Ούτε καν εξήγηση δεν έδωσα μην τυχόν και μου ξεφύγει τίποτα και εκτεθώ. Υποθέτω ότι θεώρησε πως βαρέθηκα.
Αυτό δείχνει κάτι πολύ σημαντικό που δεν δόθηκε ποτέ η απαραίτητη σημασία. Η ζήλια μπορεί να εμφανιστεί, οκ, αλλά και εκεί τη συμπεριφορά σου την επέλεξες. Για σένα η ζήλια έχει συνδεθεί με αίσθηση ότι δεν είσαι αρκετή. Και εσύ επιλέγεις να μη λειτουργείς με μικρότητα. Γι'αυτό και σου είναι βασανιστικό. Οπότε το μυαλό σου έκανε μια λογική συμφωνία. Αν δεν αφήσω τη ζήλια να εμφανιστεί, δεν θα ξαναγίνω έτσι και δεν θα ξαναβρεθώ σε παρόμοια θέση. Αυτό είναι μηχανισμός προστασίας χαρακτήρα. Πότε προσπάθησες να φτιάξεις τον χαρακτήρα σου, θυμάσαι;
- Πάντα προσπαθώ. Τι εννοείς; Δεν σταμάτησα ποτέ.
Δικό μου λάθος. Πότε ξεκίνησες να θέλεις να φτιάξεις τον χαρακτήρα σου, θυμάσαι; Συνειδητά, πότε είπες "ήρθε η ώρα να γίνω καλύτερος άνθρωπος";
- Στην εφηβεία.
Τι συνέβη τότε;
- Δεν είχα αποδοχή για την εμφάνισή μου και αποφάσισα να κερδίσω αποδοχή μέσω του χαρακτήρα μου.
Συμφωνείς ότι ένας άνθρωπος μπορεί να νιώσει ζήλια και να παραμείνει αξιοπρεπής, ήρεμος και με σεβασμό; Εσύ τότε ήσουν μικρή. Ο εγκέφαλος τότε δούλευε με πανικό απόρριψης. Τώρα είσαι πολύ διαφορετικός άνθρωπος. Έχεις πολύ πιο σταθερή αυτοεκτίμηση σήμερα από ό,τι τότε. Και αυτό αλλάζει τελείως τη δυναμική της ζήλιας. Γιατί η πιο τοξική μορφή ζήλιας γεννιέται ΜΟΝΟ από το "δεν είμαι αρκετή" κι εσένα αυτό δεν σε αφορά πια γιατί έχεις θωρακίσει σε τέτοιο βαθμό τον χαρακτήρα σου που δεν έχεις ανάγκη να αποδείξεις τίποτα.
Θέλω να σε ρωτήσω κάτι πολύ ειλικρινά. Αν σήμερα, στην ηλικία που είσαι τώρα, ένιωθες μια μικρή ζήλια, πιστεύεις πραγματικά ότι θα ξαναγινόσουν εκείνη η εκδοχή του εαυτού σου ή μήπως έχεις αλλάξει αρκετά ώστε να την δεις απλώς και να πεις μόνο "Οκ, αυτό με πείραξε λίγο".
- Εσύ δηλαδή νομίζεις ότι τώρα είμαι σίγουρη πως είμαι αρκετή; Γιατί εγώ δεν ξέρω τι θα έκανα ούτε σήμερα.
Που να ξέρεις; Αφού το έχεις απαγορεύσει μέσα σου. Ζήλεψα; Εξαφανίστηκα! Δεν έχεις άλλα δεδομένα συμπεριφοράς σε τέτοιες περιπτώσεις. Δεν ξέρεις τίποτα. Υπάρχει περίπτωση να κάνεις σκηνή; Να βάλεις τις φωνές; Να εκδικηθείς; Δεν ξέρεις απολύτως τίποτα για την συμπεριφορά σου υπό καθεστώς ζήλιας.
Και ναι. Το πιστεύεις ακόμη ότι δεν είσαι αρκετή. Αλλά δεν το αφήνεις να σε κυβερνά. Αυτό είναι μεγάλη διαφορά. Δεν λειτουργείς σαν άνθρωπος που πιστεύει ότι αξίζει λίγο. Λειτουργείς σαν άνθρωπος που έχει μάθει να ζει με αξιοπρέπεια παρ’ όλα αυτά που νομίζεις. Και αυτό φαίνεται παντού σε όσα κάνεις. Αγαπάς, αντέχεις, δεν χειρίζεσαι ανθρώπους, δεν ζητάς να σου ανήκει κανείς, αφήνεις τους άλλους να φύγουν εάν θελήσουν και κυρίως προτιμάς να πληγωθείς παρά να μικρύνεις. Αυτά δεν τα κάνει κάποιος που νιώθει λίγος. Τα κάνει κάποιος που έχει πολύ δυνατό ηθικό πυρήνα.
- Και; Τι έγινε;
Υπάρχει αυτή η ρωγμή από κάτω. Και αυτή η ρωγμή είναι να γίνεις κάποια που να αξίζει να σε θέλουν. Αυτό γράφτηκε βαθιά. Και ακόμη κι αν η ζωή σου δείχνει ακόμη και τώρα ότι εκπλήρωσες το στόχο, ένα κομμάτι σου λέει "Ναι αλλά…"
Και παρόλο που το πιστεύεις αυτό για σένα, έχεις κάνει κάτι που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν καταφέρνουν. Δεν το μετατρέπεις σε πικρία. Δεν γίνεσαι χειριστική, ανταγωνιστική, κτητική, ζηλιάρα. Αντίθετα έχεις αρκετή ψυχική δύναμη να πεις "αν θεωρεί ότι είναι καλύτερα χωρίς εμένα, ας φύγει κι εγώ θα βρω την άκρη μου". Αυτό είναι τρομερά σπάνιο!
Αλλά σημαίνει και ότι έχεις μάθει να ζεις συνεχώς με την ιδέα ότι πιθανόν να μην σε διαλέξουν. Γι'αυτό και η απόλυτη ελευθερία που δίνεις στους ανθρώπους γύρω σου είναι ένα ασυνείδητο τεστ από μέρους σου. Και λίγο ύπουλο γιατί βγαίνεις πάντα η σωστή εσύ. Γιατί εάν φύγουν τότε το σενάριο ότι δεν είσαι αρκετή επιβεβαιώνεται εάν όμως συνεχίσουν να σε διαλέγουν παρόλο που έχεις αφήσει την πόρτα ορθάνοιχτη είναι ο μόνος τρόπος για να πιστέψεις επιτέλους ότι σε θέλουν. Win-win situation.
Γι’ αυτό σκαλίζουμε τη ζήλια. Όχι για να γίνεις ζηλιάρα. Αλλά γιατί η ζήλια είναι το συναίσθημα που ενώ σου λέει κάτι έχει αξία για σένα, εσύ πολλές φορές πηδάς κατευθείαν "οποίος θέλει να φύγει, ας μην τον κρατάω". Που είναι οκ, αλλά αφήνει εσένα απ’ έξω χωρίς να έχεις προλάβει να δηλώσεις τη δική σου επιθυμία. Που είσαι εσυ σε όλο αυτό; Πως θα καταλάβει ο άλλος ότι είναι σημαντικός για εσένα χωρίς να το εκφράσεις; Και πως θα το εκφράσεις εάν δεν αφήσεις τον εαυτό σου να το νιώσει;
- Ναι, είδα κι όταν το εξέφρασα... Φοβερή επιτυχία!
Κοίταξε, ρεαλιστικά μιλώντας, δεν χρειάζεται να πιστέψεις ότι είσαι αρκετή για να είσαι. Η αξία του καθενός δεν λειτουργεί με ψηφοφορία κοινού. Ούτε με κιλά. Ούτε με το ποιος μένει ή φεύγει. Απλώς υπάρχει. Αλλά το μυαλό σου θέλει ακόμη αποδείξεις. Και επειδή εάν τις ζητήσεις δεν θα τις πιστέψεις ακόμη κι αν τις λάβεις, δημιουργείς τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να τις δώσει ο άλλος από μόνος του. Και αυτό είναι πανέξυπνο... Και ανθρώπινο. Όπως η ζήλια. Είσαι πολύ αξιοπρεπής για να ζητήσεις επιβεβαίωση. Τόσο που όταν την παίρνεις, αισθάνεσαι αμηχανία και βαθιά υποχρέωση. Εξού και η υπέρμετρη αγάπη για τον Κώστα σε βαθμό να λες "ας πέθαινα εγώ, εκείνος ήταν πιο χρήσιμος από μένα στο κοινωνικό σύνολο". Δώδεκα χρόνια σε επέλεγε κάθε μέρα. Κι εσύ μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα για πρώτη φορά στη ζωή σου το πίστεψες. Αλλά χάθηκε... Και τώρα...; Σε τι να ξαναπιστέψεις;
Δεν νομίζω ότι η βασική σου ανασφάλεια είναι το σώμα. Το σώμα φαίνεται να είναι το πιο εύκολο επιχείρημα. Η βαθύτερη ανησυχία σου φαίνεται να είναι ότι αν σε γνωρίσουν πραγματικά, αν ανοιχτείς όσο διακαώς θέλεις κι ας το κρύβεις, κάποια στιγμή θα καταλάβουν ότι λειτουργείς πολύ διαφορετικά από τον υπόλοιπο κόσμο και φύγουν. Κι εσύ πολλές φορές έχεις εκφράσει ότι αισθάνεσαι διαφορετική. Φοβάσαι μήπως ότι είσαι τόσο διαφορετική που δεν θα επιλέξει κανείς; Σου ακούγεται σωστό αυτό;
- Κάποια στιγμή θα φύγουν είτε με γνωρίσουν είτε όχι, με τον έναν τρόπο ή τον άλλον. Άλλες φορές θα φύγω εγώ και έτσι θα κυλάει η ζωή μέχρι να καταλήξουμε κάπως με κάποιον τρόπο να πεθάνουμε.
Αυτό είναι πολύ υπαρξιακό. Και δεν γιγαντώθηκε τόσο από το πουθενά. Έχασες τη μητέρα σου, έχασες τον σύντροφό σου τον Κώστα, την μοναδική πηγή επιβεβαίωσης που πίστεψες. Δηλαδή μια πατρική, συντροφική και πολύ προστατευτική φιγούρα ΚΑΙ την μητέρα σου. Δύο ανθρώπους ρίζες που κατέληξες να φροντίζεις εσύ και τους δύο και να χάσεις και τους δύο σχεδόν ταυτόχρονα. Ο εγκέφαλος έμαθε ότι οι άνθρωποι φεύγουν πολύ γρήγορα και μαζικά.
- Και πολύ καλά έκανε γιατί είναι αλήθεια. Όλος ο κόσμος τα έχει ζήσει αυτά. Μόνο ο δικός μου εγκέφαλος τα έμαθε;
Εγώ έχω απέναντί μου εσένα. Μην μικραίνεις τον εαυτό σου πάλι. Δεν σου επιτίθεται κανείς. Δεν τελείωσα καν το συλλογισμό μου.
...Οπότε προετοιμάζεσαι από πριν. Είναι μηχανισμός πρόβλεψης πόνου. Αλλά εδώ είναι το παράδοξο με εσένα. Ενώ πιστεύεις ότι θα φύγουν, συνεχίζεις να αγαπάς, να ανοίγεσαι, να προσφέρεις και να ζεις.
- Μετά βίας...
Μετά πολύ-αποτελεσματικής-βίας. Οι περισσότεροι άνθρωποι παίζουν ρόλους ή γίνονται κτητικοί. Εσύ λες "αν φύγεις, θα στεναχωρηθώ πολύ αλλά έχω αντέξει και χειρότερα". Αυτό είναι πολύ ώριμη στάση. Αλλά έχει ένα κόστος. Δεν αφήνεις εύκολα τον εαυτό σου να πιστέψει ότι κάτι μπορεί να κρατήσει.
- Και πολύ σοφά, γιατί κανείς όσο και αν θέλει, δεν μπορεί να κρατήσει τίποτα και κανέναν. Θέσφατο!
Άλλη μια πυρηνική πεποίθηση για την επόμενη φορά.
Θα κάνεις την άσκηση με τη ζήλια τελικά; Σε έπεισα;
- Ναι, θα την κάνω.
Τι θα γίνει με το θέμα σου να αρνείσαι να πράξεις εάν πριν δεν καταλάβεις. Γιατί συμβαίνει αυτό;
- Α, είναι απλό. Δεν εμπιστεύομαι τίποτα και κανέναν.
Και πως είναι η ζωή χωρίς να εμπιστεύεσαι τίποτα και κανέναν;
- Σκεπτόμενη ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να συμβεί από το καλύτερο μέχρι το χειρότερο; Με λιγότερες εκπλήξεις! Που είναι το κομοδίνο να αφήσω τα λεφτά για το σημερινό ψυχολογικό σεξ; Μας υποχρέωσες πάλι!
Χαχαχαχα