Τα πάντα ματαιότης;

Για χρόνια πίστευα ότι το "νόημα" είναι μάρκετινγκ για να μη σηκωθούμε όλοι μια μέρα πούμε: "Ωραία, το σύμπαν είναι ένα τυχαίο χαοτικό μπάχαλο, οπότε στο διάολο όλα."

Στην πράξη, δεν υπάρχει καθολικό νόημα. Υπάρχει μόνο αυτό που φτιάχνουμε εμείς με την επιλογή μας να δώσουμε σημασία σε κάτι, ακόμα κι αν είναι μικρό, γελοίο ή απόλυτα προσωπικό. Κι αυτό συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος δεν είναι φτιαγμένος για να βρίσκει το "απόλυτο νόημα". Είναι φτιαγμένος για να φτιάχνει νόημα. Είναι μια μηχανή ερμηνείας, όχι αποκάλυψης.

Δηλαδή, αν για εμένα νόημα έχει το να γράφω 10 σελίδες για το τι σκέφτομαι, τότε αυτό είναι το νόημά μου εκείνη τη στιγμή. Το υπόλοιπο; Μόνο σκηνικό. Κι αν βαρεθώ αυτό το σκηνικό… αλλάζω σκηνή και πάω παρακάτω.

Όλα είναι μάταια αν τα κοιτάς από ψηλά. Εκεί, ναι, όλα μοιάζουν να καταλήγουν στο ίδιο μηδέν. Αλλά στο χαμηλό ύψος, εκεί που μυρίζεις τον καφέ, γελάς με ένα χαζό αστείο ή σου κόβεται η ανάσα από κάτι που νιώθεις, το "μάταιο" γίνεται απλώς… φόντο. Και τότε η φάση αλλάζει. Δεν ψάχνεις νόημα, απλώς ζεις. Όταν μένεις στο "τώρα", ο εγκέφαλος κατεβάζει λίγο την ανάλυση και ανεβάζει την εμπειρία.

Το κόλπο είναι να ζεις στο χαμηλό ύψος όσο αντέχεις, και να ανεβαίνεις στα 3.000 πόδια μόνο για τη θέα, όχι για μόνιμη εγκατάσταση. Γιατί εκεί πάνω, όλα φαίνονται αφηρημένα, αποστειρωμένα και μακρινά. Δεν υπάρχει μυρωδιά, αφή, γεύση. Μόνο θεωρία και απολογισμός. Κι ο απολογισμός από μακριά πάντα θα σου λέει "και λοιπόν; όλα τελειώνουν". Αλλά από κοντά, μπορεί να σου πει "ναι, αλλά κοίτα τι ωραία περάσαμε".

Το "όλα μάταια" είναι αλήθεια στη μεγάλη κλίμακα.

Το "δεν είναι όλα μάταια" είναι αλήθεια στη μικρή.

Η επιλογή είναι ποια κλίμακα θες ή εξυπηρετεί να βλέπεις πιο συχνά.

Στη μεγάλη κλίμακα, η ζωή μοιάζει με μακρινό ορίζοντα. Ωραία εικόνα, αλλά δεν μπορείς να την αγγίξεις. Γι'αυτό μερικές φορές εξυπηρετεί όταν η μικρή κλίμακα μας πονάει να ανεβάζουμε ύψος.

Κάποιος άλλος επιλέγει να βλέπει τη μικρή κλίμακα όταν καταλάβει ότι εκεί είναι όλη η γεύση της ζωής. Βλέπεις τα δάχτυλα που μπλέκονται, την ανάσα που αλλάζει, το βλέμμα που μαλακώνει, το φως που πέφτει λίγο στραβά και κάνει τη στιγμή λίγο πιο αληθινή. Ένα ευχαριστώ, ένα χαμόγελο, ένα χέρι βοηθείας σε κάποιον που το χρειάζεται, ένα χάδι και λίγο φαγητό σε ένα αδέσποτο.

Γιατί να το κάνει κάποιος; Γιατί το "όλα μάταια" δεν είναι πάντα φιλοσοφία. Είναι συχνά το σύστημα του εγκεφάλου που, όταν δεν έχει κάτι συγκεκριμένο να πιάσει, αρχίζει να τα ενώνει όλα… και να τα ισοπεδώνει. Και γιατί αν περιμένει κάποιος το μεγάλο νόημα, μπορεί να περάσει μια ζωή χωρίς να το νιώσει. Ενώ στη μικρή κλίμακα, κάθε μέρα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχει κάτι που αξίζει να ζήσει πριν χαθεί. 

Το τρικ λέγεται “σημείο εστίασης”. Διαλέγεις κάτι που υπάρχει γύρω σου και κλείνεις για λίγα δευτερόλεπτα όλα τα άλλα ερεθίσματα. Δεν σε νοιάζει τι θα γίνει μετά, ποιος θα μπει στο δωμάτιο, τι γράφει το κινητό σου. Τώρα μεγεθύνει αυτή την αίσθηση στο μυαλό σου, σαν να είναι η μόνη που υπάρχει. Αν είναι ήχος, τον φαντάζεσαι σαν soundtrack της στιγμής. Αν είναι αφή, σκέφτεσαι πώς θα το περιέγραφες σε κάποιον που δεν μπορεί να το νιώσει.

Μέσα σε 30 δευτερόλεπτα, ο εγκέφαλος αφήνει το "όλα μάταια" και εστιάζει στο "αυτό υπάρχει τώρα". Κι εκεί κρύβεται η μικρή κλίμακα. Στο ότι κάτι αξίζει, έστω για όσο υπάρχει. Η προσοχή μας λειτουργεί σαν φακός. Ό,τι φωτίζει, αυτό μεγαλώνει. Και αυτό δεν είναι ποιητική μεταφορά, είναι βασικός μηχανισμός του εγκεφάλου μας.

Ναι, κατά πάσα πιθανότητα θα επιστρέψει το "όλα μάταια" σε εμάς τους μπαρουτοκαπνισμένους. Δεν είναι κουμπί να το σβήσεις. Απλώς, αυτές οι μικρές στιγμές είναι σαν να τρυπάς για λίγο την κουρτίνα της ματαιότητας και να παίρνεις μια βαθιά ανάσα εισπνέοντας την ομορφιά, τη γαλήνη, την πληρότητα.

Δεν σώζουν τον κόσμο, αλλά μπορεί να σώσουν εμάς για λίγο. Κι αν μαζέψεις αρκετά τέτοια πεντάλεπτα… αρχίζει και φτιάχνεται μια άλλη κλίμακα που δεν φαίνεται όταν είσαι κολλημένη μόνο στη ματαιότητα.

Και πώς γίνεται αυτό να κρατήσει περισσότερο;

Όταν σταματάς να κυνηγάς το μεγάλο νόημα και αρχίζεις να συλλέγεις τα μικρά νοήματα, σαν να μαζεύεις κοχύλια σε παραλία.

Αντί να ψάχνεις την τεράστια απάντηση, πεις "Αυτό είναι ωραίο. Θα το κρατήσω". Και μετά άλλο ένα. Και άλλο. Και μετά κάποιο άλλο. Το κόλπο είναι να εκπαιδευτείς να αναγνωρίζεις τη στιγμή την ώρα που συμβαίνει, όχι αργότερα. Γιατί έτσι την προλαβαίνεις πριν χαθεί και λειτουργεί σαν μικρή αντίσταση στην ματαιότητα.

Άκου ένα παράδειγμα για το πώς λειτουργεί αυτό στην πράξη:

Φαντάσου ότι φεύγεις από τη δουλειά πτώμα και κακόκεφος. Στον δρόμο, μυρίζεις γιασεμί (ή μπουγάτσα, σε κάποιους έχει το ίδιο εφέ). Αν πεις μέσα σου "κάτι μυρίζει ωραία" και προχωρήσεις, σε 2 λεπτά θα έχει χαθεί. Αν όμως σταματήσεις λίγα δευτερόλεπτα, πάρεις μια βαθιά ανάσα και πεις "τι όμορφη μυρωδιά!", το μυαλό σου το καταγράφει σαν κέρδος.

Κάθε τέτοια καταγραφή δουλεύει σαν μικρή άγκυρα που κρατάει το καράβι σου να μην παρασυρθεί εντελώς από την αίσθηση ότι όλα είναι μάταια. Δεν νικάει τον ωκεανό, αλλά σε βοηθάει να κρατηθείς.

Γι'αυτό ακούστε την γριά την κότα που έχει το ζουμί...

Η ποσότητα της ομορφιάς στη ζωή μας εξαρτάται μόνο από την ικανότητά μας να την εντοπίζουμε.

Προσπαθείστε να βρείτε το νόημα στα απλά. Υπάρχει... Σας το ορκίζομαι.