Eν πoλλaίs aμaρτίaιs περιγρaφoύσa γυvή

Το ξέρουμε. Το νιώθουμε. Κι όμως κάθε φορά που κάτι φεύγει, συμπεριφερόμαστε σαν να μας πήραν την πρωτοκαθεδρία σε δημοτικό συμβούλιο. Η ζωή δεν έχει ιδιοκτησίες. Έχω βαρεθεί να το λέω όπου σταθώ κι όπου βρεθώ. Έχει μόνο διελεύσεις. Άνθρωποι, στιγμές, πόνοι, χαρές, σπίτια, σώματα, σχέσεις... Έρχονται, μένουν λίγο ή πολύ, αλλά πάντα περνούν. Και εμείς, αντί να το δεχτούμε, κάνουμε το τραγικό λάθος να πιστεύουμε πως ό,τι είναι ωραίο θα μείνει για πάντα. Όχι επειδή είναι λογικό. Με τη λογική το ξέρουμε ότι δεν ισχύει. Επειδή το θέλουμε. Το συναίσθημα μας κάνει τσιριμόνιες.

Του το είπα ξεκάθαρα.  "Νιώθω τύψεις που δεν το έχω ξεπεράσει ήδη ενάμιση χρόνο μετά. Πότε θα τελειώσει; Θα ψειρίζω τη μαϊμού για πολύ ακόμη;". Με κοίταξε σαν να του είπα ότι νιώθω τύψεις που αναπνέω. "Γιατί τύψεις; Καινούργιο είναι αυτό τώρα;" Και άρχισα να τα αραδιάζω ένα-ένα σαν λίστα του σούπερ μάρκετ:

Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν την δεξιότητα να αγαπούν βαθιά αλλά δεν θέλουν σχέση. Νοιάζονται αρκετά για να ξεκινήσουν μια σχέση αλλά ξέρουν πόσο πονάει το τέλος της ή τους αγχωνει η διαχείριση των ευθυνών. Κι έτσι προτιμούν μια μορφή επικοινωνίας και επαφής που δεν είναι σχέση με την στενή έννοια της λέξης. Ας πούμε μια μορφή σχέσης που προσπαθεί να επιβιώσει χωρίς να προκαλεί κανέναν από τους εμπλεκόμενους. Και πριν το κρίνουμε, ίσως χρειάζεται να καταλάβουμε τι συμβαίνει όταν κάποιος προτιμά να αγαπά με αυτόν τον τρόπο. Νοιάζεσαι λοιπόν για καποιον, είστε "μαζί" με κάποιον τρόπο, αλλά δεν το λετε “σχέση”. Δεν είναι μόνο σεξ, δεν είναι μόνο φίλοι, δεν είναι ούτε δεσμός όμως. Είναι κάτι ενδιάμεσο. Έχει αγκαλιές. Έχει μοίρασμα. Έχει επικοινωνία. Έχει γέλιο. Έχει οικειότητα. Έχει σεξ. Έχει τρυφερότητα, αλλά δεν έχει όνομα. Ή μάλλον τα τελευταία χρόνια έχει, και λέγεται situationship . Δεν είναι άλλο είδος συναισθήματος. Είναι άλλο επίπεδο συμφωνίας. Ξέρω τι σκέφτεστε, αλλά δεν ...

Η εσωστρέφεια δεν είναι πρόβλημα χαρακτήρα. Είναι σταθερό γνώρισμα προσωπικότητας με βιολογική βάση στον τρόπο επεξεργασίας ερεθισμάτων (Ναι, κι εγώ το διάβασα 2 φορές για να το καταλάβω). Ο Carl Jung ήταν από τους πρώτους που μίλησε για εσωστρέφεια και εξωστρέφεια ως δύο βασικούς προσανατολισμούς της προσωπικότητας. Ο εσωστρεφής εστιάζει σε σκέψεις, φαντασία, συναισθήματα. Ο εξωστρεφής στον εξωτερικό κόσμο και στις δράσεις. Δεν σημαίνει ότι ο ένας αγαπά τους ανθρώπους και ο άλλος όχι. Σημαίνει ότι ο ένας "φορτίζει" με θόρυβο και ο άλλος με ησυχία. Η βιολογική της βάση είναι υπαρκτή, αλλά πολύπλοκη. Ο Hans Eysenck πρότεινε ότι οι εσωστρεφείς έχουν υψηλότερη βασική φλοιϊκή διέγερση. Η θεωρία δεν επιβεβαιώθηκε ως μοναδική εξήγηση, αλλά υποστηρίχθηκε εν μέρει και οδήγησε σε έρευνες που δείχνουν διαφορές σε δίκτυα προσοχής, ανταμοιβής και επεξεργασίας ερεθισμάτων. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται πιο βαθιά τα ερεθίσματα, άρα χρειάζεται περισσότερη ησυχία μετά για να έρθει...

Δεν ξέρω αν το έχουμε συνειδητοποιήσει, αλλά κανένας άνθρωπος δεν έμαθε αρχικά να ηρεμεί μόνος του. Το μωρό κλαίει. Κάποιος το παίρνει αγκαλιά. Και το νευρικό του σύστημα μαθαίνει τι σημαίνει ηρεμία από το νευρικό σύστημα κάποιου άλλου. Αν αυτό γίνει καλά το παιδί χτίζει αυτορρύθμιση. Αν όχι, το παιδί ψάχνει ρύθμιση παντού ή φοβάται την εγγύτητα. Αυτό λέγεται συν-ρύθμιση. Δεν είναι life-hack. Είναι το αρχαιότερο πράγμα στον κόσμο. Δύο οργανισμοί που συγχρονίζονται χωρίς να το καταλάβουν. Η καρδιά χτυπά λίγο πιο αργά. Η αναπνοή βαθαίνει. Οι ώμοι κατεβαίνουν. Και δεν έγινε τίποτα μαγικό. Απλώς κάποιος έμεινε δίπλα μας. Ο εγκέφαλος δεν είναι μόνο σκέψεις. Πρωτίστως είναι ένα νευρικό σύστημα που κινείται ανάμεσα σε συναγερμό και ασφάλεια.

"Το μόνο πράγμα που παίρνει μαζί του πεθαίνοντας ο άνθρωπος είναι το μικρό εκείνο μέρος της περιουσίας του που ίσα ίσα δεν ενδιαφέρει κανέναν άλλο. Κάτι λίγες αισθήσεις ή στιγμές· δυο τρεις νότες κυμάτων, την ώρα που το μαλλί το παίρνει ο αέρας με τα γλυκά ψιθυρίσματα μες στο σκοτάδι· ολίγες μέντες από δυο κοντά κοντά βαλμένες ανάσες· ένα τραγούδι, βαρύθυμο, σαν βράχος μαύρος· και το δάκρυ, το δάκρυ της μιας φοράς, το για πάντα. Όλα όσα, μ’ άλλα λόγια, κάνουν την αληθινή του φωτογραφία, την καταδικασμένη, να χαθεί και να μην επαναληφθεί ποτέ." ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ "Τα δημόσια και τα ιδιωτικά" Καρέ από το μουσικό βίντεο Sólstafir – Fjara (δημιουργός μη διαθέσιμος) Και μετά... μένουν αυτά που δεν κληροδοτούνται. Οι στιγμές. Ο Ελύτης το έγραψε αλλιώς.  Εγώ το έμαθα αλλιώς. Ξέρεις, κανείς δεν μας προετοιμάζει για το τι θα συμβεί αφού σταματήσουν τα συλλυπητήρια, αφού η γη συνεχίζει να γυρίζει σαν να μην συνέβη τίποτα. Η κηδεία τελειώνει. Οι άνθρωποι φεύγουν (στη δική μου περ...

Ας ξεκινήσουμε απλά. Ο εγκέφαλος δεν είναι χαοτικός από μόνος του. Αν ήταν, θα βλέπαμε παραισθήσεις κάθε φορά που περνάει λεωφορείο. Ο εγκέφαλος δουλεύει με φίλτρα. Και το βασικό φίλτρο λέγεται θάλαμος. Το διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος, γνωστό περισσότερο με το ακρωνύμιο LSD, ή LSD-25, ή λυσεργίδη, είναι μια παραισθησιογόνος ουσία. Δεν υπάρχει στη φύση έτοιμο. Είναι όμως  ημι συνθετική ουσία. Η "ρίζα" του είναι μια φυσική ένωση που λέγεται λυσεργικό οξύ (lysergic acid) και ανήκει στην οικογένεια των εργοταλκαλοειδών. Το λυσεργικό οξύ προέρχεται από τον μύκητα Claviceps purpurea (ο γνωστός εργότης της σίκαλης). Παρασιτεί σε δημητριακά (κυρίως σίκαλη) και στον Μεσαίωνα προκαλούσε εργοτισμό (παραισθήσεις, αγγειοσυστολή, γάγγραινα "φωτιά του Αγίου Αντωνίου"). Αυτός ο μύκητας λοιπόν, παράγει εργοταλκαλοειδή, πρόδρομες ουσίες φαρμακολογικού ενδιαφέροντος από τα οποία απομονώνεται χημικά το λυσεργικό οξύ. Μέχρι εδώ μιλάμε για φαρμακευτική/βιομηχανική χημεία, όχι για L...

"Με όποιον τρόπο κι αν χαθεί κάποιος, απώλεια είναι. Μην προσπαθείς να μου κάνεις πάλι τις κλασικές κινήσεις σου για να ορίσεις πλαίσιο και να εκτιμήσεις το ρίσκο", είπε με αυστηρό ύφος ο ψυχοβγάλτης μου. Ναι οκ... αλλά όχι! Ρε παιδιά, δεν είναι όλες οι απώλειες ίδιες. Δεν είναι ισιάδα όλα. Ο εγκέφαλος και η ψυχή δεν πενθούν με τον ίδιο τρόπο κάθε τέλος. Ο θάνατος είναι ο απόλυτος αποχωρισμός. Δεν έχει “μήπως” και “αν”, ούτε έχει σενάρια επανασύνδεσης. Έχει μόνο οριστικότητα. Ό,τι ειπώθηκε, ειπώθηκε. Ό,τι πρόλαβε να γίνει, έγινε. Και μετά… σιωπή. Ο θάνατος είναι συχνά ένας σκληρός, αλλά καθαρός πόνος. Δεν έχει απόρριψη όμως μέσα του. Δεν σηκώνεσαι το πρωί σκεπτόμενος ότι κάποιος σε επέλεξε λιγότερο. Ότι κάτι άλλο άξιζε περισσότερο. Ο άνθρωπος που πέθανε, δεν έφυγε από σένα. Έφυγε από τη ζωή. Και για την ψυχή αυτού που μένει, αυτή είναι μια τεράστια διαφορά. Γιατί ο εγκέφαλος μπορεί να καταλάβει το αναπόφευκτο. Δεν του αρέσει. Στην αρχή μπορεί να το αρνείται, αλλά γρήγορα το κ...

Αυτό το κείμενο ξεκίνησε ως άσκηση ψυχοθεραπείας και αποφάσισα να το επεκτείνω και ως μια ωραιότατη ευκαιρία να εκτεθώ πάλι ελεγχόμενα. Όταν μιλάω για έλεγχο, δεν εννοώ τους άλλους, ούτε τη χειραγώγηση. Δεν με ενδιέφερε ποτέ να ελέγχω ανθρώπους, συμπεριφορές ή εκβάσεις. Ναι, έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τον έλεγχο, αλλά έχει να κάνει με τον προσανατολισμό μου. Όχι για να ορίζω άλλους, αλλά γιατί έχω ανάγκη να ξέρω πού πατάω, ακόμα κι όταν το έδαφος είναι ασταθές. Να ξέρω πού βρίσκομαι, τι μου συμβαίνει και γιατί. Όχι για να αποφύγω τον πόνο, αλλά για να μη χαθώ. Ο έλεγχος για μένα δεν είναι εξουσία ούτε βεβαιότητα. Είναι χάρτης. Έχει να κάνει με την επίγνωση του περιβάλλοντός μου και την ανάγκη να μπορώ να λέω "τώρα είμαι εδώ" Ακόμα κι αν αυτό το "εδώ" με ενοχλεί, με πονάει, χρειάζεται να το υπομείνω, αλλάζει, μένει ή φεύγει. Το αφήνω εδώ όπως είναι. Όχι ως κείμενο αυτοβελτίωσης. Ως κείμενο αυτοτοποθέτησης. Χωρίς συμπεράσματα. Χωρίς λύσεις.

Σε ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα της νευροεπιστήμης της συμπεριφοράς, ένα ζώο (συχνά αναφέρεται πίθηκος, αλλά το φαινόμενο έχει παρατηρηθεί σε πολλά είδη) εκπαιδεύεται να πατάει ένα κουμπί. Όταν το κάνει, παίρνει τροφή. Στην αρχή, το σύστημα είναι απλό και σταθερό. Πατάς; Ανταμοιβή. Ο εγκέφαλος μαθαίνει γρήγορα τη σύνδεση και η συμπεριφορά γίνεται ήρεμη, προβλέψιμη, λειτουργική. Κάποια στιγμή όμως, οι κανόνες αλλάζουν. Η ανταμοιβή δεν έρχεται πια κάθε φορά. Άλλοτε εμφανίζεται αμέσως, άλλοτε καθυστερεί, άλλοτε δεν έρχεται καθόλου. Το κουμπί παραμένει το ίδιο, αλλά το αποτέλεσμα γίνεται αβέβαιο. Και εκεί... Αντί το ζώο να απογοητευτεί και να εγκαταλείψει τη συμπεριφορά, συμβαίνει το αντίθετο. Αρχίζει να πατάει το κουμπί όλο και πιο συχνά, πιο έντονα, σχεδόν μανιακά. Η πράξη χάνει τον ρυθμό της και αποκτά χαρακτήρα καταναγκαστικό. Σε πολλές παρατηρήσεις, όταν τελικά εμφανίζεται η τροφή, δεν έχει πια την ίδια σημασία. Μπορεί να καταναλωθεί μηχανικά ή να αγνοηθεί. Δεν είναι πια ο στόχο...

Το MDMA (3,4-Μεθυλενοδιοξυ-Μεθαμφεταμίνη) είναι μια συνθετική ψυχοδραστική ουσία, διεγερτική και ενσυναισθησιογόνος, γνωστή και  ως «ecstasy» ή «molly» (συνήθως με προσμίξεις…) Δεν "δημιουργεί" αγάπη. Δεν είναι το "χάπι της αγάπης". Ξεχαρβαλώνει προσωρινά τα συστήματα που ρυθμίζουν το συναίσθημα. Είναι χημικός παρεμβολέας σε ένα σύστημα που βασίζεται στην ισορροπία. Για να καταλάβουμε τι κάνει, πρέπει πρώτα να δούμε πώς δουλεύει κανονικά ο εγκέφαλος. Πώς επικοινωνούν οι νευρώνες Φανταστείτε δύο ανθρώπους σε αντικριστά μπαλκόνια με το κενό ανάμεσά τους. Ο ένας πετάει στον άλλον σαΐτες με ραβασάκια. Κάποιος επίσης (καθαριστής ας τον πούμε) υπάρχει για να μαζεύει τις σαΐτες ώστε να μη γεμίζει ο χώρος ανάμεσα στα 2 μπαλκόνια με σκουπίδια. Το'χουμε; Τα δύο μπαλκόνια είναι τα νευρικά κύτταρα. Το κενό ανάμεσα στα δύο μπαλκόνια λέγεται σύναψη. Άρα... Σύναψη είναι το κενό ανάμεσα σε δύο νευρικά κύτταρα.

Η επιστήμη μας βάζει συχνά ερωτήματα που δεν υπήρχαν όταν γράφτηκαν οι απαντήσεις. Δεν γεννήθηκαν από κακή πρόθεση, αλλά από την ίδια την πρόοδο της επιστήμης. Από εργαστήρια, μικροσκόπια, καλλιέργειες κυττάρων και καταψύξεις. Και είναι τα πιο άβολα απ’ όλα, γιατί δεν επιτρέπουν να ξεχωρίσεις εύκολα προς τα πού θα γύρεις. Τις τελευταίες μέρες αναζωπυρώθηκε ξανά η συζήτηση γύρω από τη διακοπή της κύησης και μαζί με αυτή και το παλιό, σχεδόν μεταφυσικό ερώτημα της άμβλωσης.  Από πότε έχουμε άνθρωπο; Από τη στιγμή της γονιμοποίησης; Από τη στιγμή της εμφύτευσης; Από τη στιγμή που σχηματίζεται νευρικό σύστημα; Από τη στιγμή που υπάρχει συνείδηση; Από τη στιγμή που υπάρχει βιωσιμότητα εκτός μήτρας; Η απάντηση δεν είναι ούτε απλή ούτε ενιαία.

Υπάρχουν τρεις λέξεις που τις πετάμε καθημερινά στις κουβέντες μας σαν να είναι συνώνυμες. Σαν να μιλάνε για το ίδιο πράγμα. Σαν ένα πακέτο που ή το έχεις ή δεν το έχεις. Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί υπάρχουν άνθρωποι που φαίνονται πανίσχυροι και μέσα τους είναι κουρέλια. Ή άλλοι που είναι ήρεμοι, σταθεροί, αξιοπρεπείς και παρ’ όλα αυτά δεν τολμάνε να κουνήσουν ούτε βήμα μπροστά. Ξέρετε γιατί; Γιατί αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίμηση και αυτοεικόνα δεν είναι το ίδιο πράγμα. Κι εγώ προσφάτως το έμαθα όταν μου το είπε ο ψυχοβγάλτης μου. Μπορείς να έχεις το ένα σε εξαιρετικά επίπεδα και τα άλλα δύο να στέκονται με σελοτέιπ μέσα σου.

Υπάρχουν 2 τρόποι για να είσαι με κάποιον. Δυο τρόποι και όλες οι ενδιάμεσες μίξεις αυτών των τρόπων, φυσικά. Αλλά εμείς θα το πάρουμε ως άσπρο - μαύρο γιατί είμαστε αρχάριοι. Ο ένας είναι να τον θες. Ο άλλος είναι να τον χρειάζεσαι, ή ακόμα χειρότερα να τον έχεις ανάγκη. Και όχι, δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ούτε καν μοιάζουν. Μη με διαολίζετε! Ας τα πάρουμε με τη σειρά, σαν κανονικοί άνθρωποι που έχουν φάει τα μούτρα τους τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους, αλλά συνεχίζουν ακάθεκτοι.  Όταν είσαι με κάποιον επειδή τον χρειάζεσαι, η σχέση λειτουργεί σαν πολυεργαλείο. Σε ηρεμεί, σου δίνει αξία, σου κλείνει τρύπες, σου κρατάει το χέρι για να μη φοβάσαι, σου θυμίζει ότι “κάποιος σε θέλει, άρα κάτι αξίζεις διάολε”.  Κοιτάξτε τώρα τι έμαθα!!! Τηλέφωνο: Ντριν ντριιιιιν Εγώ: Εμπρός; Φωνή: Τα μάθατε τα νέα; Δεν είναι αγάπη αυτό. Εγώ: Και τι είναι ρε εξυπνάκια; Φωνή: Είναι ρύθμιση άγχους με ανθρώπινο σώμα. Γι’ αυτό φοβάσαι πιο πολύ τον χωρισμό απ’ ό,τι χαίρεσαι τη σχέση, λες “δεν με πειράζ...

Δεν φοβήθηκα ποτέ πραγματικά το σώμα μου. Φοβήθηκα τα βλέμματα των άλλων πάνω του. Αυτό το κατάλαβα πολύ αργότερα. Μικρή νόμιζα ότι το πρόβλημα ήμουν εγώ. Όχι η κοροϊδία, τα γέλια, τα σχόλια. Εγώ. Γιατί ήμουν χοντρή. Και το χοντρή, τότε, δεν ήταν λέξη. Ήταν ταυτότητα. Στο σχολείο δεν σε κορόιδευαν μία φορά και τέλος. Σε κορόιδευαν κάθε μέρα κι από λίγο. Και το λίγο, επαναλαμβανόμενο, γίνεται χαρακτήρας. Έμαθα λοιπόν ότι όταν φαίνομαι πολύ, κάτι πάει λάθος. Ότι το σώμα μου τραβάει βλέμματα που δεν είναι ασφαλή για την ψυχολογική μου ευημερία. Ότι αν σταθώ λίγο πιο μπροστά, αν γελάσω λίγο πιο δυνατά, αν υπάρξω λίγο πιο έντονα… κάποιος θα βρει κάτι να πει. Στις εκδρομές, στα διαλείμματα, στο δρόμο ακόμα... Το σώμα μου ήταν πάντα το πρώτο πράγμα που έβλεπαν. Και το πρώτο πράγμα που σχολίαζαν.

Δεν μπορώ να κάνω σχέση με κανέναν χωρίς να φοβάμαι ότι θα πεθάνει. Καλό ε; Όχι μεταφορικά τύπου "είσαι νεκρός για μένα"... Κυριολεκτικά να πεθάνει. Dead, τροφή για τα σκουλίκια, στάχτη και μπούρμπερη. Αυτό το κατάλαβα εμπράκτως, όχι θεωρητικά. Το δοκίμασα (κακώς, αλλά δεν μου έκοβε και πολύ τότε). Δεν την πάλευα μία. Δεν ήμουν εγώ, και αυτό που έγινα δεν το αναγνώριζε κανείς, αλλά συνέχιζα ο μαλάκας. Μέχρι που το σώμα μου μπήκε σε πανικό. Ατελείωτοι τσακωμοί γινόντουσαν μέσα στο κεφάλι μου. Ηρεμούσα προσωρινά και μετά ξανά μανά ο ίδιος κύκλος. (Μου έλεγα...) -Βρε καλό μου, γιατί αγχώνεσαι έτσι;  (Μου απαντούσα)  -Γιατί δεν θα την βγάλουμε λέμε αν ξαναφάμε τέτοιο στραπάτσο... (Μου ξαναέλεγα...) -Έλα καημένη, ποιες είναι η πιθανότητες; Ας ζήσουμε τη ζωή μας! Και πάντα οι τσακωμοί κατέληγαν... -Ρε άι στο διάολο κάνε ότι καταλαβαίνεις! (Και τόσα καταλάβαινα, τόσα έκανα)

Το κλάμα είναι μια βιορυθμιστική διαδικασία.  Δηλαδή σε απλά ελληνικά και χωρίς πολλά-πολλά:  "Το κλάμα βγάζει την μέσα πίεση έξω, για να μην σκάσουνε τα μέσα μας". Σήμερα στον ψυχοβγάλτη μου, σκοπός επετεύχθη! Μου την έβγαλε την ψυχή, την ξέρασα στο πάτωμα και την κοιτούσα κλαίγοντας.  Και όταν ηρέμησα... Μου δημιουργήθηκε η εξής απορία. Γιατί κλαίμε; Εννοώ γιατί οταν ξεχειλίζουμε από συναίσθημα κλαίμε και δεν παθαίνουμε κάτι άλλο; Ας πούμε... Γιατί δεν κουνιούνται τα αυτιά μας ή γιατί δεν σηκώνεται το φρύδι μας, γιατί δεν τεντώνονται τα δάχτυλά μας... ξέρω κι εγώ, κάτι άλλο εκτός από δάκρυα στα μάτια. Και όπως λύνονται όλες οι απορίες, ας τα πάρουμε από την αρχή για να καταλάβουμε.

Δεν αισθάνομαι θυμό. Ούτε αγανάκτηση. Ούτε την ανάγκη να φωνάξω ότι «η ζωή είναι άδικη». Το ξέρω ήδη. Όλοι το ξέρουμε. Και για όσους δεν είχαν μια αξιοπρεπή αφετηρία, αλλά και για όσους είχαν τα βασικά και καταλαβαίνουν την τύχη τους.  Είναι άδικη επειδή κάποιοι άνθρωποι μεγάλωσαν χωρίς ασφαλές περιβάλλον. Και μετά έμαθαν να στέκονται όρθιοι μόνοι τους, με τρόπους που τους έσωσαν τότε αλλά τους δυσκολεύουν τώρα. 

Υπάρχουν φορές που η χαρά δεν έρχεται μόνη της. Έρχεται με μια σκιά. Είναι εκείνη η χαρά που άργησε. Που όταν επιτέλους φτάνει, δεν κάνει θόρυβο. Κάθεται δίπλα σου και σε κοιτάει, λες και λέει: "Ήρθα. Απλώς… άργησα λίγο". Κάποιες επιθυμίες δεν είναι ιδέες της στιγμής. Γεννήθηκαν πολύ νωρίς, τότε που ο ενθουσιασμός ήταν καθαρός και ο χρόνος φαινόταν άπειρος. Και περνούσαν τα χρόνια... Υποχρεώσεις, ρόλοι, ανάγκες, ευθύνες. Το όνειρο δεν πεθαίνει. Μπαίνει στην άκρη. Κάθεται ήσυχο. Περιμένει...

"Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου" το είπε ο Άρθουρ Σοπενχάουερ τον 19ο αιώνα. Φιλόσοφος με μόνιμη δυσανεξία στον άνθρωπο και πολύ καθαρό βλέμμα πάνω στην ανθρώπινη φύση, διατύπωσε την εξής παραβολή: Μια ομάδα σκαντζόχοιρων, μέσα στο κρύο, πλησιάζουν ο ένας τον άλλον για να ζεσταθούν. Όσο πλησιάζουν, τα αγκάθια τους πληγώνουν. Απομακρύνονται για να μην πονάνε, αλλά τότε παγώνουν. Αναγκάζονται να βρουν μια ενδιάμεση απόσταση αρκετά κοντά για ζεστασιά, αρκετά μακριά για να μη ματώσουν. Αυτό, λέει ο Σοπενχάουερ, είναι η ανθρώπινη σχέση.