Φτάνει που κλαίμε...
Δηλαδή σε απλά ελληνικά και χωρίς πολλά-πολλά:
"Το κλάμα βγάζει την μέσα πίεση έξω, για να μην σκάσουνε τα μέσα μας".
Σήμερα στον ψυχοβγάλτη μου, σκοπός επετεύχθη! Μου την έβγαλε την ψυχή, την ξέρασα στο πάτωμα και την κοιτούσα κλαίγοντας.
Και όταν ηρέμησα... Μου δημιουργήθηκε η εξής απορία. Γιατί κλαίμε; Εννοώ γιατί οταν ξεχειλίζουμε από συναίσθημα κλαίμε και δεν παθαίνουμε κάτι άλλο; Ας πούμε... Γιατί δεν κουνιούνται τα αυτιά μας ή γιατί δεν σηκώνεται το φρύδι μας, γιατί δεν τεντώνονται τα δάχτυλά μας... ξέρω κι εγώ, κάτι άλλο εκτός από δάκρυα στα μάτια.
Και όπως λύνονται όλες οι απορίες, ας τα πάρουμε από την αρχή για να καταλάβουμε.
Υπάρχουν 3 είδη δακρύων (ναι, δεν είναι όλα ίδια)
- Τα βασικά (για ενυδάτωση)
- Τα αντιδραστικά (π.χ. κρεμμύδι, σκόνη)
- Τα συναισθηματικά (αυτά είναι το χρυσάφι που ψάχνω!)
Τι συμβαίνει όταν μας έρχεται να κλάψουμε από συναίσθημα;
1. Αμυγδαλή (ο Κέρβερος του εγκεφάλου)
Εντοπίζει συναίσθημα → «Ανάβει φάρο!» και βαράει μπρος τη σειρήνα για να φτάσει σε όλο το σύστημά μας.
"Mayday - Mayday. Κάτι μας ξεχειλίζει!"
Χωρίς αμυγδαλή δεν υπάρχει συναισθηματικό κλάμα.
(Αυτό είναι γνωστό από ασθενείς που έχουν χάσει την αμυγδαλή τους).
2. Υποθάλαμος (ο διαχειριστής έκτακτης ανάγκης)
Ρυθμίζει:
- καρδιά
- ορμόνες
- αυτόνομο σύστημα
Το αυτόνομο νευρικό σύστημα παίρνει μπρος:
Συμπαθητικό: Το Fight / Flight ανεβάζει ένταση
Παρασυμπαθητικό: (μέσω του πνευμονογαστρικού/vagus) φέρνει λυγμούς & καταρράκωση
Και γίνεται κάτι χαοτικό: φόρτηση και εκφόρτιση ταυτόχρονα (που τελικά ενεργοποιεί τους δακρυϊκούς αδένες σαν να λέει "ρίξε υγρά να φύγει το ζόρι")
3. Πνευμονογαστρικό νεύρο (Vagus) (ο μεγάλος πρωταγωνιστής του σπαραγμού).
Εδώ είναι το σαγόνι που τρέμει, η φωνή που σπάει και τα αναφιλητά.
Τι κάνει;
Το σώμα κάνει reboot από ένταση σε ηρεμία και ξεκινάει το σωματικό πακέτο:
- σφίξιμο στο στήθος
- κόμπος στο λαιμό
- γρήγορη αναπνοή
- Ρυθμίζει λάρυγγα. Σαγόνι που τρέμει. Δεν βγαίνει φωνή. Το σώμα λέει "σκάσε λίγο, τώρα θα κλαίμε για λίγο". Οι λυγμοί είναι reset αναπνοής.
- Ρυθμίζει πρόσωπο. Μούρη για λύπηση τύπου "αγαπήστε με κάποιος, βασανίζομαι".
- Ρυθμίζει καρδιά. Μετά το κλάμα φέρνει ηρεμία.
- Είναι το νεύρο της σύνδεσης. Όταν δουλεύει, ζητάμε αγκαλιά.
4. Τριδυμοπροσωπικό νεύρο (ο delivery των δακρύων).
Δίνει σήμα «ανοίξτε κάνουλες αδέρφια! Φέρτε χαρτομάντιλα γειτόνοι. Θα κάνω χαμό».
Κι έτσι ενεργοποιούνται:
- Δακρυϊκοί αδένες (τα δάκρυα τρέχουν)
- Μύτη που βουλώνει/τρέχει (#notsexy)
5. Προμετωπιαίος φλοιός (το αφεντικό που έρχεται να δει τη μανούρα που έγινε στο μαγαζί του)
Όταν έχει φύγει η πίεση μέσω των δακρύων, βάζει λογική στο χάος, βρίσκει νόημα (ιδανικά) και αποφασίζει τη συνέχεια.
Γι’ αυτό μετά το κλάμα πολλές φορές λέμε "Οκ, τώρα ξέρω τι πρέπει να κάνω."
(Εγώ ποτέ, παρεπιπτόντως!)
Κι έτσι ο εγκέφαλος αυτορυθμίζεται.
Γιατί οι δακρυϊκοί αδένες και τα δάκρυα, όμως; Εκεί ήταν εξαρχής η απορία μου.
- Γιατί συνδέονται νευρωνικά με το κέντρο συναισθήματος.
- Μπορούν να βγάλουν την κορτιζόλη (ορμόνη του στρες) έξω από το σώμα.
- Είναι μη απειλητικοί γιατί δεν μας κάνουν στόχο σε «κίνδυνο».
Το κλάμα δηλαδή είναι ο πιο ασφαλής τρόπος αποσυμπίεσης χωρίς να βλάπτουμε εμάς ή τους άλλους.
(Και κλαίω κι άγαρμπα ή ρουφιάνα, ποιος να με λυπηθεί εμένα, πανάθεμά με!)
Το μεγάλο κόλπο του εγκεφάλου είναι ότι όταν κλαίμε, πέφτει ο καρδιακός ρυθμός, αλλάζει το CO₂ στο αίμα, ενεργοποιείται ο προμετωπιαίος λοβός (η λογική που λέγαμε) και το σώμα μεταφέρεται από κατάσταση φόβου σε κατάσταση ασφάλειας.
Με απλά λόγια, το κλάμα κάνει τον εγκέφαλο να βρει ξανά "υπόστεγο" μετά από καταιγίδα.
Άρα κλαίμε γιατί ο εγκέφαλός μας πρέπει:
- Να εκτονώσει χημικά τον πόνο
- Να ρυθμίσει το νευρικό σύστημα
- Να καλέσει άλλους ανθρώπους σε σύνδεση
- Να μας προστατέψει από κατάρρευση
Και το κάνει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο που βρήκε η εξελικτική βιολογία:
δάκρυα + αναπνοή + τρέμουλο + ήχος = RESET
Υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες ανθρώπων σε σχέση με το κλάμα:
Α) Αυτοί που κλαίνε εύκολα και συνήθως αυτό σημαίνει ότι το νευρικό τους σύστημα εμπιστεύεται την εκφόρτιση. Τεχνικά η αμυγδαλή κάνει alert πιο εύκολα. Η οξυτοκίνη ανεβαίνει γρήγορα άρα και η ανακούφιση μέσω δακρύων.
Πολλοί που κλαίνε εύκολα είναι εξαιρετικά ανθεκτικοί. Απλά δεν κρατάνε την πίεση μέσα να συσσωρευτεί.
Β) Αυτοί που δεν κλαίνε εύκολα και συνήθως περιλαμβάνει αυτούς που το νευρικό τους σύστημα δεν εμπιστεύεται την εκφόρτιση. Δεν νιώθει αρκετά ασφαλές για να ανοίξει την κάνουλα. Αυτό συμβαίνει γιατί η ανταπόκριση stress κλειδώνει την αναπνοή. Ο προμετωπιαίος λοβός "λογικοποιεί" πολύ για να μην βουλιάξει και το σύστημα πατάει φρένο στο δάκρυ.
Αυτοί οι άνθρωποι δεν πονάνε λιγότερο. Πονάνε σιωπηλά. Και αυτό είναι πιο βαρύ.
Πού έγκειται η διαφορά; Στην ασφάλεια. Όχι στον χαρακτήρα, στη «δύναμη» ή στο φύλο.
Κλαίμε πιο εύκολα μπροστά σε αυτούς που νιώθουμε ότι δεν θα μας εγκαταλείψουν αν καταρρεύσουμε λίγο.
Όταν όμως μεγαλώνεις με "Μη κάνεις έτσι", "Μη δείχνεις ότι πονάς", "Σώπα, όλα καλά" τότε ο εγκέφαλος μαθαίνει "Το δάκρυ απαγορεύεται. Κλείδωσε το και κατάπιε το κλειδί". Κάτι θυμήθηκα, μην δίνετε σημασία...
Άρα, τι προσφέρει το κλάμα;
- Παράγονται ενδορφίνες (φυσικά παυσίπονα)
- Εκκρίνεται οξυτοκίνη ("Σώπα-σώπα" του εγκεφάλου)
- Πετάει κυριολεκτικά έξω τις ορμόνες του στρες (κορτιζόλη στα δάκρυα)
- Μας βοηθά να επεξεργαστούμε συναισθήματα
- Συνδέει συναισθηματικό και λογικό εγκέφαλο
- Μας φέρνει πιο κοντά με τους άλλους (με το σήμα: δεν είναι καλά, έλα, μείνε, αγκάλιασε).
- Το σύστημα αποσυμπιέζεται και μας δίνει πίσω τον εαυτό μας και την ικανότητα να συνεχίσουμε.
Είναι δηλαδή επεξεργασία συναισθήματος σε πραγματικό χρόνο. Όχι διάλυση, ούτε αποτυχία, αλλά σα λέμε είμαστε συνεργείο για επισκευή.
Το κλάμα δεν ρωτάει "Είναι κοινωνικά εντάξει να ρυθμιστώ τώρα;" Το κλάμα απλά βγαίνει όταν πιεζόμαστε. Σαν την βαλβίδα από τη χύτρα. Σαν απόδειξη ότι έχουμε ακόμα αισθητήρες στη ζωή μας που βγάζουν το πλεονάζον συναίσθημα για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε.
Και ναι, η κοινωνία λέει "μην κλαις" γιατί η κοινωνία νιώθει άβολα με την αλήθεια, με το ξεχείλισμα, με το "δεν είμαι καλά". Αυτό που προσπαθεί να βαφτίσει "αδυναμία" όμως, είναι κυριολεκτικά η δουλειά του νευρικού μας συστήματος να επιβιώσει από τον πόνο. Δεν το λες αδυναμία αυτό. Το λες συναισθηματικό restart.
Οπότε αν είναι να πνιγούμε...
Καλύτερα να πνιγούμε στα δάκρυα μας, παρά στη σιωπή.