Eν πoλλaίs aμaρτίaιs

Όταν μιλάω για έλεγχο, δεν εννοώ τους άλλους, ούτε τη χειραγώγηση. Δεν με ενδιέφερε ποτέ να ελέγχω ανθρώπους, συμπεριφορές ή εκβάσεις. Ναι, έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τον έλεγχο, αλλά έχει να κάνει με τον προσανατολισμό μου. Όχι για να ορίζω άλλους, αλλά γιατί έχω ανάγκη να ξέρω πού πατάω, ακόμα κι όταν το έδαφος είναι ασταθές. Να ξέρω πού βρίσκομαι, τι μου συμβαίνει και γιατί. Όχι για να αποφύγω τον πόνο, αλλά για να μη χαθώ.

Ο έλεγχος για μένα δεν είναι εξουσία ούτε βεβαιότητα. Είναι χάρτης. Έχει να κάνει με την επίγνωση του περιβάλλοντός μου και την ανάγκη να μπορώ να λέω

"τώρα είμαι εδώ"

Ακόμα κι αν αυτό το "εδώ" με ενοχλεί, με πονάει, χρειάζεται να το υπομείνω, αλλάζει, μένει ή φεύγει.

Το αφήνω εδώ όπως είναι. Όχι ως κείμενο αυτοβελτίωσης. Ως κείμενο αυτοτοποθέτησης. Χωρίς συμπεράσματα. Χωρίς λύσεις.

Στην αρχή, το σύστημα είναι απλό και σταθερό. Πατάς; Ανταμοιβή. Ο εγκέφαλος μαθαίνει γρήγορα τη σύνδεση και η συμπεριφορά γίνεται ήρεμη, προβλέψιμη, λειτουργική. Κάποια στιγμή όμως, οι κανόνες αλλάζουν. Η ανταμοιβή δεν έρχεται πια κάθε φορά. Άλλοτε εμφανίζεται αμέσως, άλλοτε καθυστερεί, άλλοτε δεν έρχεται καθόλου. Το κουμπί παραμένει το ίδιο, αλλά το αποτέλεσμα γίνεται αβέβαιο. Και εκεί... Αντί το ζώο να απογοητευτεί και να εγκαταλείψει τη συμπεριφορά, συμβαίνει το αντίθετο. Αρχίζει να πατάει το κουμπί όλο και πιο συχνά, πιο έντονα, σχεδόν μανιακά. Η πράξη χάνει τον ρυθμό της και αποκτά χαρακτήρα καταναγκαστικό. Σε πολλές παρατηρήσεις, όταν τελικά εμφανίζεται η τροφή, δεν έχει πια την ίδια σημασία. Μπορεί να καταναλωθεί μηχανικά ή να αγνοηθεί. Δεν είναι πια ο στόχος.

Ο πραγματικός "εθισμός" έχει μετατοπιστεί αλλού. Στην αναμονή. Στο πότε θα συμβεί. Στην αβεβαιότητα.

Αυτό το φαινόμενο δεν έχει να κάνει με απληστία ή έλλειψη αυτοελέγχου. Έχει να κάνει με τη ντοπαμίνη. Η διαλείπουσα ενίσχυση, η αβεβαιότητα δηλαδή, είναι ο πιο ισχυρός τρόπος να κολλήσει ο εγκέφαλος σε μια συμπεριφορά.

Η ντοπαμίνη δεν είναι η χημική ουσία της απόλαυσης, αλλά της προσδοκίας. Όσο πιο απρόβλεπτο είναι το αποτέλεσμα, τόσο πιο έντονα ενεργοποιείται το σύστημα.

Το ίδιο ακριβώς νευρωνικό μοτίβο εμφανίζεται στον τζόγο, στα social media, στις ειδοποιήσεις, στα μηνύματα που άλλοτε απαντιούνται κι άλλοτε όχι. Δεν κυνηγάμε πια την ανταμοιβή. Κυνηγάμε το αν και το πότε.

Δεν "δημιουργεί" αγάπη. Δεν είναι το "χάπι της αγάπης". Ξεχαρβαλώνει προσωρινά τα συστήματα που ρυθμίζουν το συναίσθημα. Είναι χημικός παρεμβολέας σε ένα σύστημα που βασίζεται στην ισορροπία.

Για να καταλάβουμε τι κάνει, πρέπει πρώτα να δούμε πώς δουλεύει κανονικά ο εγκέφαλος.

Πώς επικοινωνούν οι νευρώνες

Φανταστείτε δύο ανθρώπους σε αντικριστά μπαλκόνια με το κενό ανάμεσά τους. Ο ένας πετάει στον άλλον σαΐτες με ραβασάκια. Κάποιος επίσης (καθαριστής ας τον πούμε) υπάρχει για να μαζεύει τις σαΐτες ώστε να μη γεμίζει ο χώρος ανάμεσα στα 2 μπαλκόνια με σκουπίδια. Το'χουμε;

Τα δύο μπαλκόνια είναι τα νευρικά κύτταρα. Το κενό ανάμεσα στα δύο μπαλκόνια λέγεται σύναψη.

Άρα... Σύναψη είναι το κενό ανάμεσα σε δύο νευρικά κύτταρα.

Υπάρχουν 2 τρόποι για να είσαι με κάποιον. Δυο τρόποι και όλες οι ενδιάμεσες μίξεις αυτών των τρόπων, φυσικά. Αλλά εμείς θα το πάρουμε ως άσπρο - μαύρο γιατί είμαστε αρχάριοι.

1. Ο ένας είναι να τον θες.
2. Ο άλλος είναι να τον χρειάζεσαι, ή ακόμα χειρότερα να τον έχεις ανάγκη.

Και όχι, δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ούτε καν μοιάζουν. Μη με διαολίζετε!

Ας τα πάρουμε με τη σειρά, σαν κανονικοί άνθρωποι που έχουν φάει τα μούτρα τους τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους, αλλά συνεχίζουν ακάθεκτοι. 

Όταν είσαι με κάποιον επειδή τον χρειάζεσαι, η σχέση λειτουργεί σαν πολυεργαλείο. Σε ηρεμεί, σου δίνει αξία, σου κλείνει τρύπες, σου κρατάει το χέρι για να μη φοβάσαι, σου θυμίζει ότι “κάποιος σε θέλει, άρα κάτι αξίζεις διάολε”. 

Κοιτάξτε τώρα τι έμαθα!!!

Τηλέφωνο: Ντριν ντριιιιιν

Εγώ: Εμπρός;

Φωνή: Τα μάθατε τα νέα; Δεν είναι αγάπη αυτό.

Εγώ: Και τι είναι ρε εξυπνάκια;

Φωνή: Είναι ρύθμιση άγχους με ανθρώπινο σώμα. Γι’ αυτό φοβάσαι πιο πολύ τον χωρισμό απ’ ό,τι χαίρεσαι τη σχέση, λες “δεν με πειράζει” ενώ σε πειράζει, κάνεις εκπτώσεις τύπου Black Friday στην αξιοπρέπειά σου. Δεν τον αγαπάς. Κρατιέσαι από αυτόν όπως από την κουπαστή στην θαλασσοταραχή. Όταν τον έχεις ανάγκη δε... Γίνεται ΚΑΙ σωσίβιο! Και τα σωσίβια δεν τα ερωτεύεσαι. Τα χρησιμοποιείς μέχρι να βγεις στη στεριά.

Εγώ: Εεεε... Λάθος κάνετε!!!

Κλατς

Τουτ τουουουου

(Κάνει όμως λάθος;!)

Δεν φοβήθηκα ποτέ πραγματικά το σώμα μου.

Φοβήθηκα τα βλέμματα των άλλων πάνω του.

Αυτό το κατάλαβα πολύ αργότερα. Μικρή νόμιζα ότι το πρόβλημα ήμουν εγώ. Όχι η κοροϊδία, τα γέλια, τα σχόλια. Εγώ.

Γιατί ήμουν χοντρή. Και το χοντρή, τότε, δεν ήταν λέξη. Ήταν ταυτότητα. Στο σχολείο δεν σε κορόιδευαν μία φορά και τέλος. Σε κορόιδευαν κάθε μέρα κι από λίγο. Και το λίγο, επαναλαμβανόμενο, γίνεται χαρακτήρας.

Έμαθα λοιπόν ότι όταν φαίνομαι πολύ, κάτι πάει λάθος. Ότι το σώμα μου τραβάει βλέμματα που δεν είναι ασφαλή για την ψυχολογική μου ευημερία. Ότι αν σταθώ λίγο πιο μπροστά, αν γελάσω λίγο πιο δυνατά, αν υπάρξω λίγο πιο έντονα… κάποιος θα βρει κάτι να πει. Στις εκδρομές, στα διαλείμματα, στο δρόμο ακόμα... Το σώμα μου ήταν πάντα το πρώτο πράγμα που έβλεπαν. Και το πρώτο πράγμα που σχολίαζαν.

Δεν μπορώ να κάνω σχέση με κανέναν χωρίς να φοβάμαι ότι θα πεθάνει. Καλό ε;

Όχι μεταφορικά τύπου "είσαι νεκρός για μένα"... Κυριολεκτικά να πεθάνει. Dead, τροφή για τα σκουλίκια, στάχτη και μπούρμπερη.

Αυτό το κατάλαβα εμπράκτως, όχι θεωρητικά. Το δοκίμασα (κακώς, αλλά δεν μου έκοβε και πολύ τότε). Δεν την πάλευα μία. Δεν ήμουν εγώ, και αυτό που έγινα δεν το αναγνώριζε κανείς, αλλά συνέχιζα ο μαλάκας. Μέχρι που το σώμα μου μπήκε σε πανικό. Ατελείωτοι τσακωμοί γινόντουσαν μέσα στο κεφάλι μου. Ηρεμούσα προσωρινά και μετά ξανά μανά ο ίδιος κύκλος.

(Μου έλεγα...)

-Βρε καλό μου, γιατί αγχώνεσαι έτσι; 

(Μου απαντούσα) 

-Γιατί δεν θα την βγάλουμε λέμε αν ξαναφάμε τέτοιο στραπάτσο...

(Μου ξαναέλεγα...)

-Έλα καημένη, ποιες είναι η πιθανότητες; Ας ζήσουμε τη ζωή μας!

Και πάντα οι τσακωμοί κατέληγαν...

-Ρε άι στο διάολο κάνε ότι καταλαβαίνεις!

(Και τόσα καταλάβαινα, τόσα έκανα)

Σήμερα στον ψυχοβγάλτη μου, σκοπός επετεύχθη! Μου την έβγαλε την ψυχή, την ξέρασα στο πάτωμα και την κοιτούσα κλαίγοντας. 

Και όταν ηρέμησα... Μου δημιουργήθηκε η εξής απορία. Γιατί κλαίμε; Εννοώ γιατί οταν ξεχειλίζουμε από συναίσθημα κλαίμε και δεν παθαίνουμε κάτι άλλο; Ας πούμε... Γιατί δεν κουνιούνται τα αυτιά μας ή γιατί δεν σηκώνεται το φρύδι μας, γιατί δεν τεντώνονται τα δάχτυλά μας... ξέρω κι εγώ, κάτι άλλο εκτός από δάκρυα στα μάτια.

Και όπως λύνονται όλες οι απορίες, ας τα πάρουμε από την αρχή για να καταλάβουμε.

Ούτε αγανάκτηση.

Ούτε την ανάγκη να φωνάξω ότι η ζωή είναι άδικη.

Το ξέρω ήδη. Όλοι το ξέρουμε.

Και για όσους δεν είχαν μια αξιοπρεπή αφετηρία, αλλά και για όσους είχαν τα βασικά και καταλαβαίνουν την τύχη τους. 

Είναι άδικη επειδή κάποιοι άνθρωποι μεγάλωσαν χωρίς ασφαλές περιβάλλον. Και μετά έμαθαν να στέκονται όρθιοι μόνοι τους, με τρόπους που τους έσωσαν τότε αλλά τους δυσκολεύουν τώρα.