Eν πoλλaίs aμaρτίaιs περιγρaφoύσa γυvή

Το κλάμα είναι μια βιορυθμιστική διαδικασία.  Δηλαδή σε απλά ελληνικά και χωρίς πολλά-πολλά:  "Το κλάμα βγάζει την μέσα πίεση έξω, για να μην σκάσουνε τα μέσα μας". Σήμερα στον ψυχοβγάλτη μου, σκοπός επετεύχθη! Μου την έβγαλε την ψυχή, την ξέρασα στο πάτωμα και την κοιτούσα κλαίγοντας.  Και όταν ηρέμησα... Μου δημιουργήθηκε η εξής απορία. Γιατί κλαίμε; Εννοώ γιατί οταν ξεχειλίζουμε από συναίσθημα κλαίμε και δεν παθαίνουμε κάτι άλλο; Ας πούμε... Γιατί δεν κουνιούνται τα αυτιά μας ή γιατί δεν σηκώνεται το φρύδι μας, γιατί δεν τεντώνονται τα δάχτυλά μας... ξέρω κι εγώ, κάτι άλλο εκτός από δάκρυα στα μάτια. Και όπως λύνονται όλες οι απορίες, ας τα πάρουμε από την αρχή για να καταλάβουμε.

Δεν αισθάνομαι θυμό. Ούτε αγανάκτηση. Ούτε την ανάγκη να φωνάξω ότι «η ζωή είναι άδικη». Το ξέρω ήδη. Όλοι το ξέρουμε. Και για όσους δεν είχαν μια αξιοπρεπή αφετηρία, αλλά και για όσους είχαν τα βασικά και καταλαβαίνουν την τύχη τους.  Είναι άδικη επειδή κάποιοι άνθρωποι μεγάλωσαν χωρίς ασφαλές περιβάλλον. Και μετά έμαθαν να στέκονται όρθιοι μόνοι τους, με τρόπους που τους έσωσαν τότε αλλά τους δυσκολεύουν τώρα. 

Υπάρχουν φορές που η χαρά δεν έρχεται μόνη της. Έρχεται με μια σκιά. Είναι εκείνη η χαρά που άργησε. Που όταν επιτέλους φτάνει, δεν κάνει θόρυβο. Κάθεται δίπλα σου και σε κοιτάει, λες και λέει: "Ήρθα. Απλώς… άργησα λίγο". Κάποιες επιθυμίες δεν είναι ιδέες της στιγμής. Γεννήθηκαν πολύ νωρίς, τότε που ο ενθουσιασμός ήταν καθαρός και ο χρόνος φαινόταν άπειρος. Και περνούσαν τα χρόνια... Υποχρεώσεις, ρόλοι, ανάγκες, ευθύνες. Το όνειρο δεν πεθαίνει. Μπαίνει στην άκρη. Κάθεται ήσυχο. Περιμένει...

"Το δίλημμα του σκαντζόχοιρου" το είπε ο Άρθουρ Σοπενχάουερ τον 19ο αιώνα. Φιλόσοφος με μόνιμη δυσανεξία στον άνθρωπο και πολύ καθαρό βλέμμα πάνω στην ανθρώπινη φύση, διατύπωσε την εξής παραβολή: Μια ομάδα σκαντζόχοιρων, μέσα στο κρύο, πλησιάζουν ο ένας τον άλλον για να ζεσταθούν. Όσο πλησιάζουν, τα αγκάθια τους πληγώνουν. Απομακρύνονται για να μην πονάνε, αλλά τότε παγώνουν. Αναγκάζονται να βρουν μια ενδιάμεση απόσταση αρκετά κοντά για ζεστασιά, αρκετά μακριά για να μη ματώσουν. Αυτό, λέει ο Σοπενχάουερ, είναι η ανθρώπινη σχέση.

Σοβαρά τώρα. Θα μυρίζουμε τα νύχια μας κάθε φορά για να καταλάβουμε τι έχετε στο μυαλό σας; Τι παιχνίδια είναι αυτά; Τι "και καλά" εξαφανίσεις; Τι υπονοούμενα; Λες και είμαστε 20 χρονών. Που μακάρι να ήμασταν δηλαδή, αλλά δεν παίζει. Έκατσε τώρα άντρας να μου κάνει παιχνίδι εξαφάνισης. Σε εμένα! Δεν τα καταλαβαίνω αυτά, μάνα μου! Δεν κολλάω όταν με φτύνουν.

Ένα όμορφο συναίσθημα μας, το λέμε ή όχι; Υπάρχει μια φράση που ακούγεται πολύ σοφή και συχνά τη λέμε για να νιώσουμε εντάξει με τον εαυτό μας: «Αν αυτό που θα πω δεν αλλάξει τίποτα, θα χαρώ που το είπα;»  Αν η απάντηση είναι ναι, το λες! Είναι ομολογουμένως καλή ερώτηση, αλλά λυπάμαι που θα σας απογοητεύσω, δεν είναι αρκετή. Γιατί εγώ προσωπικά, πάντα χαιρόμουν όποτε και εάν επέλεγα να μιλήσω για ένα συναίσθημά μου. Δεν το έκανα συχνά, ούτε με ευκολία, αλλά όταν το έκανα δεν είχα δεύτερες σκέψεις. Δεν ζητούσα ανταπόδοση. Δεν έστηνα σενάρια απαντήσεων. Ήμουν εντάξει με τον εαυτό μου. Το έλεγα γιατί ήθελα να το πω και κοιμόμουν εν ειρήνη every single fucking time!

Ας τα πούμε όπως είναι.  Ξυπνάς ένα πρωί και ξέρεις.  Δεν ξέρεις πώς. Ξέρεις. Το σώμα σου βαραίνει, το στομάχι είναι λίγο ιδιότροπο, τα ρούχα σε ενοχλούν, οι άνθρωποι ανοιγοκλείνουν πολύ δυνατά τα βλέφαρά τους και κάποιος στο διπλανό αυτοκίνητο μασάει τσίχλα λες και θέλει να πεθάνει από τα χέρια σου. Καλώς τα δεχτήκαμεεε... Κάθε γυναίκα έχει το δικό της Θεό (και κάποιες, δεν έχουν το Θεό τους). Οπότε αυτά που θα γράψω είναι ένας μέσος όρος. Δεν συμβαίνουν σε όλες. Κάποιες τυχερές παραμένουν άνθρωποι. Οι υπόλοιπες... Βγάζουμε κέρατα.

Κάποιοι άνθρωποι είναι σπάνιοι σαν τοπία που δεν υπάρχουν στον χάρτη. Που δεν ανήκουν πουθενά. Όχι γιατί είναι χαμένοι, αλλά γιατί δεν χωράνε σε κανένα μέρος που έχει ήδη όνομα. Σπάνιοι, με την έννοια του «δεν σε έχω ξανασυναντήσει». Δεν τους βρίσκεις επειδή τους αναζητάς. Τους βρίσκεις επειδή τύχαινε εκείνη τη μέρα να είσαι ανοιχτός.  Ή κουρασμένος. Ή άδειος.  Ή (περίεργο κι όμως αληθινό) υπερβολικά γεμάτος. Επειδή κάτι μέσα σου είπε «πήγαινε από εδώ» χωρίς να ξέρεις γιατί.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι ένα όργανο που «ωριμάζει» και τελειώνει. Είναι ένα σύστημα που αναδιοργανώνεται, αποσταθεροποιείται, ξαναβρίσκει ισορροπία και μετά… την ξαναχάνει!  Το 2025 δεν μας έδωσε μεγάλες απαντήσεις. Μας έδωσε όμως κάτι πιο τίμιο. Καλύτερες ερωτήσεις. Τι μάθαμε λοιπόν χοντρικά;

  Το σκέφτομαι συχνά. Όχι γιατί είμαι καμιά φωτισμένη που έχει απαντήσεις, αλλά γιατί έχω φάει τα μούτρα μου αρκετές φορές ώστε να μου γεννηθεί η απορία. Κάποια στιγμή το ρώτησα και τον ψυχοβγάλτη μου. Όχι θεωρητικά. Πρακτικά. Τύπου «Ρε συ… αλλάζει ο άνθρωπος ή απλώς λέμε ιστορίες για να αντέχουμε;» Η απάντηση δεν ήταν ωραία. Ήταν όμως τίμια. Αυτό του το δίνω.

Τι ωραία που θα ήταν εάν υπήρχε ένας τύπος σε ένα γκισέ με μπλοκάκι που να λέει «Λοιπόν, αυτή εδώ άντεξε πολλά. Κατάπιε μαλακίες με αξιοπρέπεια. Έκανε και την αυτοκριτική της μετά, πόνεσε χωρίς να γίνει γκρινιάρα... ΟΚ, δώστε της τώρα μια καλή ζωή. Επόμενος παρακαλώ...» Να το ξεκαθαρίσουμε από νωρίς για να μη χάνουμε χρόνο. Δεν υπάρχει κάπου εκεί έξω μια επιτροπή δικαιοσύνης που κρατάει πρακτικά. Δεν υπάρχει ουρά. Δεν υπάρχει γκισέ. Δεν υπάρχει «περάστε την επόμενη εβδομάδα για το θέμα σας, είμαστε πλήρεις αυτή».  Το ξέρατε ε; Φυσικά... Όλοι έχουμε φάει σκατό με το φτυάρι.

Κοίτα τώρα τι βρήκα στο μπλογκ...  Ένα ποστ ότι η ευχή μου για το 2013 ήταν να βρω έναν ήρωα. Τον Μάιο της ίδιας χρόνια γνώρισα τον Κώστα. Σαν μια κρυφή χρονοκάψουλα που άφησα στον εαυτό μου χωρίς να το ξέρω. Και τώρα τι βλέπω; Τότε δεν ζητούσα «ήρωα». Ζητούσα ασφάλεια. Έναν άνθρωπο να κρατήσει. Να μην παίζει. Να μην φεύγει. Να μην φοβάται όταν πάω να φύγω εγώ. Τότε δεν ήξερα να το πω έτσι. Τώρα το βλέπω και το μεταφράζω.

Και επειδή μισές δουλειές δεν μπορώ και η μία απορία μου σέρνει άλλες δέκα πίσω της, πάμε να δούμε πως μοιράζονται περίπου σε ποσοστό πληθυσμού οι διαφορετικοί τύποι προσκόλλησης.  Με απλά λόγια δεν είναι όλοι “οι μαλάκες εκεί έξω”. Είναι πολλά νευρικά συστήματα που έμαθαν διαφορετικούς τρόπους να επιβιώνουν μέσα στη σχέση. Και αν “πέφτεις συνέχεια” στα ίδια, υπάρχει μια μη-ρομαντική πιθανότητα να μην σε κυνηγάει το σύμπαν, αλλά το μοτίβο σου.

Και αφού περιγράψαμε το "ταξίδι" ενός συναισθήματος από τότε που ήταν ένα τόσα δα ερέθισμα μέχρι που καταλήξαμε να τα κάνουμε όλα λίμπα, εεεε... εννοώ... περιγράψαμε χοντρικά τον τρόπο που συνδέεται τελικά με την αντίδρασή μας, ήρθε η ώρα να δούμε όλα αυτά τα μπερδέματα που έχουμε ζήσει όλοι και πως αυτή η διαδρομή χτίζει τα μοντέλα συναισθηματικής προσκόλλησης.  Ιδού τα πιο συχνά σημεία που γινόμαστε όλοι ρεζίλι. Τα κλασικά μπερδέματα σε όλη αυτή τη διαδρομή είναι πολλά, και οι παγίδες ακόμα περισσότερες.

Ή αλλιώς, αλλού ξεκίνησα γι' αλλού  κι αλλού η γκλάβα μου με πάει... Θέλω καθαρό μυαλό (λέμε τώρα) και κριτική σκέψη γιατί η ιστορία που θα πω είναι ήδη αρκετά μπερδεμένη.  Πριν ξεκινήσω όμως, πρώτα χρειάζεται ένα μικρό λεξιλόγιο εννοιών γιατί θα βοηθήσει, πιστέψτε με. Όλοι ελληνικά μιλάμε βέβαια, αλλά μερικές φορές... Όχι τα ίδια ελληνικά. Και όπως έχουμε πει τόσες φορές, οι λέξεις έχουν σημασία!

Μεγαλώσαμε πιστεύοντας ότι η νοημοσύνη είναι κάτι μετρήσιμο. IQ, λογική, μνήμη, ταχύτητα, ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Όποιος τα έχει αυτά, «του κόβει». Όποιος δεν τα έχει, «δε σκαμπάζει». Κι όμως... Σύγχρονες θεωρίες στη γνωστική επιστήμη και την ψυχολογία, από ανθρώπους όπως ο Anil Seth και ο Robert Sternberg, λένε ότι η υψηλότερη μορφή νοημοσύνης δεν είναι το να σκέφτεσαι γρήγορα. Είναι το να παρατηρείς πώς σκέφτεσαι. Και αυτό λέγεται μεταγνώση . Η μεταγνώση ή το “thinking about thinking”, αποτελεί κανονικό όρο στην επιστημονική ψυχολογία και περιγράφεται ως ικανότητα αυτο-παρατήρησης, αυτο-αξιολόγησης και αυτό-ρύθμισης της σκέψης. Δεν σημαίνει να αναλύεις τα πάντα μέχρι να πάθεις εγκεφαλικό. Σημαίνει να μπορείς να πιάνεις τον εαυτό σου την ώρα που αντιδρά, να λες «περίμενε… γιατί το έκανα αυτό;», να μη συγχέεις το συναίσθημα με την αλήθεια και να μη θεωρείς κάθε σκέψη σου γεγονός. Με άλλα λόγια, να βάζεις ένα κλικ απόσταση ανάμεσα σε ερέθισμα και αντίδραση. Κι εκεί, ακριβώς εκεί...

  Ο Ζακ Λακάν είπε κάτι που ακούγεται προκλητικό, σχεδόν εκνευριστικό: «Σεξουαλική σχέση δεν υπάρχει». Δεν εννοούσε ότι δεν κάνουμε σεξ. Ούτε ότι η σεξουαλική πράξη είναι κοινωνικό κατασκεύασμα. Εννοούσε κάτι πολύ πιο ενοχλητικό για πολλούς. Ότι το σεξ, από μόνο του, δεν ενώνει. Δεν δημιουργεί αυτόματα σχέση. Δεν συγχωνεύει δύο υποκειμενικότητες. Ότι στο σεξ ο καθένας απολαμβάνει με τον δικό του τρόπο, στο δικό του σώμα, με τις δικές του φαντασιώσεις, τις δικές του ανάγκες. 

Πόσο μωρέ?!  Τίποτα.  Και γι’ αυτό πονάει τόσο όταν λείπει. Δεν κοστίζει λεφτά αλλά κοστίζει παρουσία. Κι αυτό είναι πιο σπάνιο νόμισμα μερικές φορές. Τι όμορφα που είναι να κλείνεσαι για λίγο ανάμεσα σε δυο χέρια και στην οικεία μυρωδιά της ανθρώπινης ασφάλειας. Μια αγκαλιά μωρέ! Να πληρώσω! Πόσο κάνει; Μια αγκαλιά να αφεθώ να κλάψω ότι έχω μέσα μου και μετά ας τελειώσει. Ίσα σταματήσει για λίγο η προσπάθεια και να καταφέρει να ηρεμήσει το μέσα μου. Κ αι μετά, ναι. Ας τελειώσει. Όπως τελειώνουν όλα. Με ησυχία.

"Αχ... σταμάτα να λες, ότι οι άνθρωποι φορούν μάσκα, και δεν σου δείχνουν ποτέ το πραγματικό τους πρόσωπο... Οι άνθρωποι, σου δείχνουν συνεχώς το αληθινό τους πρόσωπο: Σε ό,τι δεν σου λένε, όταν δεν σε ψάχνουν, στον τρόπο που σε κοιτάζουν, στον τρόπο που ξεφεύγουν από σένα, στον τόνο της φωνής τους... Σε ό,τι σου προσφέρουν και σε ό,τι δεν κάνουν για εσένα... Αλλά είσαι πολύ απασχολημένος, προσπαθώντας να δεις αυτό που θα ήθελες να δεις, και δεν το καταλαβαίνεις..." Είπε η Catherine Black (δεν την ξέρω, αλλά αυτό δεν με εμποδίζει να διαφωνήσω) Πάμε να το απλώσουμε να πάρει λίγο αέρα, λίγο νεύρο και κυρίως λογική αυτό που διάβασα. Όχι επειδή δεν έχει μέσα αλήθεια, έχει. Αλλά επειδή την παρουσιάζει σαν κάτι απλό, καθαρό και σχεδόν… αυτονόητο.  Κι εγώ με τα "αυτονόητα" έχω ένα θέμα. Συχνά με υποψιάζουν.

  Ας πούμε ότι κάποιος μας λέει, χωρίς δράματα και μουσική από πίσω «Σε έξι μήνες θα πεθάνετε ξαφνικά και χωρίς προφανή λόγο». Και εσείς τον πιστεύετε. Σε έξι μήνες. Game over. Ξέρετε τι νομίζω ότι θα άλλαζε πρώτο; Όχι οι μεγάλες αποφάσεις.