Κατηγορια Λογοτεχνήματα

04 Νοεμβρίου 2026

Όταν μια γυναίκα μετατρέπεται σε φυσικό φαινόμενο, ο έρωτας γίνεται θρησκεία, η επιθυμία κυκλώνας και η σωτηρία μια ακόμη ψευδαίσθηση.

Υπάρχει ένα παράξενο οπτικό φαινόμενο που εμφανίζεται πάνω από τη θάλασσα.

Πλοία μοιάζουν να αιωρούνται στον αέρα. Ακτές υψώνονται από τον ορίζοντα. Βουνά παραμορφώνονται, αντικείμενα πολλαπλασιάζονται, ολόκληρα τοπία εμφανίζονται εκεί όπου κανονικά δεν θα μπορούσαμε να τα δούμε.

Το φαινόμενο ονομάζεται Fata Morgana.

Δεν είναι παραίσθηση ή κάποια δυσλειτουργία του εγκεφάλου. Είναι ένα απολύτως πραγματικό οπτικό φαινόμενο που προκαλείται από τη διάθλαση του φωτός καθώς αυτό περνά μέσα από ατμοσφαιρικά στρώματα διαφορετικής θερμοκρασίας και πυκνότητας.

Το φως καμπυλώνεται και η εικόνα παραμορφώνεται. Τόσο απλό. Το αντικείμενο υπάρχει. Αυτό που βλέπουμε, όμως, δεν αντιστοιχεί απαραίτητα στην πραγματική μορφή ή θέση του.

Το όνομα, ωστόσο, δεν γεννήθηκε στη μετεωρολογία αλλά στον μεσαιωνικό θρύλο. Η Φάτα Μοργκάνα ήταν η Morgan le Fay, η μυστηριώδης νεράιδα και μάγισσα των αρθούρειων παραδόσεων, που σε μεταγενέστερες αφηγήσεις εμφανίζεται ως ετεροθαλής αδελφή του βασιλιά Αρθούρου. 

Μια μορφή αμφίσημη, άλλοτε θεραπεύτρια και προστάτιδα, άλλοτε επικίνδυνη και δόλια, με τη δύναμη να μεταμορφώνει και να εξαπατά τις αισθήσεις. Σύμφωνα με ιταλικούς θρύλους, τα μαγικά της τεχνάσματα δημιουργούσαν απατηλά κάστρα και παλάτια πάνω από τη θάλασσα, ιδιαίτερα στα στενά της Μεσσήνης, παρασύροντας τους ναυτικούς με εικόνες που δεν μπορούσαν ποτέ να φτάσουν. 

Έτσι, το όνομά της συνδέθηκε με τον περίφημο αντικατοπτρισμό. 

Και υπάρχει μια θαυμάσια ειρωνεία σε όλο αυτό. Μια μάγισσα που μπορούσε να κάνει τους ανθρώπους να βλέπουν όσα δεν υπήρχαν έδωσε τελικά το όνομά της σε ένα φυσικό φαινόμενο που κάνει ακριβώς το ίδιο.

Και κάπου εδώ η φυσική συναντά μια από τις πιο ενδιαφέρουσες ανθρώπινες αντιφάσεις.
Γιατί οι άνθρωποι έχουμε μια αξιοσημείωτη ικανότητα να κάνουμε κάτι παρόμοιο με εκείνους που ερωτευόμαστε.

Παίρνουμε έναν πραγματικό άνθρωπο, τον κοιτάζουμε μέσα από τις επιθυμίες, τους φόβους, τις ανάγκες και τις προσδοκίες μας και βλέπουμε μια εικόνα που μπορεί να απέχει αρκετά από αυτό που πραγματικά βρίσκεται μπροστά μας.

Και, το ακόμη πιο ενδιαφέρον, μπορούμε να ερωτευτούμε αυτή την εικόνα με απολύτως αληθινά συναισθήματα.

Ο Νίκος Καββαδίας έγραψε ένα ποίημα γι' αυτό το παράδοξο. Ή, τουλάχιστον, αυτή είναι μία από τις αναγνώσεις που επιτρέπει η περίφημη Φάτα Μοργκάνα.

Μόνο που ο Καββαδίας δεν αρκέστηκε σε έναν αντικατοπτρισμό. Τον έντυσε με ανθρώπινη σάρκα, του έδωσε μυρωδιά, γεύση, όνομα. Τον έκανε γυναίκα, θεότητα, μάγισσα, προορισμό και καταστροφή.

Και ύστερα έστειλε έναν ναυτικό να τον αναζητήσει. Δεν του ευχήθηκε καλό ταξίδι. Ίσως επειδή ήξερε πολύ καλά πού θα κατέληγε...

Το ποίημα δημοσιεύτηκε στη συλλογή Τραβέρσο, το 1975, μετά τον θάνατο του Καββαδία, και είναι αφιερωμένο στη Θεανώ Σουνά. Αυτή είναι η γυναίκα πίσω από τον αντικατοπτρισμό.

Η Σουνά ήταν μια νεαρή φιλόλογος την οποία ο ποιητής γνώρισε και ερωτεύτηκε στα τελευταία χρόνια της ζωής του. Ήταν περίπου σαράντα χρόνια μικρότερή του.

Η αφιέρωση δεν αποτελεί απλώς μια τυπική αναφορά. Στις 27 Ιουλίου 1974, ταξιδεύοντας με το πλοίο Aquarius από το Ηράκλειο προς τη Ρόδο, ο Καββαδίας της έγραψε μια επιστολή στην οποία συνέκρινε το σώμα της με θαλασσινό σκαρί. Εξομολογούνταν μάλιστα ότι δεν κατάφερε να το κυβερνήσει, αποδίδοντας την αποτυχία του στη δειλία και την αδεξιότητά του.

Ο άνθρωπος που είχε περάσει τη ζωή του ταξιδεύοντας στους ωκεανούς αισθανόταν ανίκανος να κυβερνήσει την ίδια του την ερωτική επιθυμία...

Νίκος Καββαδίας - FATA MORGANA
Στη Θεανώ Σουνά


Θα μεταλάβω με νερό θαλασσινό
στάλα τη στάλα συναγμένο απ' το κορμί σου
σε τάσι αρχαίο, μπακιρένιο αλγερινό,
που κοινωνούσαν πειρατές πριν πολεμήσουν.


Στρείδι ωκεάνιο αρραβωνίζεται το φως.
Γεύση από φλούδι του ροδιού, στυφό κυδώνι
κι ο άρρητος τόνος, πιο πικρός και πιο στυφός,
που εναποθέτανε στα βάζα οι Καρχηδόνιοι.


Πανί δερμάτινο, αλειμμένο με κερί,
οσμή από κέδρο, από λιβάνι, από βερνίκι,
όπως μυρίζει αμπάρι σε παλιό σκαρί
χτισμένο τότε στον Ευφράτη στη Φοινίκη.


Χόρτο ξανθό τρίποδο σκέπει μαντικό.
Κι ένα ποτάμι με ζεστή, λιωμένη πίσσα,
άγριο, ακαταμάχητο, απειλητικό,
ποτίζει τους αμαρτωλούς που σ' αγαπήσαν.


Rosso romano, πορφυρό της Δαμασκός,
δόξα του κρύσταλλου, κρασί απ' τη Σαντορίνη.
Ο ασκός να ρέει, κι ο Απόλλωνας βοσκός
να κολυμπάει τα βέλη του με διοσκουρίνη.


Σκουριά πυρόχρωμη στις μίνες του Σινά.
Οι κάβες της Γερακινής και το Στρατόνι.
Το επίχρισμα. Η άγια σκουριά που μας γερνά,
μας τρέφει, τρέφεται από μας και μας σκοτώνει.


Καντήλι, δισκοπότηρο χρυσό, αρτοφόρι.
'Αγια λαβίδα κι ιερή από λαμινάρια.
Μπροστά στη Πύλη, δυο δαιμόνοι σπαθοφόροι
και τρεις Αγγέλοι με σπασμένα τα κοντάρια.


Πούθ' έρχεσαι; Απ' τη Βαβυλώνα.
Πού πας; Στο μάτι του κυκλώνα.
Ποιαν αγαπάς; Κάποια τσιγγάνα.
Πώς τη λένε; Φάτα Μοργκάνα. 


Πάντα οι κυκλώνες έχουν γυναικείο
όνομα. Εύα από τη Κίο.
Η μάγισσα έχει τρεις κόρες στ' Αμανάτι
κι η τέταρτη είν' εν' αγόρι μ' ένα μάτι.


Ψάρια που πετάν μέσα στην άπνοια,
όστρακα, λυσίκομες κοπέλες,
φίδια της στεριάς και δέντρα σάπια,
άρμπουρα και τιμόνια και προπέλες.


Να 'χαμε το λύχνο του Αλαδίνου
ή το γέρο νάνο απ' τη Καντόνα.
Στείλαμε το σήμα του κινδύνου
πάνω σε άσπρη πέτρα με σφεντόνα.


Δαίμονας γεννά τη νηνεμία.
Ξόρκισε, Allodetta, τ' όνομά του.
Λούφαξεν ο δέκτης τ' ασυρμάτου,
και φυλλομετρά το καζαμία.


Ο άνεμος κλαίει. Σκυλί στα λυσσιακά του.
Γεια χαρά, στεριά κι αντίο, μαστέλο.
Γλίστρησε η ψυχή μας από κάτου,
έχει και στη κόλαση μπορντέλο.

--

Δεν ξέρουμε αν κάθε εικόνα του ποιήματος αντιστοιχεί σε πραγματική εμπειρία με τη Σουνά. Η ποίηση, άλλωστε, δεν είναι ημερολόγιο συμβάντων. Ξέρουμε όμως ότι ο ποιητής βρισκόταν αντιμέτωπος με έναν έρωτα που τον συγκλόνιζε και ότι βρήκε τον τρόπο να τον περιγράψει χρησιμοποιώντας τη μοναδική γλώσσα που γνώριζε καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον. Τη γλώσσα της θάλασσας.


Η θεία μετάληψη του σώματος

Το ποίημα ξεκινά με μια εικόνα σχεδόν βλάσφημη για πολλούς. Ο ποιητής δηλώνει ότι θα μεταλάβει με θαλασσινό νερό συλλεγμένο από το σώμα της αγαπημένης του.

Η χριστιανική μετάληψη είναι η τελετουργική ένωση του πιστού με το θείο. Ο Καββαδίας κρατά την τελετουργία, αλλά αντικαθιστά το περιεχόμενό της.
Στη θέση του καθαγιασμένου οίνου βάζει την αλμύρα του γυναικείου σώματος.
Στη θέση του εκκλησιαστικού δισκοπότηρου ένα αρχαίο αλγερινό χάλκινο τάσι.
Και ως κοινωνούς δεν επικαλείται αγίους και μάρτυρες, αλλά πειρατές που ετοιμάζονται να πολεμήσουν.

Ο ερωτισμός και η θρησκευτική λατρεία συγχωνεύονται!
Η σωματική επιθυμία δεν παρουσιάζεται ως κάτι ευτελές που χρειάζεται εξαγνισμό. Παρουσιάζεται ως κάτι που είναι ήδη ιερό για εκείνον που το βιώνει.

Κι εδώ υπάρχει μια ανατροπή. Η θρησκευτική παράδοση συχνά αντιμετώπισε τη σάρκα ως πηγή πειρασμού. Ο Καββαδίας χρησιμοποιεί τη θρησκευτική γλώσσα ακριβώς για να την υμνήσει.
Δεν αρνείται την αμαρτία. Την εντάσσει στην τελετουργία.Και οι πειρατές που κοινωνούν πριν από τη μάχη προσθέτουν κάτι ακόμη. Την παρουσία του κινδύνου.

Γιατί η ερωτική παράδοση στον Καββαδία δεν υπόσχεται ασφάλεια.
Ο εραστής γνωρίζει ότι μπορεί να πληγωθεί. Κι όμως προσέρχεται!
Σαν τον πειρατή που γνωρίζει ότι μπορεί να σκοτωθεί, αλλά πρώτα μεταλαμβάνει.


Το σώμα που μυρίζει θάλασσα

Στις επόμενες στροφές ο Καββαδίας εγκαταλείπει σχεδόν εντελώς την αφηρημένη περιγραφή του έρωτα. Η ποίησή του γίνεται σωματική.

Εμφανίζονται στρείδια, ρόδια, κυδώνια, κέδρος, λιβάνι, κερί, πίσσα, κρασί, βελούδο και σκουριά. Το σώμα δεν περιγράφεται με τη συνηθισμένη ρομαντική γλώσσα. Δεν μαθαίνουμε αν η αγαπημένη έχει όμορφα μάτια, λεπτή μέση ή υπέροχο χαμόγελο. Ο ποιητής ενδιαφέρεται για την υφή, τη γεύση, τη μυρωδιά, τα χρώματα. Για το πώς βιώνεται ένα σώμα από πολύ κοντά.

Ο φιλόλογος Αντώνης Πετρίδης, σε μια εκτενή μελέτη του ποιήματος, υποστηρίζει ότι το πρώτο μέρος αποτελεί μια εξαιρετικά αισθησιακή και ανατομικά υπαινικτική περιγραφή του γυναικείου αιδοίου. 

Η συγκεκριμένη ανάγνωση έχει ισχυρά ερείσματα στο κείμενο.

Το στρείδι που ανοίγεται στο φως, τα στυφά φρούτα, οι υγρές επιφάνειες, το ζεστό ποτάμι της πίσσας, οι αποχρώσεις του κόκκινου, όλα συγκροτούν μια ακολουθία εικόνων που παραπέμπουν στη σεξουαλική επιθυμία.

Αλλά εδώ ο Καββαδίας κάνει κάτι περισσότερο από το να περιγράψει μια ερωτική πράξη. 

Συνδέει το γυναικείο σώμα με έναν ολόκληρο κόσμο!

Τη Φοινίκη, την Καρχηδόνα, τον Ευφράτη, τη Δαμασκό, τη Σαντορίνη. Χιλιάδες χρόνια ναυσιπλοΐας, εμπορίου, πολιτισμού και ανθρώπινης περιπλάνησης συμπυκνώνονται σε μια στιγμή ερωτικής εγγύτητας.

Το σώμα γίνεται γεωγραφία.
Η επιθυμία γίνεται ταξίδι.
Και το ταξίδι δεν υπόσχεται απαραίτητα μια νέα ανακάλυψη.
Μερικές φορές επιστρέφουμε διαρκώς στο ίδιο λιμάνι, παρόλο που γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να μείνουμε εκεί.


Η άγια σκουριά

Ανάμεσα στις πιο εντυπωσιακές εικόνες του ποιήματος βρίσκεται η σκουριά που γερνά, τρέφει, τρέφεται και τελικά σκοτώνει τον άνθρωπο.

Μια παράξενη επιλογή λέξεων, αλήθεια.

Η σκουριά είναι προϊόν διάβρωσης. Αποτελεί το ορατό αποτέλεσμα χημικών διεργασιών που μεταβάλλουν το μέταλλο και συχνά υπονομεύουν τη μηχανική αντοχή του.
Κι όμως, ο Καββαδίας την ονομάζει άγια.

Σε μια συζήτηση που κατέγραψε ο συγγραφέας Μήτσος Κασόλας, ο ποιητής εξήγησε ότι το περίφημο "καρχηδόνιο επίχρισμα" συνδεόταν στο μυαλό του με τη γυναικεία κολπική χλωρίδα, ενώ το χρώμα της σκουριάς το είχε συνδέσει με μεταλλεύματα που φόρτωνε στα λιμάνια της Γερακινής και του Στρατωνίου.

Η εξήγησή του περιλάμβανε αρκετές βιολογικές παρανοήσεις, ιδιαίτερα σε όσα ισχυριζόταν για τις γυναίκες που εργάζονταν στο σεξ. Αλλά δεν υπάρχει λόγος να τις υιοθετήσουμε ως αλήθειες ούτε να περιμένουμε από ένα ποίημα να γίνει επιστημονικό δοκίμιο. 

Εκείνο που έχει σημασία για το ποίημα είναι η σύνδεση της γυναικείας σωματικότητας με τη ζωή, τη φθορά και τον θάνατο. Και η διατύπωση "που μας γερνά", όπως εμφανίζεται στο πλήρες κείμενο που εξετάζουμε, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.

Δεν πρόκειται πλέον μόνο για τη γυναίκα που γεννά τον άνθρωπο. Πρόκειται για τον χρόνο που περνά μέσα από το σώμα. Η ίδια διαδικασία που διατηρεί τη ζωή συνυπάρχει με τις διεργασίες της γήρανσης και της φθοράς.

Το σώμα επιθυμεί, απολαμβάνει, αναπαράγεται, γερνά και πεθαίνει.
Δεν υπάρχει τίποτα αφύσικο σε αυτή την ακολουθία.
Αντίθετα, αυτή είναι η φυσική ιστορία της ζωής.

Ο Καββαδίας, ωστόσο, της δίνει ένα επιπλέον υπαρξιακό βάρος.
Η σκουριά δεν βρίσκεται έξω από εμάς.
Είναι μέρος της ιστορίας μας.
Και αυτό που κάποτε μας έθρεψε μπορεί, με το πέρασμα του χρόνου, να συμβολίζει και τη φθορά μας.

Η εικόνα επιτρέπει και μια ερωτική ανάγνωση. Μπορεί κάτι να μας έχει δώσει πραγματική χαρά και ταυτόχρονα να μας έχει πληγώσει. Αλλά ούτε η χαρά δικαιολογεί αυτομάτως την καταστροφή. Μια διάκριση που συχνά χάνεται όταν οι άνθρωποι αρχίζουν να αντιμετωπίζουν τον πόνο ως απόδειξη μεγάλου έρωτα.


Άγγελοι, δαίμονες και μια μάχη που έχει ήδη χαθεί

Λίγο πριν από το περίφημο τετράστιχο, η θρησκευτική εικονοποιία επιστρέφει. Εμφανίζονται καντήλια, δισκοπότηρα, ιερά σκεύη, δαίμονες και άγγελοι. Μόνο που οι δαίμονες κρατούν σπαθιά, ενώ οι άγγελοι έχουν σπασμένα κοντάρια.

Η αντίθεση είναι εμφανής. Οι δυνάμεις της επιθυμίας, του κινδύνου και της καταστροφής μοιάζουν να έχουν το πλεονέκτημα.

Ακόμη και οι αναφορές στα λαμινάρια δεν είναι τυχαίες. Τα λαμινάρια, πέρα από την ιδιότητά τους ως θαλάσσιων φυκών, χρησιμοποιήθηκαν στην ιατρική ως υγροσκοπικοί διαστολείς του τραχήλου της μήτρας. Έτσι, μια εικόνα εκκλησιαστικής λαβίδας συνδέεται απρόσμενα με τη γυναικεία ανατομία και την αναπαραγωγή.

Ο Καββαδίας δεν αφήνει τίποτα στη θέση του.

Αναμειγνύει την εκκλησία με το πορνείο, τη μητρότητα με τη σεξουαλικότητα, τον άγγελο με τον δαίμονα.
Κι όλα αυτά, επειδή στο δικό του ποιητικό σύμπαν ο άνθρωπος δεν αποτελείται από καθαρές, τακτοποιημένες κατηγορίες.
Αγαπά και φοβάται. 
Επιθυμεί και υποφέρει. 
Εξιδανικεύει και απογοητεύεται.
Και μερικές φορές εξακολουθεί να επιθυμεί ακόμη και αφού έχει καταλάβει ότι η πραγματικότητα δεν μπορεί να ανταποκριθεί στη φαντασίωσή του.


Από τη Βαβυλώνα στο μάτι του κυκλώνα

Και τότε έρχεται το τετράστιχο που έγινε πασίγνωστο μέσα από τη μελοποίηση της Μαρίζας Κωχ.
Τέσσερις ερωτήσεις.
  1. Από πού έρχεσαι; 
  2. Πού πηγαίνεις; 
  3. Ποια αγαπάς; 
  4. Πώς τη λένε;
Μοιάζουν με τις απλούστερες ερωτήσεις του κόσμου. Οι απαντήσεις, όμως, συγκροτούν ένα παράδοξο:

Η Βαβυλώνα παραπέμπει σε έναν πανάρχαιο πολιτισμό, αλλά και στη βιβλική εικόνα της αμαρτίας και της ηδονής. Στην Αποκάλυψη, άλλωστε, η Βαβυλώνα προσωποποιείται ως η Μεγάλη Πόρνη.

Ο προορισμός είναι το μάτι του κυκλώνα. Και εδώ χρειάζεται μια μικρή μετεωρολογική παρένθεση. Το μάτι ενός οργανωμένου ισχυρού τροπικού κυκλώνα αποτελεί την κεντρική περιοχή του, όπου επικρατούν συνήθως πολύ ασθενέστεροι άνεμοι από εκείνους που σαρώνουν το τοίχωμά του. Είναι μια περιοχή σχετικής ηρεμίας στο κέντρο μιας τεράστιας καταιγίδας. Αλλά η ηρεμία αυτή δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει περάσει. 

Για να βγει κανείς από το μάτι πρέπει να αντιμετωπίσει ξανά τους ισχυρούς ανέμους που το περιβάλλουν. Ο ίδιος ο Καββαδίας, στη συνομιλία του με τον Κασόλα, στάθηκε ακριβώς σε αυτή την αντίφαση. Πώς βγαίνεις από το μάτι του κυκλώνα; 

Και τώρα ο συμβολισμός αποκτά άλλη διάσταση. Ο ναυτικός δεν κατευθύνεται απλώς προς μια γυναίκα. Κατευθύνεται προς ένα μέρος όπου ελπίζει να βρει την ηρεμία, παρόλο που γνωρίζει ότι βρίσκεται στο κέντρο της καταιγίδας. Αναζητά το καταφύγιο μέσα στον κίνδυνο.

Και το όνομα της αγαπημένης του είναι το όνομα ενός αντικατοπτρισμού.
Υπάρχει πιο παράδοξη περιγραφή του ανθρώπινου έρωτα;

Υπάρχει πάντως μια δυσκολη ερώτηση.
Μήπως αυτό που ονομάζουμε καταφύγιο είναι μερικές φορές απλώς μια προσωρινή ανακούφιση μέσα σε κάτι που εξακολουθεί να μας ταλαιπωρεί;


Η μάγισσα που δεν μπορούσες να αγγίξεις

Η ονομασία Fata Morgana προέρχεται από τη Μοργκάνα των αρθούρειων θρύλων, τη μυστηριώδη μορφή που συνδέθηκε με τη μαγεία, τις μεταμορφώσεις και τις απατηλές εικόνες. Οι ναυτικοί έβλεπαν κάτι που έμοιαζε πραγματικό, αλλά η εικόνα μπορούσε να εξαφανιστεί πριν καταφέρουν να το πλησιάσουν.

Ο Καββαδίας παίρνει αυτή την ιστορία και την ενσωματώνει στην ερωτική του μυθολογία.

Η γυναίκα δεν είναι μόνο ένας πραγματικός άνθρωπος.
Είναι και όσα ο εραστής προβάλλει πάνω της.
Είναι η επιθυμία του να βρει κάτι απόλυτο.
Μια ομορφιά που δεν θα φθαρεί. 
Μια ηδονή που δεν θα τελειώσει. 
Έναν άνθρωπο που θα εξακολουθήσει να υπάρχει ακριβώς όπως τον χρειάζεται.

Μόνο που οι άνθρωποι δεν είναι ακίνητες εικόνες. Έχουν δικές τους επιθυμίες, φόβους, όρια, αντιφάσεις και επιλογές. Δεν υπάρχουν για να υπηρετούν τη φαντασίωση κάποιου άλλου.

Και εδώ βρίσκεται άλλη μια ενδιαφέρουσα αντίφαση του ίδιου του ποιήματος. Η Φάτα Μοργκάνα είναι γυναίκα, αλλά τη γνωρίζουμε κυρίως μέσα από το βλέμμα του άνδρα που την επιθυμεί. Δεν ακούμε τη δική της φωνή. Δεν ξέρουμε τι θέλει εκείνη. Επομένως, όταν ο ποιητής τη συνδέει με τον κυκλώνα, δεν μαθαίνουμε απαραίτητα κάτι για τη φύση της γυναίκας. Μαθαίνουμε κάτι για το πώς ο ίδιος βιώνει την επιθυμία του. Και αυτή είναι μια ουσιαστική διαφορά.

Γιατί το γεγονός ότι κάποιος αισθάνεται έναν άλλον άνθρωπο ως καταστροφική δύναμη δεν σημαίνει ότι ο δεύτερος είναι πράγματι υπεύθυνος για την εσωτερική του καταιγίδα.

Η ποίηση μπορεί να μας αποκαλύπτει την αλήθεια ενός συναισθήματος. Δεν είναι υποχρεωτικό να αποκαλύπτει και την αντικειμενική αλήθεια των γεγονότων.


Όταν ο κυκλώνας καταπίνει τα πάντα

Το τραγούδι της Μαρίζας Κωχ σταματά σε ένα σημείο όπου ο ακροατής μπορεί ακόμη να παραμείνει μέσα στη γοητεία του αντικατοπτρισμού.
Το πλήρες ποίημα, όμως, συνεχίζεται.

Και από εδώ και πέρα τα πράγματα αγριεύουν. Ο Καββαδίας εγκαταλείπει την τελετουργική ατμόσφαιρα του πρώτου μέρους. Η ποιητική του γλώσσα γίνεται χαοτική.
Ψάρια πετούν στον αέρα. Φίδια, δέντρα, κοπέλες με λυμένα μαλλιά, κατάρτια, τιμόνια και προπέλες περιφέρονται μέσα στον κυκλώνα.

Η διάκριση ανάμεσα στη στεριά και στη θάλασσα καταρρέει.
Όλα αναμειγνύονται.
Δεν υπάρχουν πια σταθερά σημεία αναφοράς.

Η ίδια η μορφή του ποιήματος αλλάζει. Ο ρυθμός μεταβάλλεται, οι εικόνες γίνονται συντομότερες και η προηγούμενη αισθησιακή περιγραφή παραχωρεί τη θέση της σε μια σειρά από σχεδόν εφιαλτικές σκηνές.

Είναι σαν να παρακολουθούμε την αποσύνθεση ενός κόσμου!

Και ίσως αυτή να είναι για εμένα η σημαντικότερη μετατόπιση του ποιήματος.

Στην αρχή, ο εραστής περιγράφει αυτό που επιθυμεί.
Στη συνέχεια, βλέπουμε τι συμβαίνει στον ίδιο.
Και τώρα η επιθυμία που προηγουμένως δημιουργούσε έναν ολόκληρο αισθησιακό κόσμο τώρα μοιάζει να τον έχει αποπροσανατολίσει.
Από την εξιδανίκευση περνάμε στην περιδίνηση.
Από τη λατρεία στην απώλεια ελέγχου.
Από τη θεία μετάληψη στο σήμα κινδύνου.


Ένα SOS που δεν μπορεί να φτάσει πουθενά

Η εικόνα του σήματος κινδύνου είναι από τις πιο παράξενες και ταυτόχρονα πιο σπαρακτικές του ποιήματος. Ο ναυτικός, αντί να χρησιμοποιήσει τα μέσα επικοινωνίας του πλοίου, στέλνει το μήνυμα πάνω σε μια λευκή πέτρα με σφεντόνα.

Ένας ασυρματιστής που αναζητά βοήθεια με μια πέτρα σε σφεντόνα!

Αν υπάρχει κάποιος που γνώριζε την αξία της ασύρματης επικοινωνίας, ήταν ο ίδιος ο Καββαδίας. 
Κι όμως, στο ποίημα η επικοινωνία αποτυγχάνει.
Ο δέκτης σιωπά.
Αντί για πληροφορίες και σήματα, εμφανίζεται ο καζαμίας (το παλιό λαϊκό ημερολόγιο με προβλέψεις, αστρολογικά και κάθε λογής προγνωστικά). 
Άκου τώρα πράγματα...

Η τεχνολογία παραχωρεί τη θέση της στη μαντεία.
Το ορθολογικό στον ανορθολογισμό.
Ο άνθρωπος που μπορούσε να επικοινωνήσει με πλοία στην άλλη άκρη του κόσμου δεν μπορεί να στείλει το μήνυμα που έχει τη μεγαλύτερη σημασία.

Και εδώ ο Καββαδίας αγγίζει κάτι πολύ ανθρώπινο. Η απόγνωση δεν προκύπτει πάντοτε από την απουσία επικοινωνίας. Μερικές φορές προκύπτει από το γεγονός ότι δεν υπάρχει κάποιος που να μπορεί ή να θέλει να λάβει το μήνυμα.
Όσο ισχυρό κι αν είναι το σήμα.
Όσο απελπισμένα κι αν εκπέμπεται...


Η κόλαση έχει και μπορντέλο

Το τέλος του ποιήματος είναι αφοπλιστικό.

Ύστερα από όλη αυτή τη θρησκευτική τελετουργία, τη μαγεία, τους κυκλώνες και τα σήματα κινδύνου, ο ποιητής καταλήγει στην κόλαση. Και ανακαλύπτει ότι ακόμη κι εκεί υπάρχει πορνείο.

Θα μπορούσε να είναι ένα πικρό αστείο.
Και, κατά κάποιον τρόπο, είναι.
Μόνο που το αστείο έρχεται ύστερα από την κατάρρευση.

Ο Καββαδίας έχει περάσει ολόκληρο το ποίημα μετατρέποντας τη σωματική επιθυμία σε κάτι ιερό. Τώρα, στο τέλος, επιστρέφει στο πιο γήινο και αγοραίο περιβάλλον της.
Στο πορνείο.
Δεν υπάρχει καμία καθαρή λύτρωση.
Ούτε κάποια θριαμβευτική νίκη του έρωτα.

Ο ναυτικός δεν κατακτά τη γυναίκα. 
Δεν αποκτά τον αντικατοπτρισμό. 
Δεν βρίσκει το ασφαλές λιμάνι.
Απλώς συνεχίζει να κουβαλά την επιθυμία του.
Ακόμη και στην κόλαση...

Το τέλος μπορεί να διαβαστεί ως μια πράξη πικρής αυτοειρωνείας. Ο άνθρωπος αναγνωρίζει την ήττα του, αλλά δεν απαρνιέται εκείνο που τον οδήγησε ως εκεί.

Είναι τραγικό.
Και ταυτόχρονα βαθιά ανθρώπινο.
Γιατί ο άνθρωπος δεν απαλλάσσεται από τις επιθυμίες του μόνο και μόνο επειδή κατάλαβε ότι αυτές μπορεί να τον οδηγήσουν σε αδιέξοδο.

Η γνώση δεν συνεπάγεται αυτομάτως και απελευθέρωση.


Τελικά, τι είναι η Φάτα Μοργκάνα;

Ίσως η μεγαλύτερη δύναμη του ποιήματος να βρίσκεται σε κάτι που η φυσική μπορεί να μας εξηγήσει πολύ καλύτερα απ' όσο φανταζόμαστε.

Η Φάτα Μοργκάνα δεν είναι μια εικόνα που δημιουργείται από το τίποτα. Χρειάζεται ένα πραγματικό αντικείμενο, πραγματικό φως και πραγματικές ατμοσφαιρικές συνθήκες. Εκείνο που είναι απατηλό δεν είναι απαραίτητα η ύπαρξη του αντικειμένου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζεται στα μάτια μας.

Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει και στον έρωτα. 
Ο άνθρωπος που αγαπήσαμε μπορεί να είναι πραγματικός. 
Τα συναισθήματά μας μπορεί να είναι απολύτως αληθινά.
Αλλά η εικόνα που κατασκευάσαμε γι' αυτόν μπορεί να περιέχει πολύ περισσότερα δικά μας στοιχεία απ' όσα δικά του.

Εκεί ακριβώς είναι ένα κάποιο πρόβλημα.
Όχι όταν ερωτευόμαστε.
Ούτε όταν επιθυμούμε έντονα.
Αλλά όταν απαιτούμε από έναν πραγματικό άνθρωπο να ανταποκριθεί σε μια εικόνα που δημιουργήσαμε εμείς.

Κάτι θυμίζει σε όλους μας...

Ο Καββαδίας δεν μας δίνει μια συνταγή για να αποφύγουμε αυτή την παγίδα.
Δεν γράφει εγχειρίδιο συναισθηματικής ωριμότητας.
Ευτυχώς, γράφει ποίηση. Και η ποίηση έχει το πλεονέκτημα ότι δεν χρειάζεται να μας βγάλει σώους και αβλαβείς από την ιστορία για να μας αποκαλύψει κάτι σημαντικό.

Η Φάτα Μοργκάνα είναι ταυτόχρονα γυναίκα και αντικατοπτρισμός, σώμα και φαντασίωση, ηδονή και απειλή, καταφύγιο και κυκλώνας.

Ο ναυτικός γνωρίζει ότι μπορεί να χαθεί. Αλλά συνεχίζει να ταξιδεύει.

Ίσως επειδή ο προορισμός έχει πάψει προ πολλού να είναι ένα πραγματικό μέρος και έχει γίνει αυτό που αναζητά μέσα του.

Και κάπως έτσι επιστρέφουμε στην αρχή.

Στο πλοίο που φαίνεται να αιωρείται πάνω από τη θάλασσα.
Το πλοίο υπάρχει.
Απλώς δεν βρίσκεται εκεί που νομίζουμε.

Και η μεγαλύτερη τραγωδία του έρωτα ποτέ δεν είναι ότι αγαπήσαμε κάποιον που δεν υπήρξε ποτέ.

Αλλά ότι αγαπήσαμε έναν άνθρωπο που υπήρχε πραγματικά, χωρίς να μπορέσουμε να ξεχωρίσουμε πού τελείωνε εκείνος και πού άρχιζε ο δικός μας αντικατοπτρισμός.






Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

  • Νίκος Καββαδίας, "Fata Morgana", από τη συλλογή Τραβέρσο (1975). Πλήρες κείμενο, Ιόνιο Πανεπιστήμιο.
https://polysemi.di.ionio.gr/wp-content/uploads/2019/08/Fata-Morgana.pdf
  • Αντώνης Πετρίδης, "Σύντομο υπόμνημα στο ποίημα Fata Morgana του Νίκου Καββαδία". Αναλυτική φιλολογική μελέτη σε τρία μέρη.
https://antonispetrides.wordpress.com/2014/12/06/kavvadias_fata-morgana/
https://antonispetrides.wordpress.com/2014/12/07/kavvadias_fata-morgana_part-b/
https://antonispetrides.wordpress.com/2014/12/08/nikos-kavvadias_fata-morgana_part-c/
  • Μήτσος Κασόλας, Νίκος Καββαδίας: Γυναίκα – Θάλασσα – Ζωή. Αφηγήσεις στο μαγνητόφωνο. Αποσπάσματα από καταγεγραμμένη συνομιλία του ποιητή, δημοσιευμένα στην Athens Voice.
https://www.athensvoice.gr/politismos/336678/ti-itan-telika-i-fata-morgkana-toy-nikoy-kavvadia/
  • World Meteorological Organization, International Cloud Atlas. Επιστημονική εξήγηση του οπτικού φαινομένου Fata Morgana.
https://cloudatlas.wmo.int/en/mirage.html
  • NOAA, Tropical Cyclone Naming History. Η ιστορία της ονοματοδοσίας των τροπικών κυκλώνων.
https://www.nhc.noaa.gov/aboutnames_history.shtml
  • PubMed, Cervical dilation from laminaria tents and synthetic osmotic dilators. Ιατρική τεκμηρίωση για τη χρήση λαμιναριών.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7501342/


16 Σεπτεμβρίου 2026

Δεν έψαχνα τον Κούντερα. 

Και, μεταξύ μας τώρα, ποιά διαταραγμένη το κάνει αυτό επί τούτου;

Έφτιαχνα τη βιβλιοθήκη. Ξέρετε τώρα... Μία από εκείνες τις δουλειές που αρχίζεις με την αφελή πεποίθηση ότι θα βάλεις σε τάξη τα πράγματά τάκα τάκα και καταλήγουν να βάζουν εκείνα χέρι μέσα σου.

Κάπου ανάμεσα σε βιβλία που θυμόμουν, βιβλία που είχα ξεχάσει και βιβλία που εξακολουθώ να πιστεύω ότι θα διαβάσω κάποια στιγμή, ξαναβρήκα την "Αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι".

Το ξεσκόνισα και δεν άντεξα. Το άνοιξα και το ξεφύλλισα για να το ξαναθυμηθώ...

Τι μαλακισμένη γίνομαι ώρες ώρες! Πόσο κακή ιδέα!

Δεν χρειάστηκε να το ξαναδιαβάσω ολόκληρο. Τουλάχιστον μέχρι εκεί μου έκοβε. Μερικές σελίδες τσακισμένες, κάποιες υπογραμμισμένες φράσεις (ναι, είμαι από αυτές που τα καταστρέφουν τα βιβλία, δικά μου δεν είναι;) και κυρίως, ο τίτλος ήταν αρκετά.

Και αυτός ακριβώς ο τίτλος που θυμόμουν πάντοτε ως ωραίο, βαρύγδουπο και μυστηριώδες λογοτεχνικό κατασκεύασμα ξαφνικά αποφάσισε να μου εξηγήσει τι σημαίνει...

Και κάπου εκεί γαμήθηκε όλο το δικό μου "είναι", μαζί με όλη την αβάσταχτη ελαφρότητά του!

Δεν ξέρω ακριβώς τι είχα καταλάβει όταν διάβασα το βιβλίο την πρώτη φορά. Πάει καμιά εικοσαετία από τότε. Θυμόμουν τον έρωτα, τα σώματα, τις απιστίες, τη φυγή, την Πράγα, την εισβολή, την εξορία. Δεν θυμόμουν ούτε κατά διάνοια, φυσικά, τον Τόμας, την Τερέζα, τη Σαμπίνα, τον Φραντς. Και σίγουρα δεν θυμόμουν να είχα σταθεί πραγματικά στη λέξη "είναι".

Κάνω χώρο στο χαμό γύρω μου και ξεκινάω διάλειμμα (αφορμή έψαχνα για καθισιό) με ένα ταλαιπωρημένο βιβλίο, μια παγωμένη μαύρη μπύρα από το ψυγείο και 18 τσιγάρα ακριβώς!

Το "είναι", σου λέει, δεν είναι ούτε το "Εγώ" ούτε το "Υπερεγώ" ούτε το φροϋδικό "Εκείνο" που έμαθα πρόσφατα. Είναι η ύπαρξη.

Το γεγονός ότι βρεθήκαμε εδώ και έχουμε μία ζωή να ζήσουμε, χωρίς πρόβα, χωρίς επανάληψη και χωρίς τη δυνατότητα να δούμε τι θα είχε συμβεί αν, σε μια κρίσιμη στιγμή, είχαμε στρίψει προς μια άλλη κατεύθυνση.

Σαν πείραμα με δείγμα n=1, χωρίς ομάδα ελέγχου και χωρίς δυνατότητα αναπαραγωγής των αποτελεσμάτων. Επιστημονικό αίσχος, δηλαδή. 

Κι όμως, αυτό είναι όλο κι όλο η ζωή μας.

Ο Κούντερα ανοίγει το βιβλίο με την ιδέα της αιώνιας επιστροφής του Νίτσε (άλλη ψυχή του πάρτι κι αυτός!). 

Μια ιδέα σύμφωνα με την οποία κάθε στιγμή της ζωής μας επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, αιώνια, ίδια και απαράλλακτη. Όχι, δεν επιστρέφουμε σοφότεροι για να διορθώσουμε τα λάθη μας. Δεν είναι "Η μέρα της μαρμότας" με υπαρξιακό μεταπτυχιακό. Ζούμε την ίδια ζωή, κάνουμε τις ίδιες επιλογές, πατάμε τις ίδιες μπανανόφλουδες και πέφτουμε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, άπειρες φορές. Μαρτύριο!

Στην ανάγνωση του Κούντερα, αυτή η αιώνια επανάληψη φορτώνει κάθε πράξη με το βάρος της αιωνιότητας. Επειδή τίποτα δεν περνά πραγματικά. Κάθε στιγμή επιστρέφει και επιμένει για πάντα. Άρα κάθε πράξη καλείται να αντέξει το βάρος της αιωνιότητας, σαν να μας ρωτά "Θα άντεχες να ζεις με αυτή σου την απόφαση για πάντα;"

Αντίθετα, μια ζωή που συμβαίνει μόνο μία φορά εμφανίζεται, περνά και χάνεται. Δεν επαναλαμβάνεται, δεν επιβεβαιώνεται και δεν αφήνει κανένα αιώνιο αποτύπωμα. Γι’ αυτό ο Κούντερα τη χαρακτηρίζει "ελαφριά". Μπροστά στον άπειρο χρόνο, μοιάζει σαν τον καπνό από το τσιγάρο μου που περνάει για μια στιγμή και εξαφανίζεται.

Κάπου εδώ άφησα την μπύρα κάτω και άρχισα να μαλώνω με τον συγχωρεμένο τον συγγραφέα.

- Συγγνώμη, Μίλαν μανάρι μου, αλλά θα με πεθάνεις κι εμένα; Από πού κι ως πού; Επειδή ζω μόνο μία φορά, η ζωή μου έχει μικρότερο βάρος; Επειδή μια στιγμή δεν θα επαναληφθεί ποτέ, σημαίνει λιγότερο και όχι περισσότερο βάρος; Επειδή μια απόφαση είναι οριστική και καμία δεύτερη εκδοχή μου δεν θα επιστρέψει για να επιλέξει διαφορετικά, αυτό την κάνει ελαφριά;

Εμένα μου φαίνεται ακριβώς το αντίθετο. Τι έχω καταλάβει λάθος; 

Πάμε... Άλλο τσιγάρο ενώ μουρμουράω...

- Τι λέει αυτός ο Τσέχος ρε φίλε;!

Γυρίζω πάλι στο βιβλίο.

  • Ο Τόμας προσπαθεί να ζήσει ελαφριά. Να μη δεθεί, να μη φυλακιστεί μέσα σε μία μοναδική επιλογή, να κρατήσει την ελευθερία του διαθέσιμη. 
  • Η Τερέζα φέρνει μαζί της το βάρος της αγάπης, του σώματος, της αποκλειστικότητας και της ανάγκης να σημαίνουν τα πράγματα κάτι. 
  • Η Σαμπίνα αναζητά την ελαφρότητα στη φυγή από κάθε ρόλο, κάθε δέσμευση και κάθε ταυτότητα που απειλεί να την καθορίσει. 
  • Ο Φραντς, αντίθετα, χρειάζεται το βάρος των μεγάλων ιδεών για να νιώσει ότι η ζωή του συμμετέχει σε κάτι σημαντικότερο από τον ίδιο.

Κανείς τους δεν είναι μόνο βαρύς ή μόνο ελαφρύς. Και ο Κούντερα ούτε που ασχολείται να δώσει μια καθαρή απάντηση. 

Βάζει τους ανθρώπους του να κινούνται ανάμεσα στα δύο, να πληρώνουν το τίμημα και των δύο και να ανακαλύπτουν ότι αυτό που κάποτε έμοιαζε ελευθερία μπορεί αργότερα να μοιάζει κενό, ενώ αυτό που έμοιαζε βάρος μπορεί να αποδειχθεί το μόνο πράγμα που τους κρατούσε πραγματικά πάνω στη γη.

Γιατί, φυσικά, ένα βάρος μπορεί να γίνει αβάσταχτο.

Οι δεσμοί μπορούν να γίνουν αλυσίδες. 

Η ευθύνη μπορεί να γίνει φυλακή. 

Η αγάπη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δικαιολογία για έλεγχο, κατοχή και αυτοκατάργηση. 

Επιπλέον, υπάρχουν και βάρη που δεν τα επιλέξαμε και δεν έχουμε κανένα χρέος να τα κουβαλάμε.

Αλλά ούτε η ελαφρότητα είναι πάντοτε ελευθερία.

Μπορεί να είναι φόβος που έμαθε να συστήνεται ως ανεξαρτησία. (Γκουχ γκουχ κάτι κόλλησε στον λαιμό μου)

Μπορεί να είναι η μόνιμη ανάγκη να μένει μια πόρτα ανοιχτή, ώστε να μπορούμε να φύγουμε πριν κάτι αποκτήσει αρκετή σημασία για να μας πληγώσει. (Ω να σου... Μου βγήκε η μπύρα από τη μύτη!)

Υπάρχει μια ολόκληρη εκδοχή της σύγχρονης ωριμότητας που μας προτρέπει να μη χρειαζόμαστε κανέναν. Να μην περιμένουμε τίποτα. Να περνάμε καλά όσο κρατάει. Να είμαστε ανά πάσα στιγμή έτοιμοι να συνεχίσουμε μόνοι, χωρίς απώλειες, χωρίς εξαρτήσεις, χωρίς δράματα.

Ακούγεται σοφό. Και μερικές φορές ίσως και να είναι. (Ξέρω εγώ που σας λέω)

Άλλες φορές όμως, είναι απλώς ο φόβος ντυμένος με καθαρό λινό πουκάμισο.

Για πολύ καιρό πίστευα κι εγώ ότι η ελαφρότητα ήταν ασφάλεια. (Σσσσσσς, ακόμα το πιστεύω)

Αν δεν περιμένω, δεν θα απογοητευτώ.

Αν δεν χρειάζομαι, δεν θα εξαρτηθώ.

Αν δεν δεθώ πολύ, δεν θα πονέσω πολύ.

Αν κρατάω πάντοτε ένα μέρος μου έξω από την πόρτα, θα μπορέσω να φύγω πριν καταρρεύσει το κτίριο.

Άψογο σχέδιο. Με μία μικρή ατέλεια. Λειτουργεί θαυμάσια μόνο εφόσον είσαι φίκος στην γλάστρα.

"Οι άνθρωποι αποκτούμε βάρος ο ένας μέσα στον άλλον χωρίς να συμπληρώσουμε αίτηση και χωρίς να υπογράψουμε συγκατάθεση", μου είχε πει ο ψυχοβγάλτης μου μια μέρα που τον πλήρωσα για να με συγχύσει. "Μπαίνουμε σε μια καθημερινότητα, σε συνήθειες, σε μνήμη, σε μικρές έστω προσδοκίες. Κάποιος γίνεται η φωνή που θέλεις να ακούσεις, η παρουσία που υπολογίζεις, ο άνθρωπος στον οποίο θέλεις να πεις κάτι που σου συνέβη ή πριν καν ακόμα συμβεί".

Και τότε αρχίζει ο πανικός μου... Γιατί ό,τι αποκτά βάρος μπορεί και να χαθεί. Και εάν χαθεί... Όχι όχι όχι.

Γι'αυτό υπάρχει ο πολύ αποτελεσματικός τρόπος που εφαρμόζω χρόνια, με οχτώ στα δέκα (πες εφτά στα δέκα καλύτερα) επιτυχία ωστε να μην υποφέρω ποτέ από την απώλεια κάποιου: 

  • Να φροντίσεις να μην τον έχεις ποτέ πραγματικά κοντά. 
  • Να μειώσεις προκαταβολικά τη σημασία του. 
  • Να αραιώσεις την οικειότητα. 
  • Να κρατήσεις τη σχέση αρκετά ελαφριά ώστε η πιθανή απουσία της να παραμείνει διαχειρίσιμη. 

(Δεν το μάθατε από εμένα).

Μόνο που έτσι πληρώνεις από πριν για μια απώλεια που μπορεί και να μη συμβεί. "Κάτι κερδίζεις, κάτι χάνεις" θα σου πω εγώ. Αρκεί να ξέρεις τι χάνεις. Πως μπορείς να ξέρεις όμως; Τέλος πάντων, δεν μπορούμε να τα έχουμε και όλα!

Αφαιρείς λίγο από την παρουσία, για να προστατευτείς από μια μελλοντική απουσία. 

Χάνεις τον άλλον ηθελημένα και προκαταβολικά σε ελεγχόμενες δόσεις όσο βρίσκεται ακόμη στην ζωή σου, ώστε να μην κινδυνεύσεις κάποτε να πληγωθείς μαζεμένα όταν τον χάσεις ολόκληρο.

Και ξαφνικά η "ελαφρότητα" μοιάζει να βαραίνει... 

Η ελαφρότητα μοιάζει πολύ με μια ζωή από την οποία έχει αφαιρεθεί προσεκτικά οτιδήποτε θα μπορούσε να την κάνει πολύτιμη.

Ίσως, τελικά, να μη μας βαραίνουν μόνο όσα επιτρέψαμε να αποκτήσουν σημασία. 

Ίσως μας βαραίνουν και όσα κρατήσαμε ελαφριά από φόβο.

Οι άνθρωποι που κρατήσαμε ένα βήμα πιο μακριά. 

Οι λέξεις που δεν ειπώθηκαν. 

Οι επιθυμίες που μικρύναμε για να χωρέσουν μέσα στην υποτιθέμενη αυτάρκειά μας.

Γιατί το βάρος δεν είναι μόνο φορτίο. Είναι και σημασία.

Βαραίνει εκείνο που μετράει. 
Εκείνο που δεν αντικαθίσταται εύκολα. 
Εκείνο που, αν χαθεί, δεν αφήνει απλώς έναν κενό χώρο αλλά αλλάζει λίγο τη γεωγραφία της ζωής μας.
...σαν σεισμός.

Ανεξαρτησία δεν σημαίνει να μη χρειάζεσαι ποτέ κανέναν. Σημαίνει να μη χάνεις τον εαυτό σου μέσα σε εκείνους που χρειάζεσαι. Άλλο να στέκεσαι στα πόδια σου και άλλο να απαγορεύεις στον εαυτό σου να ακουμπήσει κάπου, επειδή αυτό το "κάπου" μπορεί μια μέρα να πάψει να υπάρχει.

Ποιος αποφάσισε να εκδόσει αυτόν τον καργιόλη τέλος πάντων;!

Δεν ξέρω αν υπάρχει σωστή αναλογία βάρους και ελαφρότητας. Έκανα δώδεκα τσιγάρα πριν κι έχω κάνει άλλα εφτά τώρα που γράφω κι ακόμα δεν έχω βρει κάτι αξιόπιστο να βασιστώ.

Ούτε ο Κούντερα προσφέρει κάποια εύχρηστη συνταγή μπας και πάρω μια ιδέα. Δεν λέει πόσο να αγαπάμε, πόσο να μένουμε, πότε να φεύγουμε ή ποια βάρη αξίζει να σηκώσουμε.

Μάλλον επειδή στη ζωής μας δεν χρειάζεται να επιλέξουμε το βάρος ή την ελαφρότητα μία φορά και για πάντα.

Η διαλογή γίνεται ξανά και ξανά. 

  • Ποιο βάρος μας συντρίβει και ποιο μας γειώνει. 
  • Ποια ελαφρότητα μας ελευθερώνει και ποια μας αδειάζει. 
  • Πότε ένας δεσμός είναι αλυσίδα και πότε είναι άγκυρα. 
  • Πότε η ανοιχτή πόρτα είναι διέξοδος και πότε είναι απλώς η δικαιολογία μας για να μη μπούμε ποτέ ολόκληροι σε κανένα δωμάτιο.

Έκλεισα το βιβλίο και το έβαλα ξανά στη θέση του. Φτάνει!

Η βιβλιοθήκη ήταν πλέον ελάχιστα πιο τακτοποιημένη. Εγώ καθόλου.

Τόσα χρόνια το βιβλίο μάζευε σκόνη, περιμένοντας να αποκτήσω οτιδήποτε χρειαζόταν για να καταλάβω τον τίτλο του. Κάποια γαμημένα βιβλία έχουν την ιδιότητα να μένουν ήσυχα στο ράφι μέχρι να τα φτάσει επιτέλους η ζωή μας και να τα ανοίξει.

Εγώ απλώς ξεσκόνισα το εξώφυλλο κι εκείνο ξεσκόνισε την ψευδαίσθηση μου ότι, αν κρατήσω τη ζωή μου αρκετά ελαφριά, θα μπορέσω να την περάσω χωρίς να πονέσω άλλο.

Και τώρα που το είδα γραμμένο κατάλαβα.

Κάθαρμα Μίλαν... Με γάμησες!


10 Σεπτεμβρίου 2026


ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ: Το βέβαιο είναι πως οι ώρες μας, έτσι όπως είμαστε, είναι ατελείωτες κι έτσι αναγκαζόμαστε να τις γεμίσουμε με πράξεις που εκ πρώτης όψεως φαίνονται λογικές αλλά… που τις κάνουμε πια μηχανικά. 
Θα μου πεις ότι πρέπει να εμποδίσουμε το μυαλό μας να θολώσει. Έχεις δίκιο! Αλλά αναρωτιέμαι: Σάμπως δεν έχει κιόλας βυθιστεί σε απέραντα σκοτάδια; Παρακολουθείς το συλλογισμό μου;

ΕΣΤΡΑΓΚΟΝ: Όλοι γεννιόμαστε τρελοί. Μερικοί παραμένουν.

Περιμένοντας τον Γκοντό - Σάμιουελ Μπέκετ


Ο Εστραγκόν το λέει πεταχτά...
Γι’ αυτό η φράση χτυπάει τόσο καλά.

Λίγο πριν, ο Βλαντιμίρ έχει αρχίσει έναν ολόκληρο συλλογισμό για τον χρόνο, τη συνήθεια και το μυαλό που κινδυνεύει να θολώσει. Για τις ατελείωτες ώρες που αναγκαζόμαστε να γεμίζουμε με πράξεις που κάποτε μπορεί να είχαν λόγο, αλλά τώρα τις επαναλαμβάνουμε σχεδόν μηχανικά.
Και στο τέλος τον ρωτά:
"Παρακολουθείς το συλλογισμό μου;"
Η απάντηση του Εστραγκόν είναι:
"Όλοι γεννιόμαστε τρελοί. Μερικοί παραμένουν."
Θα μπορούσε να είναι απλώς μια αστεία ατάκα.
Δεν είναι.
Γιατί σε λίγες λέξεις αναποδογυρίζει ολόκληρη την αγωνία του Βλαντιμίρ.
Εκείνος αναρωτιέται μήπως το ανθρώπινο μυαλό έχει αρχίσει να χάνει τη διαύγειά του.
Ο Εστραγκόν, περίπου, του απαντά:
- Και ποιος σου είπε ότι ξεκινήσαμε ποτέ από τη διαύγεια;

Μαγικό!

Στο "Περιμένοντας τον Γκοντό" του Σάμιουελ Μπέκετ, ο Βλαντιμίρ και ο Εστραγκόν περιμένουν.

Αυτό, σε γενικές γραμμές, κάνουν.

Περιμένουν έναν άνθρωπο που λέγεται Γκοντό.

Δεν ξέρουμε ακριβώς ποιος είναι. Δεν ξέρουμε τι θα φέρει. Δεν ξέρουμε αν θα έρθει. Και όσο προχωρά το έργο αρχίζουμε να υποψιαζόμαστε ότι ίσως ούτε οι ίδιοι ξέρουν πια γιατί τον περιμένουν.

Το σημαντικό όμως δεν είναι ο Γκοντό. Το σημαντικό είναι η αναμονή.

Κάποια στιγμή ο Βλαντιμίρ λέει:
"Το βέβαιο είναι πως οι ώρες μας, έτσι όπως είμαστε, είναι ατελείωτες κι έτσι αναγκαζόμαστε να τις γεμίσουμε με πράξεις που εκ πρώτης όψεως φαίνονται λογικές αλλά… που τις κάνουμε πια μηχανικά".

Και τότε ο Μπέκετ σταματά να μιλά για δύο παράξενους ανθρώπους κάτω από ένα δέντρο.

Αρχίζει να μιλά για όλους μας.

Γιατί τι άλλο κάνουμε μεγάλο μέρος της ζωής μας;
Γεμίζουμε χρόνο.
Ξυπνάμε. 
Δουλεύουμε. 
Τρώμε. 
Ψωνίζουμε. 
Μιλάμε. 
Κάνουμε σχέδια. 
Ακυρώνουμε σχέδια. 
Χαζεύουμε μια οθόνη. 
Τακτοποιούμε πράγματα. 
Ξανατακτοποιούμε πράγματα. 
Πηγαίνουμε κάπου. 
Γυρίζουμε. 
Περιμένουμε το Σαββατοκύριακο. 
Μετά τις διακοπές. 
Μετά τα Χριστούγεννα. 
Μετά κάτι να αλλάξει. 
Μετά κάποιον να έρθει. 
Μετά να φύγει κάποιος άλλος.

Και οι πράξεις μας δεν είναι παράλογες. Αυτό είναι το πιο ενοχλητικό!

Οι περισσότερες είναι απολύτως λογικές. Μόνο που η λογική τους δεν εγγυάται και το νόημά τους.

Κι όταν κάτι επαναλαμβάνεται αρκετές φορές, παύουμε συχνά να αναρωτιόμαστε γιατί το κάνουμε. Το κάνουμε επειδή το κάναμε χθες. Και προχθές. Και επειδή έτσι κάνουν όλοι. Και επειδή κάπως πρέπει να περάσει η μέρα.

Ο Βλαντιμίρ συνεχίζει:
- Θα μου πεις ότι πρέπει να εμποδίσουμε το μυαλό μας να θολώσει.

Σαν να υπάρχει ένας κίνδυνος από τον οποίο πρέπει να προστατευτούμε.
Η αδράνεια. Η σιωπή. Η απουσία σκοπού.
Γιατί όταν σταματούν οι κινήσεις, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να εμφανιστεί η ερώτηση που αποφεύγαμε όσο ήμασταν απασχολημένοι:
  • Γιατί;
  • Γιατί το κάνω αυτό;
  • Γιατί βρίσκομαι εδώ;
  • Γιατί θέλω αυτό που θέλω;
  • Γιατί περιμένω;
  • Και κυρίως: Τι ακριβώς περιμένω;!
Ο Βλαντιμίρ φοβάται ότι αν σταματήσουν να γεμίζουν τις ώρες τους, το μυαλό τους θα βυθιστεί στο σκοτάδι. Και αμέσως μετά κάνει μια ακόμη πιο ανησυχητική σκέψη:

- Σάμπως δεν έχει κιόλας βυθιστεί σε απέραντα σκοτάδια;

Ίσως δηλαδή το πρόβλημα δεν είναι ότι μπορεί να χαθούμε. Ίσως έχουμε ήδη χαθεί και απλώς κινούμαστε αρκετά ώστε να μην το καταλάβουμε.

Και τότε ρωτά τον Εστραγκόν:
- Παρακολουθείς το συλλογισμό μου;
Κι ο Εστραγκόν απαντά:
- Όλοι γεννιόμαστε τρελοί. Μερικοί παραμένουν.

Και έτσι, τόσο απλά, με μία πρόταση, τελειώνει ολόκληρη τη φιλοσοφική συζήτηση.
Ή καλύτερα, την ανοίγει διάπλατα.

Γιατί ο Βλαντιμίρ έχει περάσει αρκετές γραμμές προσπαθώντας να καταλάβει αν το ανθρώπινο μυαλό κινδυνεύει να χάσει τη λογική του.
Και ο Εστραγκόν τού απαντά:
- Ποια λογική;

Ποιος είπε ότι ο άνθρωπος υπήρξε ποτέ το απολύτως λογικό πλάσμα που φαντάζεται ότι είναι; Εμείς είμαστε που επινοήσαμε την εικόνα του ορθολογικού ανθρώπου. Κι όμως αγαπάμε ανθρώπους που μας κάνουν δυστυχισμένους. Επαναλαμβάνουμε πράγματα που ξέρουμε ότι δεν λειτουργούν. Φτιάχνουμε πολέμους για σύνορα που σχεδιάσαμε μόνοι μας. Καταστρέφουμε το περιβάλλον από το οποίο εξαρτόμαστε. Κυνηγάμε χρήματα που δεν προλαβαίνουμε να απολαύσουμε. Ανησυχούμε για το μέλλον μέχρι να καταστρέψουμε το παρόν. Και συχνά περνάμε τη μισή ζωή περιμένοντας να αρχίσει η άλλη μισή.
Κι όλα αυτά τα κάνουμε με επιχειρήματα.
Με εξηγήσεις.
Με συστήματα.
Με εξαιρετικά λογικές δικαιολογίες.

Η τρέλα στον Μπέκετ ίσως να μην είναι το αντίθετο της λογικής. Ίσως φοράει τη λογική σαν κοστούμι.

Είναι πολύ εύκολο να κοιτάξεις τον Βλαντιμίρ και τον Εστραγκόν και να αναρωτηθείς «Μα καλά, γιατί δεν φεύγουν;»
Τόση ώρα περιμένουν. Ο Γκοντό δεν έρχεται. Γιατί δεν σηκώνονται να πάνε κάπου αλλού;
Μέχρι να αντιληφθείς ότι αυτή ίσως είναι η πιο επικίνδυνη ερώτηση που μπορείς να κάνεις στο έργο.

Γιατί αμέσως μετά έρχεται η επόμενη:
- Εσύ γιατί δεν φεύγεις;
Από ό,τι περιμένεις.
Από ό,τι επαναλαμβάνεις.
Από εκείνο που κάποτε επέλεξες αλλά τώρα απλώς συνεχίζεις.
Από εκείνο το "όταν" που έχει γίνει μόνιμος βραχνάς και τρόπος ζωής.

Όταν βρω τη σωστή δουλειά. 
Όταν χάσω βάρος. 
Όταν βρω έναν άνθρωπο. 
Όταν με αγαπήσει. 
Όταν φύγουν τα παιδιά. 
Όταν συνταξιοδοτηθώ. 
Όταν ηρεμήσουν τα πράγματα. 
Όταν γίνουν καλύτερα.

Ο δικός μας "Γκοντό" δεν λέγεται Γκοντό. Λέγεται "όταν".
Και αυτό κάνει το έργο τόσο δυσάρεστα διαχρονικό.

Δεν μιλά απλώς για την αναμονή.

Μιλά για την τεράστια ανθρώπινη ικανότητα να μετατρέπουμε την αναμονή σε ζωή.
Να κατασκευάζουμε καθημερινότητες γύρω από κάτι που δεν έχει ακόμη συμβεί.
Να γεμίζουμε τις ώρες μας με μικρές κινήσεις ώστε να μην αναγκαστούμε να κοιτάξουμε το κενό ανάμεσά τους.

Και παρ’ όλα αυτά, ο Μπέκετ δεν γράφει ένα καταθλιπτικό φιλοσοφικό κήρυγμα.
Γράφει κωμωδία! Μόνο έτσι αντέχονται αυτά.

Οι άνθρωποί του πειράζονται, καβγαδίζουν, ξεχνούν, γελοιοποιούνται, ξανασυμφιλιώνουν. Μιλούν για το νόημα της ύπαρξης και λίγο μετά ασχολούνται με ένα παπούτσι.

Και αυτή στα δικά μου μάτια είναι η πιο ακριβής περιγραφή του ανθρώπου που έχει γραφτεί.

Είμαστε το ζώο που μπορεί το πρωί να αναρωτιέται για τον θάνατο, το νόημα και την αιωνιότητα και πέντε λεπτά αργότερα να εκνευρίζεται επειδή δεν βρίσκει τα κλειδιά του.
Ευτυχώς, γιατί αυτή είναι και η σωτηρία μας.

Γιατί αν αντιλαμβανόμασταν αδιάκοπα το παράλογο της ύπαρξής μας, πιθανότατα δεν θα σηκωνόμασταν ποτέ από το κρεβάτι.
Έτσι... κάνουμε πράγματα.
Μικρά, γελοία, σημαντικά, ασήμαντα.
Μιλάμε.
Αγαπάμε.
Τρώμε.
Δουλεύουμε.
Γελάμε.
Περιμένουμε.
Και ξανά από την αρχή.

Μπορεί πράγματι όλοι να γεννιόμαστε λίγο τρελοί και κάποιοι παραμένουν.

Μέσα σε όλη αυτή την παράλογη αναμονή όμως, καταφέρνουμε έστω κάποιες φορές να καταλάβουμε ότι η ζωή δεν είναι αυτό που θα συμβεί όταν έρθει ο Γκοντό.

Η ζωή είναι αυτό που συμβαίνει όσο καθόμαστε κάτω από το δέντρο και τον περιμένουμε.


05 Σεπτεμβρίου 2026

Διάβασα ένα απόσπασμα της Μαλβίνας Κάραλη (Περιθώριο, Κολλημένοι σε λάθος ανθρώπους) και κόλλησα σε μια σκέψη της.


Μου φάνηκε από εκείνες τις ενοχλητικές σκέψεις που στην αρχή θέλεις να απορρίψεις και ύστερα αρχίζουν να κάνουν βόλτες στο κεφάλι σου.

Η ιδέα, πολύ χοντρικά, ήταν αυτή:

Μήπως καμιά φορά επιλέγουμε τον λάθος άνθρωπο ακριβώς επειδή είναι λάθος;

Μήπως δηλαδή η ακαταλληλότητά του δεν είναι μόνο το πρόβλημα της σχέσης, αλλά και μέρος της χρησιμότητάς της;

Γιατί εύλογα θα πει κανείς, αν επιλέγω τον λάθος για να αποφύγω... ας πούμε τυχαία τη δέσμευση, τότε γιατί κολλάω πάνω του; Γιατί βασανίζομαι; Γιατί μπορεί να περάσουν χρόνια και να εξακολουθώ να τον σκέφτομαι;

Γιατί ίσως το κόλλημα δεν αναιρεί καθόλου την αποφυγή, λέει. Ίσως μερικές φορές είναι η ίδια η αποφυγή.

...Δε σε χάλασε, ε;

Μερικές φορές ο λάθος άνθρωπος είναι πράγματι ασφαλέστερος από τον σωστό.

Παράλογο; Καθόλου. 

Γιατί ο άνθρωπος που δεν μπορεί να είναι πραγματικά μαζί σου, που δεν είναι διαθέσιμος, που δεν ταιριάζει ο τρόπος ζωής σας, που θέλει άλλα πράγματα, που έχει χίλιους λόγους να μη λειτουργήσει η σχέση, σου προσφέρει κάτι που ο κατάλληλος άνθρωπος δεν μπορεί να σου προσφέρει.

Μια έτοιμη έξοδο κινδύνου.

Από την πρώτη στιγμή υπάρχει κάπου η αιτία της καταστροφής. Αν τελειώσει, ξέρεις γιατί. Σημειώνει;

  • Δεν γινόταν
  • Ήμασταν πολύ διαφορετικοί
  • Δεν μπορούσε να μου δώσει αυτό που χρειαζόμουν
  • Δεν ήταν διαθέσιμος

Υπάρχει εξήγηση. Υπάρχει ένοχος. Υπάρχει ένα ωραιότατο εργοστασιακό ελάττωμα στη σχέση, το οποίο μπορείς να δείξεις με το δάχτυλο όταν όλα πάνε κατά διαόλου.

Με έναν άνθρωπο όμως με τον οποίο θα μπορούσε πραγματικά να γίνει;

Ωωω... Εκεί τα πράγματα ζορίζουν. Δεν υπάρχει πια πού να κρυφτείς και όπως λένε και οι φίλοι μας οι Αγγλοσάξονες "You can run, but you can't hide".

Άρα ελλείψει λόγου για να φύγεις... σκέφτεσαι το ενδεχόμενο να μείνεις. Κι αυτό είναι τρομοκρατία! 

  1. Να φανείς; (Χμμμ...)
  2. Να δείξεις συναίσθημα χωρίς να τιμωρηθείς γι'αυτό; (Δύσκολο...)
  3. Να ακούσεις τι θέλει ο άλλος χωρίς να τον κρίνεις; (Τρελό...)
  4. Να διαπραγματευτείς και να απογοητευτείς σε κάποια θέματα χωρίς όμως να αναγκαστείς να φύγεις τρέχοντας; (Το χοντραίνουμε τώρα...)
  5. Να επιτρέψεις σε έναν άλλο άνθρωπο να γίνει τόσο σημαντικός ώστε να αποκτήσει και τη δυνατότητα να σε πληγώσει; (Αδιανόητο..!)

Και κυρίως να παραδεχτείς κάτι πολύ λιγότερο ρομαντικό από το "δεν μπορώ να ζήσω χωρίς εσένα", αλλά επίπεδα πιο τρομακτικό για τα δικά μου δεδομένα, τουλάχιστον:

Σε θέλω πολύ στη ζωή μου, αλλά δεν το λέω όχι μόνο σε εσένα, αλλά ούτε καν στον εαυτό μου γιατί δεν μπορώ να ελέγξω τι θα κάνεις με αυτή τη γνώση, κι αυτό με πανικοβάλλει.

Και αυτό, κυρίες και κύριοι είναι η λεγόμενη "έκθεση".

Κι επειδή στους ανθρώπους αρέσει πάρα πολύ να μιλάμε για το πόσο φοβόμαστε την εγκατάλειψη, ξεχνάμε καμιά φορά ότι υπάρχει και ένας άλλος φόβος.

Ο φόβος τού να ΜΗΝ μας εγκαταλείψουν. 
Να μείνουν.

- Ω να σου γαμ... Και τώρα τι κάνουμε;

Γιατί έναν άνθρωπο που φεύγει μπορείς να τον θρηνήσεις, να τον βρίζεις, να τον εξιδανικεύεις, να ακούσεις καμία κατοσταριά καψουροτράγουδα κλαίγοντας, να πιεις όλο το Βόσπορο και να αναλύεις επί τέσσερα χρόνια τα παιδικά του τραύματα μαζί με τα δικά σου.

Αλλά...

Ο άνθρωπος που μένει είναι μια κατάσταση που απαιτεί συγκεκριμένο χειρισμό από εμάς. Όχι ο άνθρωπος. Η κατάσταση.

Και τώρα... Αρχίζουν τα δύσκολα. (Όταν τα έλεγε τραγουδιστά ο Ρουβάς, κοροιδεύατε γατάκια.)

Έχουμε μάθει να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο υποφέρουμε για κάποιον, τόσο περισσότερο έχουμε αφεθεί σε αυτόν.

Δεν είμαι καθόλου σίγουρη πια ότι ισχύει. Μην πυροβολείτε οι απανταχού "ερωτοχτυπημένοι"... Θα εξηγηθώ η αναίσθητη!

Το λέω υπό την έννοια ότι μπορείς να υποφέρεις αφάνταστα για έναν άνθρωπο χωρίς ποτέ να έχεις χρειαστεί να σταθείς πραγματικά γυμνός και εκτεθειμένος απέναντί του. Καλύτερα τώρα;

Μπορείς να τον ποθείς. 

Να τον περιμένεις. 

Να ζηλεύεις. 

Να χωρίζεις και να ξαναγυρίζεις εκατό φορές. 

Να αναλύεις κάθε λέξη. 

Να πιστεύεις ότι χωρίς αυτόν τελειώνει ο κόσμος. 

Και παρ' όλα αυτά, να είσαι απλά ένας περιφερόμενος ερωτοχτυπημένος μεν, ρόλος δε. 

Κάπου στο βάθος, ξέρεις ότι έτσι αυτή η σχέση δεν μπορεί ποτέ να γίνει ολόκληρη. Δεν μπορεί. 

Έχω άδικο;

Κάτι λείπει... Και το ξέρεις. Δεν ξέρω τί. Οτιδήποτε. Σίγουρα όμως υπάρχει μια θεμελιώδης ασυμβατότητα που καθιστά τη σχέση σχεδόν καταδικασμένη εξαρχής.

Και ακριβώς εκεί είναι που γίνεται... ασφαλής. Επειδή δεν κινδυνεύεις ποτέ να μάθεις τι θα συνέβαινε αν υπήρχε απέναντί σου ένας άνθρωπος που μπορούσε πραγματικά να σε συναντήσει. 

Όχι να σε κυνηγά, να σε κρατά σε αγωνία, να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται.

Να σε συναντήσει κάπου επιτέλους. Κανονικά. Ισότιμα. Χωρίς παιχνίδια.

Χωρίς το όποιο εμπόδιο που θα αναλάβει κάποια στιγμή στο μέλλον να διαλύσει τα πάντα για λογαριασμό σας. 

Χωρίς να μπορείς να αποδώσεις όλη την ιστορία στην ακαταλληλότητα κάποιου από τους δύο σας. 

Χωρίς να υπάρχει κάποιος τοίχος πάνω στον οποίο ξέρεις εξαρχής ότι θα πέσετε με εκατό.

Υπάρχει μόνο ένας άνθρωπος απέναντί σου και η πιθανότητα να συνδεθείτε στ' αλήθεια.

Και τότε πρέπει να ρισκάρεις κάτι πολύ περισσότερο από έναν αποτυχημένο έρωτα. Πρέπει να ρισκάρεις να εκτεθείς. Να επιτρέψεις στον άλλον να σε γνωρίσει εκεί που δεν είσαι εντυπωσιακός, δυνατός, αυτάρκης ή μυστηριώδης. Να σε δει φοβισμένο. Ανασφαλή. Μικρό. Τρυφερό. Ανάγκη έχοντα (τι φρίκη κι αυτή για τους ορκισμένους αυτάρκεις).

Κι εκεί λες... Εδώ είμαστε! Σε θέλω ακριβώς επειδή δεν χρειάζεται να εκτεθώ. Και το κυριότερο, δεν χρειάζεται να αποκτήσεις σημασία! Πραγματική σημασία.

Γιατί όσο ο άλλος παραμένει "ο λάθος", υπάρχει πάντοτε ένα κομμάτι σου που στέκεται λίγο πιο πίσω και παρατηρεί σαν την κουτσομπόλα της γειτονιάς.

Μπορεί να φωνάζεις ότι θα πεθάνεις χωρίς αυτόν, αλλά κάπου υπάρχει η γνώση ότι το πράγμα είναι ελαττωματικό.

Και μάλλον αυτό εννοεί η Μαλβίνα όταν λέει ότι ο λάθος άνθρωπος διασφαλίζει την ανεξαρτησία.

Όχι ότι δεν δεσμεύεσαι μαζί του πρακτικά. Μπορεί να μείνεις χρόνια. Μπορεί να παντρευτείς κιόλας (που και πολλοί το κάνετε). Αλλά...! Η ανεξαρτησία εντοπίζεται στο μικρό ψυχικό καταφύγιο που σου εξασφαλίζει η ίδια η ακαταλληλότητα της σχέσης. 

Το:

  • Έτσι κι αλλιώς δεν μπορούσε να με καταλάβει.
  • Έτσι κι αλλιώς δεν ταιριάζαμε.
  • Έτσι κι αλλιώς δεν μπορούσε να μου δώσει όσα χρειαζόμουν.
  • Έτσι κι αλλιώς κάποτε θα τελείωνε.

Και το "έτσι κι αλλιώς" είναι θαυμάσια πανοπλία!

Το ακόμη πιο ενδιαφέρον όμως είναι τι συμβαίνει όταν "ο λάθος" άνθρωπος κι εμείς χωρίζουμε τα τσανάκια μας.

Τότε φεύγει ο άνθρωπος και μένει η λειτουργία του. Το φάντασμα. Και τότε αρχίζει το άλλο πανηγύρι. Το Αυγουστιάτικο, το γνήσιο. 

Μπορεί κάθε άνθρωπος που εμφανίζεται μετά να συγκρίνεται μαζί του. Κανείς δεν προκαλεί την ίδια ένταση. Κανείς δεν σε αναστατώνει τόσο. Κανείς δεν σε κάνει να χάσεις το μυαλό σου.

Άρα;

Δεν είναι "the one". Και συνεχίζεις να κουβαλάς τον προηγούμενο σαν απόδειξη μιας καταδικασμένης μεν, μεγάλης αγάπης δε. Σας φάγαν τα κυκλώματα!

Μόνο που ίσως... "Ίσως" λες, μπούρδες! Δεν κουβαλάς κανέναν μαζί σου μόνο και μόνο επειδή υπήρξε δήθεν (ναι "δήθεν", σωπάτε) μεγάλος έρωτας. Ίσως τον κουβαλάς επειδή είναι χρήσιμος. Γιατί όσο υπάρχει μέσα σου εκείνος, κανείς άλλος δεν μπορεί να πλησιάσει εντελώς. Και αυτό βολεύει.

Ο λάθος άνθρωπος έχει γίνει ο ιδανικός σωματοφύλακας. Δεν χρειάζεται καν να είναι παρών. Το φάντασμά του κάνει μια χαρά τη δουλειά.

Κι εδώ να κάνω μια διευκρίνιση.

Όταν λέω "σωστός", "λάθος", "όμοιος", δεν εννοώ ότι κάπου υπάρχει ένας προκαθορισμένος άνθρωπος που είναι φτιαγμένος για εμάς. Μην τρελαθούμε. 

Ούτε ότι "όμοιος" σημαίνει ότι διαβάζετε τα ίδια βιβλία, ακούτε τα ίδια τραγούδια ή έχετε τα ίδια πτυχία. Όμοιος, όπως το εννοώ εγώ εδώ, είναι ο άνθρωπος που μπορεί να σταθεί απέναντί σου ως ίσος. Με τον οποίο υπάρχει πραγματική δυνατότητα αμοιβαιότητας. Που δεν χρειάζεται να πάθετε αλληλεξάρτηση. Δεν χρειάζεται να τον κυνηγιέστε. Δεν χρειάζεται να αποδείξει κανείς ότι αξίζει. Και κυρίως, δεν σου παρέχει ένα τεράστιο, προφανές ελάττωμα της σχέσης για να κρυφτείς πίσω του.

Απλώς είναι εκεί. Κι εσύ πρέπει να είσαι επίσης εκεί. Ολόκληρος.

Και αρχίζω να σκέφτομαι ότι για ορισμένους ανθρώπους αυτό μπορεί πράγματι να είναι πολύ πιο δύσκολο από το να κυνηγούν για χρόνια μια αδύνατη αγάπη.

Γιατί η "αδύνατη" αγάπη έχει δράμα. Και το δράμα μας δίνει μια αποστολή, πως το λένε. Να τον κερδίσω. Να την κάνω να με αγαπήσει. Να ξεπεράσουμε το εμπόδιο. Να επιστρέψει. Να αλλάξει. Να καταλάβει. Να κάνει η μάνα!

Κάθε μέρα υπάρχει κάτι να λύσουμε, λες και δεν είχαμε ήδη αρκετά.

Η αμοιβαιότητα από την άλλη, δεν σου δίνει τέτοιο παιχνίδι. Σου λέει κάτι πολύ απλούστερο και πολύ πιο εφιαλτικό:

- Εγώ είμαι εδώ. Με τα καλά μου, τα στραβά μου και τ' ανάποδά μου. Και μ'αρέσεις. Εσύ; Που βρίσκεσαι;

Και τώρα δεν υπάρχει κανείς για να παίξεις.

Γι' αυτό η σκέψη της Μαλβίνας μού αρέσει τόσο.

Όχι επειδή πιστεύω ότι κάθε φορά που ερωτευόμαστε έναν ακατάλληλο άνθρωπο κρύβεται από πίσω κάποιος φόβος δέσμευσης. Όχι.

Μου αρέσει επειδή μου δίνει πάτημα για να αντιστρέψω μια πολύ κοινή βεβαιότητα. 

Ότι ο άνθρωπος για τον οποίο υποφέρουμε περισσότερο είναι αναγκαστικά και ο άνθρωπος απέναντι στον οποίο υπήρξαμε περισσότερο εκτεθειμένοι. 

Ξέρετε, τις περισσότερες φορές αυτά τα δύο απέχουν ωκεανούς ολοκλήρους. Όλη αυτή η ένταση και ο πόνος έχει χτιστεί γύρω από μια σχέση που, ακριβώς επειδή δεν μπορούσε να γίνει πραγματικά ασφαλής και αμοιβαία, μας γλίτωσε από κάτι που φοβόμασταν ακόμη περισσότερο. Να βρούμε έναν άνθρωπο με τον οποίο θα μπορούσε να γίνει.

Και τότε να μην έχουμε άλλη δικαιολογία.

Γιατί με τον λάθος άνθρωπο μπορείς να περάσεις εκατό χρόνια παλεύοντας με το αδύνατο.

Με τον σωστό θα χρειαστεί να κάνεις κάτι πολύ δυσκολότερο. Να ρίξεις τις άμυνες και να αφεθείς.

Που αν είναι δυνατόν, δηλαδή!!! Ποιος θα ήθελε κάτι τέτοιο;!

Eν πoλλaίs aμaρτίaιs. Designed by Oddthemes