04 Νοεμβρίου 2026
Πλοία μοιάζουν να αιωρούνται στον αέρα. Ακτές υψώνονται από τον ορίζοντα. Βουνά παραμορφώνονται, αντικείμενα πολλαπλασιάζονται, ολόκληρα τοπία εμφανίζονται εκεί όπου κανονικά δεν θα μπορούσαμε να τα δούμε.
Το φαινόμενο ονομάζεται Fata Morgana.
Δεν είναι παραίσθηση ή κάποια δυσλειτουργία του εγκεφάλου. Είναι ένα απολύτως πραγματικό οπτικό φαινόμενο που προκαλείται από τη διάθλαση του φωτός καθώς αυτό περνά μέσα από ατμοσφαιρικά στρώματα διαφορετικής θερμοκρασίας και πυκνότητας.
Το φως καμπυλώνεται και η εικόνα παραμορφώνεται. Τόσο απλό. Το αντικείμενο υπάρχει. Αυτό που βλέπουμε, όμως, δεν αντιστοιχεί απαραίτητα στην πραγματική μορφή ή θέση του.
Το όνομα, ωστόσο, δεν γεννήθηκε στη μετεωρολογία αλλά στον μεσαιωνικό θρύλο. Η Φάτα Μοργκάνα ήταν η Morgan le Fay, η μυστηριώδης νεράιδα και μάγισσα των αρθούρειων παραδόσεων, που σε μεταγενέστερες αφηγήσεις εμφανίζεται ως ετεροθαλής αδελφή του βασιλιά Αρθούρου.
Μια μορφή αμφίσημη, άλλοτε θεραπεύτρια και προστάτιδα, άλλοτε επικίνδυνη και δόλια, με τη δύναμη να μεταμορφώνει και να εξαπατά τις αισθήσεις. Σύμφωνα με ιταλικούς θρύλους, τα μαγικά της τεχνάσματα δημιουργούσαν απατηλά κάστρα και παλάτια πάνω από τη θάλασσα, ιδιαίτερα στα στενά της Μεσσήνης, παρασύροντας τους ναυτικούς με εικόνες που δεν μπορούσαν ποτέ να φτάσουν.
Έτσι, το όνομά της συνδέθηκε με τον περίφημο αντικατοπτρισμό.
Και υπάρχει μια θαυμάσια ειρωνεία σε όλο αυτό. Μια μάγισσα που μπορούσε να κάνει τους ανθρώπους να βλέπουν όσα δεν υπήρχαν έδωσε τελικά το όνομά της σε ένα φυσικό φαινόμενο που κάνει ακριβώς το ίδιο.
Και κάπου εδώ η φυσική συναντά μια από τις πιο ενδιαφέρουσες ανθρώπινες αντιφάσεις.
Γιατί οι άνθρωποι έχουμε μια αξιοσημείωτη ικανότητα να κάνουμε κάτι παρόμοιο με εκείνους που ερωτευόμαστε.
Παίρνουμε έναν πραγματικό άνθρωπο, τον κοιτάζουμε μέσα από τις επιθυμίες, τους φόβους, τις ανάγκες και τις προσδοκίες μας και βλέπουμε μια εικόνα που μπορεί να απέχει αρκετά από αυτό που πραγματικά βρίσκεται μπροστά μας.
Και, το ακόμη πιο ενδιαφέρον, μπορούμε να ερωτευτούμε αυτή την εικόνα με απολύτως αληθινά συναισθήματα.
Ο Νίκος Καββαδίας έγραψε ένα ποίημα γι' αυτό το παράδοξο. Ή, τουλάχιστον, αυτή είναι μία από τις αναγνώσεις που επιτρέπει η περίφημη Φάτα Μοργκάνα.
Μόνο που ο Καββαδίας δεν αρκέστηκε σε έναν αντικατοπτρισμό. Τον έντυσε με ανθρώπινη σάρκα, του έδωσε μυρωδιά, γεύση, όνομα. Τον έκανε γυναίκα, θεότητα, μάγισσα, προορισμό και καταστροφή.
Και ύστερα έστειλε έναν ναυτικό να τον αναζητήσει. Δεν του ευχήθηκε καλό ταξίδι. Ίσως επειδή ήξερε πολύ καλά πού θα κατέληγε...
Το ποίημα δημοσιεύτηκε στη συλλογή Τραβέρσο, το 1975, μετά τον θάνατο του Καββαδία, και είναι αφιερωμένο στη Θεανώ Σουνά. Αυτή είναι η γυναίκα πίσω από τον αντικατοπτρισμό.
Η Σουνά ήταν μια νεαρή φιλόλογος την οποία ο ποιητής γνώρισε και ερωτεύτηκε στα τελευταία χρόνια της ζωής του. Ήταν περίπου σαράντα χρόνια μικρότερή του.
Η αφιέρωση δεν αποτελεί απλώς μια τυπική αναφορά. Στις 27 Ιουλίου 1974, ταξιδεύοντας με το πλοίο Aquarius από το Ηράκλειο προς τη Ρόδο, ο Καββαδίας της έγραψε μια επιστολή στην οποία συνέκρινε το σώμα της με θαλασσινό σκαρί. Εξομολογούνταν μάλιστα ότι δεν κατάφερε να το κυβερνήσει, αποδίδοντας την αποτυχία του στη δειλία και την αδεξιότητά του.
Ο άνθρωπος που είχε περάσει τη ζωή του ταξιδεύοντας στους ωκεανούς αισθανόταν ανίκανος να κυβερνήσει την ίδια του την ερωτική επιθυμία...
Η θεία μετάληψη του σώματος
Το ποίημα ξεκινά με μια εικόνα σχεδόν βλάσφημη για πολλούς. Ο ποιητής δηλώνει ότι θα μεταλάβει με θαλασσινό νερό συλλεγμένο από το σώμα της αγαπημένης του.
Στη θέση του εκκλησιαστικού δισκοπότηρου ένα αρχαίο αλγερινό χάλκινο τάσι.
Και ως κοινωνούς δεν επικαλείται αγίους και μάρτυρες, αλλά πειρατές που ετοιμάζονται να πολεμήσουν.
Η σωματική επιθυμία δεν παρουσιάζεται ως κάτι ευτελές που χρειάζεται εξαγνισμό. Παρουσιάζεται ως κάτι που είναι ήδη ιερό για εκείνον που το βιώνει.
Δεν αρνείται την αμαρτία. Την εντάσσει στην τελετουργία.Και οι πειρατές που κοινωνούν πριν από τη μάχη προσθέτουν κάτι ακόμη. Την παρουσία του κινδύνου.
Ο εραστής γνωρίζει ότι μπορεί να πληγωθεί. Κι όμως προσέρχεται!
Το σώμα που μυρίζει θάλασσα
Στις επόμενες στροφές ο Καββαδίας εγκαταλείπει σχεδόν εντελώς την αφηρημένη περιγραφή του έρωτα. Η ποίησή του γίνεται σωματική.
Εμφανίζονται στρείδια, ρόδια, κυδώνια, κέδρος, λιβάνι, κερί, πίσσα, κρασί, βελούδο και σκουριά. Το σώμα δεν περιγράφεται με τη συνηθισμένη ρομαντική γλώσσα. Δεν μαθαίνουμε αν η αγαπημένη έχει όμορφα μάτια, λεπτή μέση ή υπέροχο χαμόγελο. Ο ποιητής ενδιαφέρεται για την υφή, τη γεύση, τη μυρωδιά, τα χρώματα. Για το πώς βιώνεται ένα σώμα από πολύ κοντά.
Ο φιλόλογος Αντώνης Πετρίδης, σε μια εκτενή μελέτη του ποιήματος, υποστηρίζει ότι το πρώτο μέρος αποτελεί μια εξαιρετικά αισθησιακή και ανατομικά υπαινικτική περιγραφή του γυναικείου αιδοίου.
Το στρείδι που ανοίγεται στο φως, τα στυφά φρούτα, οι υγρές επιφάνειες, το ζεστό ποτάμι της πίσσας, οι αποχρώσεις του κόκκινου, όλα συγκροτούν μια ακολουθία εικόνων που παραπέμπουν στη σεξουαλική επιθυμία.
Αλλά εδώ ο Καββαδίας κάνει κάτι περισσότερο από το να περιγράψει μια ερωτική πράξη.
Το σώμα γίνεται γεωγραφία.
Η επιθυμία γίνεται ταξίδι.
Και το ταξίδι δεν υπόσχεται απαραίτητα μια νέα ανακάλυψη.
Μερικές φορές επιστρέφουμε διαρκώς στο ίδιο λιμάνι, παρόλο που γνωρίζουμε ότι δεν μπορούμε να μείνουμε εκεί.
Η άγια σκουριά
Ανάμεσα στις πιο εντυπωσιακές εικόνες του ποιήματος βρίσκεται η σκουριά που γερνά, τρέφει, τρέφεται και τελικά σκοτώνει τον άνθρωπο.
Μια παράξενη επιλογή λέξεων, αλήθεια.
Η σκουριά είναι προϊόν διάβρωσης. Αποτελεί το ορατό αποτέλεσμα χημικών διεργασιών που μεταβάλλουν το μέταλλο και συχνά υπονομεύουν τη μηχανική αντοχή του.
Κι όμως, ο Καββαδίας την ονομάζει άγια.
Σε μια συζήτηση που κατέγραψε ο συγγραφέας Μήτσος Κασόλας, ο ποιητής εξήγησε ότι το περίφημο "καρχηδόνιο επίχρισμα" συνδεόταν στο μυαλό του με τη γυναικεία κολπική χλωρίδα, ενώ το χρώμα της σκουριάς το είχε συνδέσει με μεταλλεύματα που φόρτωνε στα λιμάνια της Γερακινής και του Στρατωνίου.
Η εξήγησή του περιλάμβανε αρκετές βιολογικές παρανοήσεις, ιδιαίτερα σε όσα ισχυριζόταν για τις γυναίκες που εργάζονταν στο σεξ. Αλλά δεν υπάρχει λόγος να τις υιοθετήσουμε ως αλήθειες ούτε να περιμένουμε από ένα ποίημα να γίνει επιστημονικό δοκίμιο.
Δεν πρόκειται πλέον μόνο για τη γυναίκα που γεννά τον άνθρωπο. Πρόκειται για τον χρόνο που περνά μέσα από το σώμα. Η ίδια διαδικασία που διατηρεί τη ζωή συνυπάρχει με τις διεργασίες της γήρανσης και της φθοράς.
Το σώμα επιθυμεί, απολαμβάνει, αναπαράγεται, γερνά και πεθαίνει.
Δεν υπάρχει τίποτα αφύσικο σε αυτή την ακολουθία.
Αντίθετα, αυτή είναι η φυσική ιστορία της ζωής.
Ο Καββαδίας, ωστόσο, της δίνει ένα επιπλέον υπαρξιακό βάρος.
Η σκουριά δεν βρίσκεται έξω από εμάς.
Είναι μέρος της ιστορίας μας.
Και αυτό που κάποτε μας έθρεψε μπορεί, με το πέρασμα του χρόνου, να συμβολίζει και τη φθορά μας.
Άγγελοι, δαίμονες και μια μάχη που έχει ήδη χαθεί
Λίγο πριν από το περίφημο τετράστιχο, η θρησκευτική εικονοποιία επιστρέφει. Εμφανίζονται καντήλια, δισκοπότηρα, ιερά σκεύη, δαίμονες και άγγελοι. Μόνο που οι δαίμονες κρατούν σπαθιά, ενώ οι άγγελοι έχουν σπασμένα κοντάρια.
Αναμειγνύει την εκκλησία με το πορνείο, τη μητρότητα με τη σεξουαλικότητα, τον άγγελο με τον δαίμονα.
Κι όλα αυτά, επειδή στο δικό του ποιητικό σύμπαν ο άνθρωπος δεν αποτελείται από καθαρές, τακτοποιημένες κατηγορίες.
Και μερικές φορές εξακολουθεί να επιθυμεί ακόμη και αφού έχει καταλάβει ότι η πραγματικότητα δεν μπορεί να ανταποκριθεί στη φαντασίωσή του.
Από τη Βαβυλώνα στο μάτι του κυκλώνα
Και τότε έρχεται το τετράστιχο που έγινε πασίγνωστο μέσα από τη μελοποίηση της Μαρίζας Κωχ.
Τέσσερις ερωτήσεις.
- Από πού έρχεσαι;
- Πού πηγαίνεις;
- Ποια αγαπάς;
- Πώς τη λένε;
Η Βαβυλώνα παραπέμπει σε έναν πανάρχαιο πολιτισμό, αλλά και στη βιβλική εικόνα της αμαρτίας και της ηδονής. Στην Αποκάλυψη, άλλωστε, η Βαβυλώνα προσωποποιείται ως η Μεγάλη Πόρνη.
Ο προορισμός είναι το μάτι του κυκλώνα. Και εδώ χρειάζεται μια μικρή μετεωρολογική παρένθεση. Το μάτι ενός οργανωμένου ισχυρού τροπικού κυκλώνα αποτελεί την κεντρική περιοχή του, όπου επικρατούν συνήθως πολύ ασθενέστεροι άνεμοι από εκείνους που σαρώνουν το τοίχωμά του. Είναι μια περιοχή σχετικής ηρεμίας στο κέντρο μιας τεράστιας καταιγίδας. Αλλά η ηρεμία αυτή δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος έχει περάσει.
Υπάρχει πιο παράδοξη περιγραφή του ανθρώπινου έρωτα;
Υπάρχει πάντως μια δυσκολη ερώτηση.
Μήπως αυτό που ονομάζουμε καταφύγιο είναι μερικές φορές απλώς μια προσωρινή ανακούφιση μέσα σε κάτι που εξακολουθεί να μας ταλαιπωρεί;
Η μάγισσα που δεν μπορούσες να αγγίξεις
Η ονομασία Fata Morgana προέρχεται από τη Μοργκάνα των αρθούρειων θρύλων, τη μυστηριώδη μορφή που συνδέθηκε με τη μαγεία, τις μεταμορφώσεις και τις απατηλές εικόνες. Οι ναυτικοί έβλεπαν κάτι που έμοιαζε πραγματικό, αλλά η εικόνα μπορούσε να εξαφανιστεί πριν καταφέρουν να το πλησιάσουν.
Η γυναίκα δεν είναι μόνο ένας πραγματικός άνθρωπος.
Μόνο που οι άνθρωποι δεν είναι ακίνητες εικόνες. Έχουν δικές τους επιθυμίες, φόβους, όρια, αντιφάσεις και επιλογές. Δεν υπάρχουν για να υπηρετούν τη φαντασίωση κάποιου άλλου.
Και εδώ βρίσκεται άλλη μια ενδιαφέρουσα αντίφαση του ίδιου του ποιήματος. Η Φάτα Μοργκάνα είναι γυναίκα, αλλά τη γνωρίζουμε κυρίως μέσα από το βλέμμα του άνδρα που την επιθυμεί. Δεν ακούμε τη δική της φωνή. Δεν ξέρουμε τι θέλει εκείνη. Επομένως, όταν ο ποιητής τη συνδέει με τον κυκλώνα, δεν μαθαίνουμε απαραίτητα κάτι για τη φύση της γυναίκας. Μαθαίνουμε κάτι για το πώς ο ίδιος βιώνει την επιθυμία του. Και αυτή είναι μια ουσιαστική διαφορά.
Γιατί το γεγονός ότι κάποιος αισθάνεται έναν άλλον άνθρωπο ως καταστροφική δύναμη δεν σημαίνει ότι ο δεύτερος είναι πράγματι υπεύθυνος για την εσωτερική του καταιγίδα.
Η ποίηση μπορεί να μας αποκαλύπτει την αλήθεια ενός συναισθήματος. Δεν είναι υποχρεωτικό να αποκαλύπτει και την αντικειμενική αλήθεια των γεγονότων.
Όταν ο κυκλώνας καταπίνει τα πάντα
Το τραγούδι της Μαρίζας Κωχ σταματά σε ένα σημείο όπου ο ακροατής μπορεί ακόμη να παραμείνει μέσα στη γοητεία του αντικατοπτρισμού.
Το πλήρες ποίημα, όμως, συνεχίζεται.
Και από εδώ και πέρα τα πράγματα αγριεύουν. Ο Καββαδίας εγκαταλείπει την τελετουργική ατμόσφαιρα του πρώτου μέρους. Η ποιητική του γλώσσα γίνεται χαοτική.
Ψάρια πετούν στον αέρα. Φίδια, δέντρα, κοπέλες με λυμένα μαλλιά, κατάρτια, τιμόνια και προπέλες περιφέρονται μέσα στον κυκλώνα.
Η διάκριση ανάμεσα στη στεριά και στη θάλασσα καταρρέει.
Όλα αναμειγνύονται.
Δεν υπάρχουν πια σταθερά σημεία αναφοράς.
Η ίδια η μορφή του ποιήματος αλλάζει. Ο ρυθμός μεταβάλλεται, οι εικόνες γίνονται συντομότερες και η προηγούμενη αισθησιακή περιγραφή παραχωρεί τη θέση της σε μια σειρά από σχεδόν εφιαλτικές σκηνές.
Είναι σαν να παρακολουθούμε την αποσύνθεση ενός κόσμου!
Και ίσως αυτή να είναι για εμένα η σημαντικότερη μετατόπιση του ποιήματος.
Στην αρχή, ο εραστής περιγράφει αυτό που επιθυμεί.
Στη συνέχεια, βλέπουμε τι συμβαίνει στον ίδιο.
Και τώρα η επιθυμία που προηγουμένως δημιουργούσε έναν ολόκληρο αισθησιακό κόσμο τώρα μοιάζει να τον έχει αποπροσανατολίσει.
Από τη λατρεία στην απώλεια ελέγχου.
Από τη θεία μετάληψη στο σήμα κινδύνου.
Ένα SOS που δεν μπορεί να φτάσει πουθενά
Η εικόνα του σήματος κινδύνου είναι από τις πιο παράξενες και ταυτόχρονα πιο σπαρακτικές του ποιήματος. Ο ναυτικός, αντί να χρησιμοποιήσει τα μέσα επικοινωνίας του πλοίου, στέλνει το μήνυμα πάνω σε μια λευκή πέτρα με σφεντόνα.
Ένας ασυρματιστής που αναζητά βοήθεια με μια πέτρα σε σφεντόνα!
Αν υπάρχει κάποιος που γνώριζε την αξία της ασύρματης επικοινωνίας, ήταν ο ίδιος ο Καββαδίας.
Ο δέκτης σιωπά.
Αντί για πληροφορίες και σήματα, εμφανίζεται ο καζαμίας (το παλιό λαϊκό ημερολόγιο με προβλέψεις, αστρολογικά και κάθε λογής προγνωστικά).
Η τεχνολογία παραχωρεί τη θέση της στη μαντεία.
Το ορθολογικό στον ανορθολογισμό.
Ο άνθρωπος που μπορούσε να επικοινωνήσει με πλοία στην άλλη άκρη του κόσμου δεν μπορεί να στείλει το μήνυμα που έχει τη μεγαλύτερη σημασία.
Και εδώ ο Καββαδίας αγγίζει κάτι πολύ ανθρώπινο. Η απόγνωση δεν προκύπτει πάντοτε από την απουσία επικοινωνίας. Μερικές φορές προκύπτει από το γεγονός ότι δεν υπάρχει κάποιος που να μπορεί ή να θέλει να λάβει το μήνυμα.
Όσο ισχυρό κι αν είναι το σήμα.
Όσο απελπισμένα κι αν εκπέμπεται...
Η κόλαση έχει και μπορντέλο
Το τέλος του ποιήματος είναι αφοπλιστικό.
Ύστερα από όλη αυτή τη θρησκευτική τελετουργία, τη μαγεία, τους κυκλώνες και τα σήματα κινδύνου, ο ποιητής καταλήγει στην κόλαση. Και ανακαλύπτει ότι ακόμη κι εκεί υπάρχει πορνείο.
Και, κατά κάποιον τρόπο, είναι.
Μόνο που το αστείο έρχεται ύστερα από την κατάρρευση.
Ο Καββαδίας έχει περάσει ολόκληρο το ποίημα μετατρέποντας τη σωματική επιθυμία σε κάτι ιερό. Τώρα, στο τέλος, επιστρέφει στο πιο γήινο και αγοραίο περιβάλλον της.
Στο πορνείο.
Δεν υπάρχει καμία καθαρή λύτρωση.
Ούτε κάποια θριαμβευτική νίκη του έρωτα.
Ο ναυτικός δεν κατακτά τη γυναίκα.
Απλώς συνεχίζει να κουβαλά την επιθυμία του.
Ακόμη και στην κόλαση...
Το τέλος μπορεί να διαβαστεί ως μια πράξη πικρής αυτοειρωνείας. Ο άνθρωπος αναγνωρίζει την ήττα του, αλλά δεν απαρνιέται εκείνο που τον οδήγησε ως εκεί.
Και ταυτόχρονα βαθιά ανθρώπινο.
Γιατί ο άνθρωπος δεν απαλλάσσεται από τις επιθυμίες του μόνο και μόνο επειδή κατάλαβε ότι αυτές μπορεί να τον οδηγήσουν σε αδιέξοδο.
Η γνώση δεν συνεπάγεται αυτομάτως και απελευθέρωση.
Τελικά, τι είναι η Φάτα Μοργκάνα;
Ίσως η μεγαλύτερη δύναμη του ποιήματος να βρίσκεται σε κάτι που η φυσική μπορεί να μας εξηγήσει πολύ καλύτερα απ' όσο φανταζόμαστε.
Η Φάτα Μοργκάνα δεν είναι μια εικόνα που δημιουργείται από το τίποτα. Χρειάζεται ένα πραγματικό αντικείμενο, πραγματικό φως και πραγματικές ατμοσφαιρικές συνθήκες. Εκείνο που είναι απατηλό δεν είναι απαραίτητα η ύπαρξη του αντικειμένου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζεται στα μάτια μας.
Αλλά η εικόνα που κατασκευάσαμε γι' αυτόν μπορεί να περιέχει πολύ περισσότερα δικά μας στοιχεία απ' όσα δικά του.
Εκεί ακριβώς είναι ένα κάποιο πρόβλημα.
Όχι όταν ερωτευόμαστε.
Ούτε όταν επιθυμούμε έντονα.
Αλλά όταν απαιτούμε από έναν πραγματικό άνθρωπο να ανταποκριθεί σε μια εικόνα που δημιουργήσαμε εμείς.
Ο Καββαδίας δεν μας δίνει μια συνταγή για να αποφύγουμε αυτή την παγίδα.
Δεν γράφει εγχειρίδιο συναισθηματικής ωριμότητας.
Ευτυχώς, γράφει ποίηση. Και η ποίηση έχει το πλεονέκτημα ότι δεν χρειάζεται να μας βγάλει σώους και αβλαβείς από την ιστορία για να μας αποκαλύψει κάτι σημαντικό.
Η Φάτα Μοργκάνα είναι ταυτόχρονα γυναίκα και αντικατοπτρισμός, σώμα και φαντασίωση, ηδονή και απειλή, καταφύγιο και κυκλώνας.
Ο ναυτικός γνωρίζει ότι μπορεί να χαθεί. Αλλά συνεχίζει να ταξιδεύει.
Ίσως επειδή ο προορισμός έχει πάψει προ πολλού να είναι ένα πραγματικό μέρος και έχει γίνει αυτό που αναζητά μέσα του.
Και κάπως έτσι επιστρέφουμε στην αρχή.
Στο πλοίο που φαίνεται να αιωρείται πάνω από τη θάλασσα.
Το πλοίο υπάρχει.
Απλώς δεν βρίσκεται εκεί που νομίζουμε.
Και η μεγαλύτερη τραγωδία του έρωτα ποτέ δεν είναι ότι αγαπήσαμε κάποιον που δεν υπήρξε ποτέ.
Αλλά ότι αγαπήσαμε έναν άνθρωπο που υπήρχε πραγματικά, χωρίς να μπορέσουμε να ξεχωρίσουμε πού τελείωνε εκείνος και πού άρχιζε ο δικός μας αντικατοπτρισμός.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Νίκος Καββαδίας, "Fata Morgana", από τη συλλογή Τραβέρσο (1975). Πλήρες κείμενο, Ιόνιο Πανεπιστήμιο.
- Αντώνης Πετρίδης, "Σύντομο υπόμνημα στο ποίημα Fata Morgana του Νίκου Καββαδία". Αναλυτική φιλολογική μελέτη σε τρία μέρη.
https://antonispetrides.wordpress.com/2014/12/07/kavvadias_fata-morgana_part-b/
https://antonispetrides.wordpress.com/2014/12/08/nikos-kavvadias_fata-morgana_part-c/
- Μήτσος Κασόλας, Νίκος Καββαδίας: Γυναίκα – Θάλασσα – Ζωή. Αφηγήσεις στο μαγνητόφωνο. Αποσπάσματα από καταγεγραμμένη συνομιλία του ποιητή, δημοσιευμένα στην Athens Voice.
- World Meteorological Organization, International Cloud Atlas. Επιστημονική εξήγηση του οπτικού φαινομένου Fata Morgana.
- NOAA, Tropical Cyclone Naming History. Η ιστορία της ονοματοδοσίας των τροπικών κυκλώνων.
- PubMed, Cervical dilation from laminaria tents and synthetic osmotic dilators. Ιατρική τεκμηρίωση για τη χρήση λαμιναριών.
16 Σεπτεμβρίου 2026
Δεν έψαχνα τον Κούντερα.

Και, μεταξύ μας τώρα, ποιά διαταραγμένη το κάνει αυτό επί τούτου;
Έφτιαχνα τη βιβλιοθήκη. Ξέρετε τώρα... Μία από εκείνες τις δουλειές που αρχίζεις με την αφελή πεποίθηση ότι θα βάλεις σε τάξη τα πράγματά τάκα τάκα και καταλήγουν να βάζουν εκείνα χέρι μέσα σου.
Κάπου ανάμεσα σε βιβλία που θυμόμουν, βιβλία που είχα ξεχάσει και βιβλία που εξακολουθώ να πιστεύω ότι θα διαβάσω κάποια στιγμή, ξαναβρήκα την "Αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι".
Το ξεσκόνισα και δεν άντεξα. Το άνοιξα και το ξεφύλλισα για να το ξαναθυμηθώ...
Τι μαλακισμένη γίνομαι ώρες ώρες! Πόσο κακή ιδέα!
Δεν χρειάστηκε να το ξαναδιαβάσω ολόκληρο. Τουλάχιστον μέχρι εκεί μου έκοβε. Μερικές σελίδες τσακισμένες, κάποιες υπογραμμισμένες φράσεις (ναι, είμαι από αυτές που τα καταστρέφουν τα βιβλία, δικά μου δεν είναι;) και κυρίως, ο τίτλος ήταν αρκετά.
Και αυτός ακριβώς ο τίτλος που θυμόμουν πάντοτε ως ωραίο, βαρύγδουπο και μυστηριώδες λογοτεχνικό κατασκεύασμα ξαφνικά αποφάσισε να μου εξηγήσει τι σημαίνει...
Και κάπου εκεί γαμήθηκε όλο το δικό μου "είναι", μαζί με όλη την αβάσταχτη ελαφρότητά του!
Δεν ξέρω ακριβώς τι είχα καταλάβει όταν διάβασα το βιβλίο την πρώτη φορά. Πάει καμιά εικοσαετία από τότε. Θυμόμουν τον έρωτα, τα σώματα, τις απιστίες, τη φυγή, την Πράγα, την εισβολή, την εξορία. Δεν θυμόμουν ούτε κατά διάνοια, φυσικά, τον Τόμας, την Τερέζα, τη Σαμπίνα, τον Φραντς. Και σίγουρα δεν θυμόμουν να είχα σταθεί πραγματικά στη λέξη "είναι".
Κάνω χώρο στο χαμό γύρω μου και ξεκινάω διάλειμμα (αφορμή έψαχνα για καθισιό) με ένα ταλαιπωρημένο βιβλίο, μια παγωμένη μαύρη μπύρα από το ψυγείο και 18 τσιγάρα ακριβώς!
Το "είναι", σου λέει, δεν είναι ούτε το "Εγώ" ούτε το "Υπερεγώ" ούτε το φροϋδικό "Εκείνο" που έμαθα πρόσφατα. Είναι η ύπαρξη.
Το γεγονός ότι βρεθήκαμε εδώ και έχουμε μία ζωή να ζήσουμε, χωρίς πρόβα, χωρίς επανάληψη και χωρίς τη δυνατότητα να δούμε τι θα είχε συμβεί αν, σε μια κρίσιμη στιγμή, είχαμε στρίψει προς μια άλλη κατεύθυνση.
Σαν πείραμα με δείγμα n=1, χωρίς ομάδα ελέγχου και χωρίς δυνατότητα αναπαραγωγής των αποτελεσμάτων. Επιστημονικό αίσχος, δηλαδή.
Κι όμως, αυτό είναι όλο κι όλο η ζωή μας.
Ο Κούντερα ανοίγει το βιβλίο με την ιδέα της αιώνιας επιστροφής του Νίτσε (άλλη ψυχή του πάρτι κι αυτός!).
Μια ιδέα σύμφωνα με την οποία κάθε στιγμή της ζωής μας επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, αιώνια, ίδια και απαράλλακτη. Όχι, δεν επιστρέφουμε σοφότεροι για να διορθώσουμε τα λάθη μας. Δεν είναι "Η μέρα της μαρμότας" με υπαρξιακό μεταπτυχιακό. Ζούμε την ίδια ζωή, κάνουμε τις ίδιες επιλογές, πατάμε τις ίδιες μπανανόφλουδες και πέφτουμε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, άπειρες φορές. Μαρτύριο!
Στην ανάγνωση του Κούντερα, αυτή η αιώνια επανάληψη φορτώνει κάθε πράξη με το βάρος της αιωνιότητας. Επειδή τίποτα δεν περνά πραγματικά. Κάθε στιγμή επιστρέφει και επιμένει για πάντα. Άρα κάθε πράξη καλείται να αντέξει το βάρος της αιωνιότητας, σαν να μας ρωτά "Θα άντεχες να ζεις με αυτή σου την απόφαση για πάντα;"
Αντίθετα, μια ζωή που συμβαίνει μόνο μία φορά εμφανίζεται, περνά και χάνεται. Δεν επαναλαμβάνεται, δεν επιβεβαιώνεται και δεν αφήνει κανένα αιώνιο αποτύπωμα. Γι’ αυτό ο Κούντερα τη χαρακτηρίζει "ελαφριά". Μπροστά στον άπειρο χρόνο, μοιάζει σαν τον καπνό από το τσιγάρο μου που περνάει για μια στιγμή και εξαφανίζεται.
Κάπου εδώ άφησα την μπύρα κάτω και άρχισα να μαλώνω με τον συγχωρεμένο τον συγγραφέα.
- Συγγνώμη, Μίλαν μανάρι μου, αλλά θα με πεθάνεις κι εμένα; Από πού κι ως πού; Επειδή ζω μόνο μία φορά, η ζωή μου έχει μικρότερο βάρος; Επειδή μια στιγμή δεν θα επαναληφθεί ποτέ, σημαίνει λιγότερο και όχι περισσότερο βάρος; Επειδή μια απόφαση είναι οριστική και καμία δεύτερη εκδοχή μου δεν θα επιστρέψει για να επιλέξει διαφορετικά, αυτό την κάνει ελαφριά;
Εμένα μου φαίνεται ακριβώς το αντίθετο. Τι έχω καταλάβει λάθος;
Πάμε... Άλλο τσιγάρο ενώ μουρμουράω...
- Τι λέει αυτός ο Τσέχος ρε φίλε;!
Γυρίζω πάλι στο βιβλίο.
- Ο Τόμας προσπαθεί να ζήσει ελαφριά. Να μη δεθεί, να μη φυλακιστεί μέσα σε μία μοναδική επιλογή, να κρατήσει την ελευθερία του διαθέσιμη.
- Η Τερέζα φέρνει μαζί της το βάρος της αγάπης, του σώματος, της αποκλειστικότητας και της ανάγκης να σημαίνουν τα πράγματα κάτι.
- Η Σαμπίνα αναζητά την ελαφρότητα στη φυγή από κάθε ρόλο, κάθε δέσμευση και κάθε ταυτότητα που απειλεί να την καθορίσει.
- Ο Φραντς, αντίθετα, χρειάζεται το βάρος των μεγάλων ιδεών για να νιώσει ότι η ζωή του συμμετέχει σε κάτι σημαντικότερο από τον ίδιο.
Κανείς τους δεν είναι μόνο βαρύς ή μόνο ελαφρύς. Και ο Κούντερα ούτε που ασχολείται να δώσει μια καθαρή απάντηση.
Βάζει τους ανθρώπους του να κινούνται ανάμεσα στα δύο, να πληρώνουν το τίμημα και των δύο και να ανακαλύπτουν ότι αυτό που κάποτε έμοιαζε ελευθερία μπορεί αργότερα να μοιάζει κενό, ενώ αυτό που έμοιαζε βάρος μπορεί να αποδειχθεί το μόνο πράγμα που τους κρατούσε πραγματικά πάνω στη γη.
Γιατί, φυσικά, ένα βάρος μπορεί να γίνει αβάσταχτο.
Οι δεσμοί μπορούν να γίνουν αλυσίδες.
Η ευθύνη μπορεί να γίνει φυλακή.
Η αγάπη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δικαιολογία για έλεγχο, κατοχή και αυτοκατάργηση.
Επιπλέον, υπάρχουν και βάρη που δεν τα επιλέξαμε και δεν έχουμε κανένα χρέος να τα κουβαλάμε.
Αλλά ούτε η ελαφρότητα είναι πάντοτε ελευθερία.
Μπορεί να είναι φόβος που έμαθε να συστήνεται ως ανεξαρτησία. (Γκουχ γκουχ κάτι κόλλησε στον λαιμό μου)
Μπορεί να είναι η μόνιμη ανάγκη να μένει μια πόρτα ανοιχτή, ώστε να μπορούμε να φύγουμε πριν κάτι αποκτήσει αρκετή σημασία για να μας πληγώσει. (Ω να σου... Μου βγήκε η μπύρα από τη μύτη!)
Υπάρχει μια ολόκληρη εκδοχή της σύγχρονης ωριμότητας που μας προτρέπει να μη χρειαζόμαστε κανέναν. Να μην περιμένουμε τίποτα. Να περνάμε καλά όσο κρατάει. Να είμαστε ανά πάσα στιγμή έτοιμοι να συνεχίσουμε μόνοι, χωρίς απώλειες, χωρίς εξαρτήσεις, χωρίς δράματα.
Ακούγεται σοφό. Και μερικές φορές ίσως και να είναι. (Ξέρω εγώ που σας λέω)
Άλλες φορές όμως, είναι απλώς ο φόβος ντυμένος με καθαρό λινό πουκάμισο.
Για πολύ καιρό πίστευα κι εγώ ότι η ελαφρότητα ήταν ασφάλεια. (Σσσσσσς, ακόμα το πιστεύω)
Αν δεν περιμένω, δεν θα απογοητευτώ.
Αν δεν χρειάζομαι, δεν θα εξαρτηθώ.
Αν δεν δεθώ πολύ, δεν θα πονέσω πολύ.
Αν κρατάω πάντοτε ένα μέρος μου έξω από την πόρτα, θα μπορέσω να φύγω πριν καταρρεύσει το κτίριο.
Άψογο σχέδιο. Με μία μικρή ατέλεια. Λειτουργεί θαυμάσια μόνο εφόσον είσαι φίκος στην γλάστρα.
"Οι άνθρωποι αποκτούμε βάρος ο ένας μέσα στον άλλον χωρίς να συμπληρώσουμε αίτηση και χωρίς να υπογράψουμε συγκατάθεση", μου είχε πει ο ψυχοβγάλτης μου μια μέρα που τον πλήρωσα για να με συγχύσει. "Μπαίνουμε σε μια καθημερινότητα, σε συνήθειες, σε μνήμη, σε μικρές έστω προσδοκίες. Κάποιος γίνεται η φωνή που θέλεις να ακούσεις, η παρουσία που υπολογίζεις, ο άνθρωπος στον οποίο θέλεις να πεις κάτι που σου συνέβη ή πριν καν ακόμα συμβεί".
Και τότε αρχίζει ο πανικός μου... Γιατί ό,τι αποκτά βάρος μπορεί και να χαθεί. Και εάν χαθεί... Όχι όχι όχι.
Γι'αυτό υπάρχει ο πολύ αποτελεσματικός τρόπος που εφαρμόζω χρόνια, με οχτώ στα δέκα (πες εφτά στα δέκα καλύτερα) επιτυχία ωστε να μην υποφέρω ποτέ από την απώλεια κάποιου:
- Να φροντίσεις να μην τον έχεις ποτέ πραγματικά κοντά.
- Να μειώσεις προκαταβολικά τη σημασία του.
- Να αραιώσεις την οικειότητα.
- Να κρατήσεις τη σχέση αρκετά ελαφριά ώστε η πιθανή απουσία της να παραμείνει διαχειρίσιμη.
(Δεν το μάθατε από εμένα).
Μόνο που έτσι πληρώνεις από πριν για μια απώλεια που μπορεί και να μη συμβεί. "Κάτι κερδίζεις, κάτι χάνεις" θα σου πω εγώ. Αρκεί να ξέρεις τι χάνεις. Πως μπορείς να ξέρεις όμως; Τέλος πάντων, δεν μπορούμε να τα έχουμε και όλα!
Αφαιρείς λίγο από την παρουσία, για να προστατευτείς από μια μελλοντική απουσία.
Χάνεις τον άλλον ηθελημένα και προκαταβολικά σε ελεγχόμενες δόσεις όσο βρίσκεται ακόμη στην ζωή σου, ώστε να μην κινδυνεύσεις κάποτε να πληγωθείς μαζεμένα όταν τον χάσεις ολόκληρο.
Και ξαφνικά η "ελαφρότητα" μοιάζει να βαραίνει...
Η ελαφρότητα μοιάζει πολύ με μια ζωή από την οποία έχει αφαιρεθεί προσεκτικά οτιδήποτε θα μπορούσε να την κάνει πολύτιμη.
Ίσως, τελικά, να μη μας βαραίνουν μόνο όσα επιτρέψαμε να αποκτήσουν σημασία.
Ίσως μας βαραίνουν και όσα κρατήσαμε ελαφριά από φόβο.
Οι άνθρωποι που κρατήσαμε ένα βήμα πιο μακριά.
Οι λέξεις που δεν ειπώθηκαν.
Οι επιθυμίες που μικρύναμε για να χωρέσουν μέσα στην υποτιθέμενη αυτάρκειά μας.
Γιατί το βάρος δεν είναι μόνο φορτίο. Είναι και σημασία.
Εκείνο που δεν αντικαθίσταται εύκολα.
Εκείνο που, αν χαθεί, δεν αφήνει απλώς έναν κενό χώρο αλλά αλλάζει λίγο τη γεωγραφία της ζωής μας.
...σαν σεισμός.
Ανεξαρτησία δεν σημαίνει να μη χρειάζεσαι ποτέ κανέναν. Σημαίνει να μη χάνεις τον εαυτό σου μέσα σε εκείνους που χρειάζεσαι. Άλλο να στέκεσαι στα πόδια σου και άλλο να απαγορεύεις στον εαυτό σου να ακουμπήσει κάπου, επειδή αυτό το "κάπου" μπορεί μια μέρα να πάψει να υπάρχει.
Ποιος αποφάσισε να εκδόσει αυτόν τον καργιόλη τέλος πάντων;!
Δεν ξέρω αν υπάρχει σωστή αναλογία βάρους και ελαφρότητας. Έκανα δώδεκα τσιγάρα πριν κι έχω κάνει άλλα εφτά τώρα που γράφω κι ακόμα δεν έχω βρει κάτι αξιόπιστο να βασιστώ.
Ούτε ο Κούντερα προσφέρει κάποια εύχρηστη συνταγή μπας και πάρω μια ιδέα. Δεν λέει πόσο να αγαπάμε, πόσο να μένουμε, πότε να φεύγουμε ή ποια βάρη αξίζει να σηκώσουμε.
Μάλλον επειδή στη ζωής μας δεν χρειάζεται να επιλέξουμε το βάρος ή την ελαφρότητα μία φορά και για πάντα.
Η διαλογή γίνεται ξανά και ξανά.
- Ποιο βάρος μας συντρίβει και ποιο μας γειώνει.
- Ποια ελαφρότητα μας ελευθερώνει και ποια μας αδειάζει.
- Πότε ένας δεσμός είναι αλυσίδα και πότε είναι άγκυρα.
- Πότε η ανοιχτή πόρτα είναι διέξοδος και πότε είναι απλώς η δικαιολογία μας για να μη μπούμε ποτέ ολόκληροι σε κανένα δωμάτιο.
Έκλεισα το βιβλίο και το έβαλα ξανά στη θέση του. Φτάνει!
Η βιβλιοθήκη ήταν πλέον ελάχιστα πιο τακτοποιημένη. Εγώ καθόλου.
Τόσα χρόνια το βιβλίο μάζευε σκόνη, περιμένοντας να αποκτήσω οτιδήποτε χρειαζόταν για να καταλάβω τον τίτλο του. Κάποια γαμημένα βιβλία έχουν την ιδιότητα να μένουν ήσυχα στο ράφι μέχρι να τα φτάσει επιτέλους η ζωή μας και να τα ανοίξει.
Εγώ απλώς ξεσκόνισα το εξώφυλλο κι εκείνο ξεσκόνισε την ψευδαίσθηση μου ότι, αν κρατήσω τη ζωή μου αρκετά ελαφριά, θα μπορέσω να την περάσω χωρίς να πονέσω άλλο.
Και τώρα που το είδα γραμμένο κατάλαβα.
Κάθαρμα Μίλαν... Με γάμησες!
10 Σεπτεμβρίου 2026

ΒΛΑΝΤΙΜΙΡ: Το βέβαιο είναι πως οι ώρες μας, έτσι όπως είμαστε, είναι ατελείωτες κι έτσι αναγκαζόμαστε να τις γεμίσουμε με πράξεις που εκ πρώτης όψεως φαίνονται λογικές αλλά… που τις κάνουμε πια μηχανικά.
- Γιατί;
- Γιατί το κάνω αυτό;
- Γιατί βρίσκομαι εδώ;
- Γιατί θέλω αυτό που θέλω;
- Γιατί περιμένω;
- Και κυρίως: Τι ακριβώς περιμένω;!
05 Σεπτεμβρίου 2026
Διάβασα ένα απόσπασμα της Μαλβίνας Κάραλη (Περιθώριο, Κολλημένοι σε λάθος ανθρώπους) και κόλλησα σε μια σκέψη της.
Μου φάνηκε από εκείνες τις ενοχλητικές σκέψεις που στην αρχή θέλεις να απορρίψεις και ύστερα αρχίζουν να κάνουν βόλτες στο κεφάλι σου.
Η ιδέα, πολύ χοντρικά, ήταν αυτή:
Μήπως καμιά φορά επιλέγουμε τον λάθος άνθρωπο ακριβώς επειδή είναι λάθος;
Μήπως δηλαδή η ακαταλληλότητά του δεν είναι μόνο το πρόβλημα της σχέσης, αλλά και μέρος της χρησιμότητάς της;
Γιατί εύλογα θα πει κανείς, αν επιλέγω τον λάθος για να αποφύγω... ας πούμε τυχαία τη δέσμευση, τότε γιατί κολλάω πάνω του; Γιατί βασανίζομαι; Γιατί μπορεί να περάσουν χρόνια και να εξακολουθώ να τον σκέφτομαι;
Γιατί ίσως το κόλλημα δεν αναιρεί καθόλου την αποφυγή, λέει. Ίσως μερικές φορές είναι η ίδια η αποφυγή.
...Δε σε χάλασε, ε;
Μερικές φορές ο λάθος άνθρωπος είναι πράγματι ασφαλέστερος από τον σωστό.
Παράλογο; Καθόλου.
Γιατί ο άνθρωπος που δεν μπορεί να είναι πραγματικά μαζί σου, που δεν είναι διαθέσιμος, που δεν ταιριάζει ο τρόπος ζωής σας, που θέλει άλλα πράγματα, που έχει χίλιους λόγους να μη λειτουργήσει η σχέση, σου προσφέρει κάτι που ο κατάλληλος άνθρωπος δεν μπορεί να σου προσφέρει.
Μια έτοιμη έξοδο κινδύνου.
Από την πρώτη στιγμή υπάρχει κάπου η αιτία της καταστροφής. Αν τελειώσει, ξέρεις γιατί. Σημειώνει;
- Δεν γινόταν
- Ήμασταν πολύ διαφορετικοί
- Δεν μπορούσε να μου δώσει αυτό που χρειαζόμουν
- Δεν ήταν διαθέσιμος
Υπάρχει εξήγηση. Υπάρχει ένοχος. Υπάρχει ένα ωραιότατο εργοστασιακό ελάττωμα στη σχέση, το οποίο μπορείς να δείξεις με το δάχτυλο όταν όλα πάνε κατά διαόλου.
Με έναν άνθρωπο όμως με τον οποίο θα μπορούσε πραγματικά να γίνει;
Ωωω... Εκεί τα πράγματα ζορίζουν. Δεν υπάρχει πια πού να κρυφτείς και όπως λένε και οι φίλοι μας οι Αγγλοσάξονες "You can run, but you can't hide".
Άρα ελλείψει λόγου για να φύγεις... σκέφτεσαι το ενδεχόμενο να μείνεις. Κι αυτό είναι τρομοκρατία!
- Να φανείς; (Χμμμ...)
- Να δείξεις συναίσθημα χωρίς να τιμωρηθείς γι'αυτό; (Δύσκολο...)
- Να ακούσεις τι θέλει ο άλλος χωρίς να τον κρίνεις; (Τρελό...)
- Να διαπραγματευτείς και να απογοητευτείς σε κάποια θέματα χωρίς όμως να αναγκαστείς να φύγεις τρέχοντας; (Το χοντραίνουμε τώρα...)
- Να επιτρέψεις σε έναν άλλο άνθρωπο να γίνει τόσο σημαντικός ώστε να αποκτήσει και τη δυνατότητα να σε πληγώσει; (Αδιανόητο..!)
Και κυρίως να παραδεχτείς κάτι πολύ λιγότερο ρομαντικό από το "δεν μπορώ να ζήσω χωρίς εσένα", αλλά επίπεδα πιο τρομακτικό για τα δικά μου δεδομένα, τουλάχιστον:
Σε θέλω πολύ στη ζωή μου, αλλά δεν το λέω όχι μόνο σε εσένα, αλλά ούτε καν στον εαυτό μου γιατί δεν μπορώ να ελέγξω τι θα κάνεις με αυτή τη γνώση, κι αυτό με πανικοβάλλει.
Και αυτό, κυρίες και κύριοι είναι η λεγόμενη "έκθεση".
Κι επειδή στους ανθρώπους αρέσει πάρα πολύ να μιλάμε για το πόσο φοβόμαστε την εγκατάλειψη, ξεχνάμε καμιά φορά ότι υπάρχει και ένας άλλος φόβος.
Να μείνουν.
- Ω να σου γαμ... Και τώρα τι κάνουμε;
Γιατί έναν άνθρωπο που φεύγει μπορείς να τον θρηνήσεις, να τον βρίζεις, να τον εξιδανικεύεις, να ακούσεις καμία κατοσταριά καψουροτράγουδα κλαίγοντας, να πιεις όλο το Βόσπορο και να αναλύεις επί τέσσερα χρόνια τα παιδικά του τραύματα μαζί με τα δικά σου.
Αλλά...
Ο άνθρωπος που μένει είναι μια κατάσταση που απαιτεί συγκεκριμένο χειρισμό από εμάς. Όχι ο άνθρωπος. Η κατάσταση.
Και τώρα... Αρχίζουν τα δύσκολα. (Όταν τα έλεγε τραγουδιστά ο Ρουβάς, κοροιδεύατε γατάκια.)
Έχουμε μάθει να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο υποφέρουμε για κάποιον, τόσο περισσότερο έχουμε αφεθεί σε αυτόν.
Δεν είμαι καθόλου σίγουρη πια ότι ισχύει. Μην πυροβολείτε οι απανταχού "ερωτοχτυπημένοι"... Θα εξηγηθώ η αναίσθητη!
Το λέω υπό την έννοια ότι μπορείς να υποφέρεις αφάνταστα για έναν άνθρωπο χωρίς ποτέ να έχεις χρειαστεί να σταθείς πραγματικά γυμνός και εκτεθειμένος απέναντί του. Καλύτερα τώρα;
Μπορείς να τον ποθείς.
Να τον περιμένεις.
Να ζηλεύεις.
Να χωρίζεις και να ξαναγυρίζεις εκατό φορές.
Να αναλύεις κάθε λέξη.
Να πιστεύεις ότι χωρίς αυτόν τελειώνει ο κόσμος.
Και παρ' όλα αυτά, να είσαι απλά ένας περιφερόμενος ερωτοχτυπημένος μεν, ρόλος δε.
Κάπου στο βάθος, ξέρεις ότι έτσι αυτή η σχέση δεν μπορεί ποτέ να γίνει ολόκληρη. Δεν μπορεί.
Έχω άδικο;
Κάτι λείπει... Και το ξέρεις. Δεν ξέρω τί. Οτιδήποτε. Σίγουρα όμως υπάρχει μια θεμελιώδης ασυμβατότητα που καθιστά τη σχέση σχεδόν καταδικασμένη εξαρχής.
Και ακριβώς εκεί είναι που γίνεται... ασφαλής. Επειδή δεν κινδυνεύεις ποτέ να μάθεις τι θα συνέβαινε αν υπήρχε απέναντί σου ένας άνθρωπος που μπορούσε πραγματικά να σε συναντήσει.
Όχι να σε κυνηγά, να σε κρατά σε αγωνία, να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται.
Να σε συναντήσει κάπου επιτέλους. Κανονικά. Ισότιμα. Χωρίς παιχνίδια.
Χωρίς το όποιο εμπόδιο που θα αναλάβει κάποια στιγμή στο μέλλον να διαλύσει τα πάντα για λογαριασμό σας.
Χωρίς να μπορείς να αποδώσεις όλη την ιστορία στην ακαταλληλότητα κάποιου από τους δύο σας.
Χωρίς να υπάρχει κάποιος τοίχος πάνω στον οποίο ξέρεις εξαρχής ότι θα πέσετε με εκατό.
Υπάρχει μόνο ένας άνθρωπος απέναντί σου και η πιθανότητα να συνδεθείτε στ' αλήθεια.
Και τότε πρέπει να ρισκάρεις κάτι πολύ περισσότερο από έναν αποτυχημένο έρωτα. Πρέπει να ρισκάρεις να εκτεθείς. Να επιτρέψεις στον άλλον να σε γνωρίσει εκεί που δεν είσαι εντυπωσιακός, δυνατός, αυτάρκης ή μυστηριώδης. Να σε δει φοβισμένο. Ανασφαλή. Μικρό. Τρυφερό. Ανάγκη έχοντα (τι φρίκη κι αυτή για τους ορκισμένους αυτάρκεις).
Κι εκεί λες... Εδώ είμαστε! Σε θέλω ακριβώς επειδή δεν χρειάζεται να εκτεθώ. Και το κυριότερο, δεν χρειάζεται να αποκτήσεις σημασία! Πραγματική σημασία.
Γιατί όσο ο άλλος παραμένει "ο λάθος", υπάρχει πάντοτε ένα κομμάτι σου που στέκεται λίγο πιο πίσω και παρατηρεί σαν την κουτσομπόλα της γειτονιάς.
Μπορεί να φωνάζεις ότι θα πεθάνεις χωρίς αυτόν, αλλά κάπου υπάρχει η γνώση ότι το πράγμα είναι ελαττωματικό.
Και μάλλον αυτό εννοεί η Μαλβίνα όταν λέει ότι ο λάθος άνθρωπος διασφαλίζει την ανεξαρτησία.
Όχι ότι δεν δεσμεύεσαι μαζί του πρακτικά. Μπορεί να μείνεις χρόνια. Μπορεί να παντρευτείς κιόλας (που και πολλοί το κάνετε). Αλλά...! Η ανεξαρτησία εντοπίζεται στο μικρό ψυχικό καταφύγιο που σου εξασφαλίζει η ίδια η ακαταλληλότητα της σχέσης.
Το:
- Έτσι κι αλλιώς δεν μπορούσε να με καταλάβει.
- Έτσι κι αλλιώς δεν ταιριάζαμε.
- Έτσι κι αλλιώς δεν μπορούσε να μου δώσει όσα χρειαζόμουν.
- Έτσι κι αλλιώς κάποτε θα τελείωνε.
Και το "έτσι κι αλλιώς" είναι θαυμάσια πανοπλία!
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον όμως είναι τι συμβαίνει όταν "ο λάθος" άνθρωπος κι εμείς χωρίζουμε τα τσανάκια μας.
Τότε φεύγει ο άνθρωπος και μένει η λειτουργία του. Το φάντασμα. Και τότε αρχίζει το άλλο πανηγύρι. Το Αυγουστιάτικο, το γνήσιο.
Μπορεί κάθε άνθρωπος που εμφανίζεται μετά να συγκρίνεται μαζί του. Κανείς δεν προκαλεί την ίδια ένταση. Κανείς δεν σε αναστατώνει τόσο. Κανείς δεν σε κάνει να χάσεις το μυαλό σου.
Άρα;
Δεν είναι "the one". Και συνεχίζεις να κουβαλάς τον προηγούμενο σαν απόδειξη μιας καταδικασμένης μεν, μεγάλης αγάπης δε. Σας φάγαν τα κυκλώματα!
Μόνο που ίσως... "Ίσως" λες, μπούρδες! Δεν κουβαλάς κανέναν μαζί σου μόνο και μόνο επειδή υπήρξε δήθεν (ναι "δήθεν", σωπάτε) μεγάλος έρωτας. Ίσως τον κουβαλάς επειδή είναι χρήσιμος. Γιατί όσο υπάρχει μέσα σου εκείνος, κανείς άλλος δεν μπορεί να πλησιάσει εντελώς. Και αυτό βολεύει.
Ο λάθος άνθρωπος έχει γίνει ο ιδανικός σωματοφύλακας. Δεν χρειάζεται καν να είναι παρών. Το φάντασμά του κάνει μια χαρά τη δουλειά.
Κι εδώ να κάνω μια διευκρίνιση.
Όταν λέω "σωστός", "λάθος", "όμοιος", δεν εννοώ ότι κάπου υπάρχει ένας προκαθορισμένος άνθρωπος που είναι φτιαγμένος για εμάς. Μην τρελαθούμε.
Ούτε ότι "όμοιος" σημαίνει ότι διαβάζετε τα ίδια βιβλία, ακούτε τα ίδια τραγούδια ή έχετε τα ίδια πτυχία. Όμοιος, όπως το εννοώ εγώ εδώ, είναι ο άνθρωπος που μπορεί να σταθεί απέναντί σου ως ίσος. Με τον οποίο υπάρχει πραγματική δυνατότητα αμοιβαιότητας. Που δεν χρειάζεται να πάθετε αλληλεξάρτηση. Δεν χρειάζεται να τον κυνηγιέστε. Δεν χρειάζεται να αποδείξει κανείς ότι αξίζει. Και κυρίως, δεν σου παρέχει ένα τεράστιο, προφανές ελάττωμα της σχέσης για να κρυφτείς πίσω του.
Απλώς είναι εκεί. Κι εσύ πρέπει να είσαι επίσης εκεί. Ολόκληρος.
Και αρχίζω να σκέφτομαι ότι για ορισμένους ανθρώπους αυτό μπορεί πράγματι να είναι πολύ πιο δύσκολο από το να κυνηγούν για χρόνια μια αδύνατη αγάπη.
Γιατί η "αδύνατη" αγάπη έχει δράμα. Και το δράμα μας δίνει μια αποστολή, πως το λένε. Να τον κερδίσω. Να την κάνω να με αγαπήσει. Να ξεπεράσουμε το εμπόδιο. Να επιστρέψει. Να αλλάξει. Να καταλάβει. Να κάνει η μάνα!
Κάθε μέρα υπάρχει κάτι να λύσουμε, λες και δεν είχαμε ήδη αρκετά.
Η αμοιβαιότητα από την άλλη, δεν σου δίνει τέτοιο παιχνίδι. Σου λέει κάτι πολύ απλούστερο και πολύ πιο εφιαλτικό:
- Εγώ είμαι εδώ. Με τα καλά μου, τα στραβά μου και τ' ανάποδά μου. Και μ'αρέσεις. Εσύ; Που βρίσκεσαι;
Και τώρα δεν υπάρχει κανείς για να παίξεις.
Γι' αυτό η σκέψη της Μαλβίνας μού αρέσει τόσο.
Όχι επειδή πιστεύω ότι κάθε φορά που ερωτευόμαστε έναν ακατάλληλο άνθρωπο κρύβεται από πίσω κάποιος φόβος δέσμευσης. Όχι.
Μου αρέσει επειδή μου δίνει πάτημα για να αντιστρέψω μια πολύ κοινή βεβαιότητα.
Ότι ο άνθρωπος για τον οποίο υποφέρουμε περισσότερο είναι αναγκαστικά και ο άνθρωπος απέναντι στον οποίο υπήρξαμε περισσότερο εκτεθειμένοι.
Ξέρετε, τις περισσότερες φορές αυτά τα δύο απέχουν ωκεανούς ολοκλήρους. Όλη αυτή η ένταση και ο πόνος έχει χτιστεί γύρω από μια σχέση που, ακριβώς επειδή δεν μπορούσε να γίνει πραγματικά ασφαλής και αμοιβαία, μας γλίτωσε από κάτι που φοβόμασταν ακόμη περισσότερο. Να βρούμε έναν άνθρωπο με τον οποίο θα μπορούσε να γίνει.
Και τότε να μην έχουμε άλλη δικαιολογία.
Γιατί με τον λάθος άνθρωπο μπορείς να περάσεις εκατό χρόνια παλεύοντας με το αδύνατο.
Με τον σωστό θα χρειαστεί να κάνεις κάτι πολύ δυσκολότερο. Να ρίξεις τις άμυνες και να αφεθείς.
Που αν είναι δυνατόν, δηλαδή!!! Ποιος θα ήθελε κάτι τέτοιο;!


