Όλα στη ζωή είναι ανταλλαγές. Το αποφάσισα!
Ή τουλάχιστον έτσι τα αντιμετωπίζουμε. Όλοι μας. Κι αυτό το αποφάσισα!
Ανταλλάσσουμε ας πούμε συχνά το χρόνο με χρήμα και μετά οταν έρχεται το χρήμα ("όταν" είπα, σκάστε, δε λέω για εμάς), κοιτάμε στον καθρέφτη τον χρόνο που πέρασε, διαπιστώνοντας ότι δεν έχουμε χρόνο να απολαύσουμε το απόκτημά μας.
Μετά, ανταλλάσσουμε την ηρεμία με το κυνήγι της επιτυχίας,
τη σιγουριά με τον ενθουσιασμό του καινούργιου,
την αυθεντικότητά μας με την αποδοχή των άλλων.
Και μετά, με εντυπωσιακή συνέπεια, αρχίζουμε να νοσταλγούμε εκείνο που παραδώσαμε.
Εξαιρετικό σύστημα συναλλαγών, δε λέω. Όλα προσυμφωνημένα και τακτοποιημένα. Το μόνο πρόβλημα είναι ότι η ισοτιμία ανακοινώνεται συνήθως αφού έχει ολοκληρωθεί η συναλλαγή.
Και επιστροφές δεν γίνονται...
Το αστείο είναι ότι πολλές από αυτές τις ανταλλαγές δεν είναι καν υποχρεωτικές. Απλώς μεγαλώσαμε πιστεύοντας πως η ζωή λειτουργεί σαν κακοστημένο παζάρι. Για να πάρεις κάτι που θέλεις, πρέπει οπωσδήποτε να αφήσεις κάτι άλλο στο ταμείο.
Ανταλλάσσουμε και ανθρώπους. Το ξέρατε; Μα φυσικά και το ξέρατε! Εκεί να δεις τι γίνεται...
Και πολύ καλά κάνουμε. Πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει δηλαδή;!
Άλλους τους αφήνουμε εμείς. Άλλοι αφήνουν εμάς. Κάποιοι απομακρύνονται λόγω συνθηκών και κάποιους τους παίρνει η ζωή χωρίς να μπει στον κόπο να μας ρωτήσει. Έρχονται καινούργιοι άνθρωποι. Δημιουργούνται καινούργιες σχέσεις, συνήθειες, ισορροπίες και φτου κι απ' την αρχή.
Αλλά οι άνθρωποι δεν είναι ανταλλακτικά. Δηλαδή... Μισό να προλάβω εξηγήσω...
Εννοώ ότι όταν αφαιρείται κάποιος από τη ζωή σου και τοποθετείς κάποιον άλλον στην ίδια θέση, μην περιμένεις να λειτουργήσει το σύστημα όπως πριν. Κάθε άνθρωπος φέρνει κάτι διαφορετικό και κάθε απουσία αφήνει κάτι πίσω της. Κι αυτό το ξέρατε όμως, δεν μπορεί.
Ακόμη κι όταν μια αλλαγή μάς ωφελεί, δεν σημαίνει ότι αυτό που χάσαμε δεν είχε αξία.
Μπορεί να αποκτήσεις ελευθερία και να σου λείπει η συντροφικότητα που είχες.
Μπορεί να αποκτήσεις ηρεμία και να σου λείπει η ένταση.
Μπορεί να απομακρυνθείς από μια δύσκολη κατάσταση και να εξακολουθήσεις να αγαπάς πράγματα που υπήρχαν μέσα της.
Και όλο αυτό δεν είναι αντίφαση!
Είναι απλώς η διαπίστωση ότι τα πράγματα σπανίως είναι τόσο μονοδιάστατα όσο μας βολεύει να πιστεύουμε.
Τελευταία όμως αναρωτιέμαι, όμως, μήπως το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι όσα ανταλλάσσουμε.
Μήπως είναι όσα εμείς πιστεύουμε ότι πρέπει να ανταλλάξουμε.
Γιατί έχουμε μια εκπληκτική ικανότητα να μετατρέπουμε σχεδόν τα πάντα σε δίλημμα.
Ας πούμε:
Ελευθερία ή συντροφικότητα; Λες και για να έχεις έναν άνθρωπο δίπλα σου πρέπει υποχρεωτικά να του παραδώσεις τα κλειδιά της ζωής σου.
Σταθερότητα ή περιπέτεια; Λες και μια σταθερή ζωή πρέπει αναγκαστικά να είναι προβλέψιμη μέχρι θανάτου και μια συναρπαστική ζωή να μην μπορεί να σου προσφέρει ασφάλεια.
Αυτονομία ή νοιάξιμο; Λες και αν αφήσεις κάποιον να σου σταθεί, ακυρώνεται αυτομάτως η ανεξαρτησία σου.
Δέσμευση ή ανεξαρτησία;
Πάθος ή ηρεμία;
Επιτυχία ή προσωπική ζωή;
Κ.ο.κ
Ποιος όρισε όμως ότι αυτά τα πράγματα είναι υποχρεωτικά αμοιβαίως αποκλειόμενα;
Προφανώς και υπάρχουν πραγματικά διλήμματα. Δεν μπορούμε να έχουμε τα πάντα, για πάντα και στον ίδιο βαθμό. Ο χρόνος είναι πεπερασμένος, οι δυνατότητές μας επίσης και ορισμένες επιλογές αποκλείουν πράγματι άλλες. Αλλά δεν είναι κάθε δυσκολία ένα δίλημμα και δεν είναι κάθε συμβιβασμός αναπόφευκτος.
Μερικές φορές η σταθερότητα μπορεί να είναι ακριβώς εκείνο που μας επιτρέπει να ζήσουμε κάτι καινούργιο και άρα μια νέα εμπειρία.
Η ασφάλεια μπορεί να μας δώσει το θάρρος να ρισκάρουμε σε άλλους τομείς της ζωής μας.
Η συντροφικότητα μπορεί να ενισχύει την ελευθερία μας αντί να την περιορίζει.
Και η φροντίδα κάποιου μπορεί να μας κάνει περισσότερο αυτόνομους, επειδή δεν χρειάζεται πια να εξαντλούμε όλες μας τις δυνάμεις για να τα βγάλουμε πέρα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι συχνά δεν εξετάζουμε καν αυτές τις δυνατότητες.
Έχουμε μάθει ότι για να κερδίσουμε κάτι πρέπει να χάσουμε κάτι άλλο.
Και προσφερόμαστε να πληρώσουμε πριν μάθουμε αν υπάρχει χρέωση.
Ανταλλάσσουμε επίσης κομμάτια του εαυτού μας, τώρα που το θυμήθηκα!
Δίνουμε λίγη μόνο από την ειλικρίνειά μας σε κάποιον για να αποφύγουμε μια σύγκρουση.
Δείχνουμε λίγη αυθεντικότητά για να γίνουμε αποδεκτοί.
Και λίγη από την επιθυμία μας για να διατηρήσουμε μια ανεκτή ισορροπία.
Δεν λέω βέβαια πως είναι κακός κάθε συμβιβασμός. Οι ανθρώπινες σχέσεις χωρίς συμβιβασμούς θα διαρκούσαν περίπου όσο ένα τσιγάρο.
Υπάρχει παρόλα αυτά ο κίνδυνος ο συμβιβασμός να γίνει τόσο αυτονόητος, ώστε να παύουμε πια να εξετάζουμε τι ακριβώς παραχωρούμε. Όταν προσαρμοζόμαστε τόσο αποτελεσματικά στις ανάγκες άλλων, ώστε οι δικές μας αρχίζουν να μοιάζουν με περιττή πολυτέλεια.
Και όταν, κάποια στιγμή, συνειδητοποιούμε ότι έχουμε διατηρήσει μια αξιοθαύμαστη ισορροπία.
...Λείπουμε εμείς από μέσα!
Η αγαπημένη μας ανταλλαγή, πάντως, έχω παρατηρήσει ότι παραμένει εκείνη του παρόντος με το μέλλον.
Θα δουλέψω τώρα για να ξεκουραστώ αργότερα.
Θα στερηθώ τώρα για να απολαύσω αργότερα.
Θα κάνω υπομονή τώρα για να ζήσω αυτό που θέλω αργότερα.
Το "αργότερα" είναι πραγματικά ένας θαυμάσιος προορισμός του μέλλοντος. Έχω πάει κι έχω έρθει κι εγώ πολλές φορές. Χωράει όλες μας τις επιθυμίες. Όμως... Απαιτεί το αντίτιμο προκαταβολικά. Δουλειά, υπομονή, στερήσεις, παραχωρήσεις. Και το κυριότερο; Δεν δεσμεύεται ούτε για ημερομηνία παράδοσης ούτε για το αν τελικά θα παραδώσει όσα υποσχέθηκε.
Δεν υποστηρίζω ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τον όποιο προγραμματισμό και να ξοδέψουμε τις οικονομίες μας σε ταξίδια, ποτά και αμφιβόλου ποιότητας ερωτικές περιπέτειες. Αν και ορισμένες ημέρες, ειδικά αυτό το τρίπτυχο, προσωπικά μου ακούγεται εξαιρετική ιδέα.
Τώρα όμως υποστηρίζω ότι υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στο να επενδύεις στο μέλλον σου και στο να του παραχωρείς ολόκληρο το παρόν σου.
Γιατί ο χρόνος έχει ένα ενοχλητικό χαρακτηριστικό. Είναι το μοναδικό νόμισμα που ξοδεύουμε χωρίς να γνωρίζουμε πόσο μας απομένει. Και κανείς δεν μας εγγυάται ότι θα προλάβουμε να εξαργυρώσουμε όσα θυσιάσαμε.
Τι κάνουμε λοιπόν;
Σταματάμε να ανταλλάσσουμε;
Φυσικά και όχι.
Κάθε επιλογή έχει κόστος. Κάθε "ναι" αφήνει τουλάχιστον ένα "όχι" απ' έξω. Δεν μπορούμε να ζήσουμε όλες τις πιθανές εκδοχές της ζωής μας ταυτόχρονα.
Και μερικές ανταλλαγές αξίζουν απολύτως το τίμημά τους!
Υπάρχουν άνθρωποι για τους οποίους αξίζει να ανταλλάξουμε πολλά. Ύπνο, ξεγνοιασιά, ηρεμία. Στόχοι για τους οποίους αξίζει να κουραστούμε. Εμπειρίες για τις οποίες αξίζει να διακινδυνεύσουμε την ασφάλειά μας.
Δεν είναι το κόστος εκείνο που κάνει μια επιλογή λανθασμένη.
Το αιώνιο ερώτημα είναι αν γνωρίζουμε τι πληρώνουμε και αν εξακολουθούμε να θεωρούμε ότι αξίζει όσο γίνεται το πάρε δώσε μέσα μας.
Και ακόμη περισσότερο, αυτό που αναρωτιέμαι τωρα, είναι αν έχουμε εξετάσει το ενδεχόμενο να υπάρχει τρόπος να μη χρειαστεί να ανταλλάξουμε ολόκληρο αυτό που παραχωρούμε.
Γιατί, ρε παιδί μου, και η ισορροπία δεν είναι μια διαδικασία αέναης απόλυτης ανταλλαγής. Είναι και η ικανότητα να ανακαλύπτουμε πότε δύο πράγματα μπορούν να συνυπάρξουν.
Να μη θεωρούμε αυτονόητο ότι πρέπει να διαλέξουμε ανάμεσα στο να αγαπάμε και στο να είμαστε ελεύθεροι.
Ανάμεσα στο να είμαστε υπεύθυνοι και στο να χαιρόμαστε τη ζωή μας.
Ανάμεσα στο να είμαστε ανεξάρτητοι και στο να επιτρέπουμε στους άλλους να μας φροντίσουν κάποιες φορές.
Να αμφισβητούμε, τέλος πάντων, τα διλήμματα εξ αρχής πριν αρχίσουμε να διαπραγματευόμαστε το νταραβέρι. Αυτό λέω.
Θα συνεχίσουμε, φυσικά, να κάνουμε κακές συμφωνίες. Θα εκτιμήσουμε λάθος το κόστος. Θα αλλάξουμε προτεραιότητες. Θα μετανιώσουμε για κάποια πράγματα και θα ξανακάναμε άλλα, ακόμη κι αν γνωρίζαμε από πριν πόσο ακριβά θα μας στοιχίσουν.
Έτσι είναι η ζωή. Αλλά ίσως αξίζει, πριν από κάθε μεγάλη ανταλλαγή, να κάνουμε τρεις ερωτήσεις.
Τι κερδίζω;
Τι χάνω;
Και ποιος είπε ότι πρέπει οπωσδήποτε να χάσω το δεύτερο για να αποκτήσω το πρώτο;
Τελικά καταλήγω ότι:
Το μεγαλύτερο λάθος μας δεν είναι οι αναπόφευκτες ανταλλαγές που κάνουμε. Αλλά εκείνες που εσφαλμένα θεωρούμε αναπόφευκτες.
Όσα εγκαταλείπουμε επειδή πιστέψαμε ότι δεν μπορούν να συνυπάρξουν με όσα επιθυμούμε.
Κρίμα δεν είναι να χάνουμε πράγματα επειδή πιστέψαμε πως η ζωή τα απαιτούσε, ενώ εκείνη ποτέ δεν τα ζήτησε;
Ρωτάω.
