Διάλεγε τις μάχες σου

Κάποιες μάχες τις χάνεις επειδή δεν πολέμησες.

Κάποιες άλλες τις χάνεις ακριβώς επειδή πολέμησες!

Το δύσκολο δεν είναι να μάθεις να υπερασπίζεσαι τον εαυτό σου.

Είναι να καταλάβεις ποια εκδοχή του εαυτού σου αξίζει κάθε φορά να υπερασπιστείς.

...Γιατί δεν είμαστε ένας άνθρωπος.

Μέσα μας υπάρχει αυτός που θέλει να έχει δίκιο, αυτός που θέλει να ακουστεί, αυτός που φοβάται μήπως τον πατήσουν, αυτός που δεν θέλει να χάσει τον άλλον και εκείνος που, πάνω απ’ όλα, δεν θέλει να χάσει τον εαυτό του.

Και άντε να βγάλεις άκρη.

Το να διάλεγεις τις μάχες σου λοιπόν, ακούγεται σοφό μέχρι να χρειαστεί να αποφασίσεις ποια μάχη είναι ποια.

• Το "μην ασχολείσαι" μπορεί να είναι ωριμότητα. Μπορεί και φόβος.

• Το "υπερασπίσου τον εαυτό σου" μπορεί να είναι αξιοπρέπεια. Μπορεί και άρνηση να δεχτείς ότι δεν μπορείς να ελέγξεις τον άλλον.

• Το "δεν θα πέσω στο επίπεδό του" καμιά φορά είναι αυτοσεβασμός και καμιά φορά δειλία.

• Το "θα του δείξω εγώ" μπορεί κάλλιστα να είναι ένας πληγωμένος εγωισμός που παριστάνει τον στρατηγό.

Το πράγμα είναι για γερούς λύτες όπως καταλαβαίνετε.

Γιατί δεν μιλάμε απλώς για διαχείριση θυμού. Μιλάμε για διαχείριση κόστους.

Κάθε μάχη κοστίζει κάτι.

Χρόνο. Ύπνο. Νεύρα. Σώμα. Συγκέντρωση. Διάθεση. Σχέσεις. Αξιοπρέπεια.
Κυρίως χώρο μέσα στο κεφάλι μας. Κι αυτός ο χώρος δεν είναι άπειρος.

Το ξέρω γιατί μπορώ να παραχωρήσω ολόκληρο διαμέρισμα μέσα στο κεφάλι μου σε μια συζήτηση που κράτησε τέσσερα λεπτά και να την αφήσω να κατοικεί εκεί για μήνες.
Με ενοίκιο μηδέν.
Δεν είναι πολύ καλή επιχειρηματική πρακτική, όπως και να το πάρεις.

Και δεν χρειάζεται καν να γίνει κανονικός καβγάς για να εξαντληθείς. Μπορείς να κάθεσαι ήσυχα στον καναπέ σου και μέσα σου να έχουν ανοίξει τρία μέτωπα, δύο εμφύλιοι και ένα δικαστήριο.
Για κάτι που ειπώθηκε.
Για κάτι που δεν ειπώθηκε.
Για μια απάντηση που θα μπορούσες να είχες δώσει καλύτερα.
Για μια μαλακία του 2018 που ο εγκέφαλος αποφάσισε στις τρεις το πρωί ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να λύσει.
Πολύ παραγωγικό!

Το παράξενο είναι ότι συνήθως βλέπουμε πολύ καθαρά μόνο τι θα χάσουμε αν δεν πολεμήσουμε.
Πολύ πιο σπάνια κοιτάμε τι θα χάσουμε αν πολεμήσουμε.

Κι όμως, υπάρχουν φορές που το τίμημα είναι μεγαλύτερο από το πράγμα που πας να σώσεις.
Μπορεί να έχεις δίκιο.
Μπορεί να είσαι απολύτως σωστός.
Μπορεί ο άλλος να είναι όντως τρισμέγιστος μαλάκας...
Και πάλι να μη συμφέρει!

Γιατί μας αρέσει να πιστεύουμε ότι το δίκιο κάπως ανταμείβεται. Ότι αν εξηγήσουμε αρκετά καλά, αν βάλουμε τα γεγονότα στη σωστή σειρά, θα εμφανιστεί ένας κοσμικός δικαστής και θα πει:
– Ναι ρε! Εσύ είχες δίκιο.
Ε, δεν εμφανίζεται.

Ο άλλος μπορεί να μην καταλάβει ποτέ.
Ή να καταλάβει και να μην το παραδεχτεί.
Ή να το παραδεχτεί και να μην αλλάξει τίποτα.
Μπορεί ακόμη να καταλάβει μια χαρά και απλώς να μη συμφωνήσει μαζί σου.

Σίγουρα πάντως δεν θα γίνει εκείνη η υπέροχη σκηνή που έχουμε παίξει δεκαεπτά φορές μέσα στο κεφάλι μας, όπου λέμε την τέλεια ατάκα, ο άλλος μένει άφωνος, αποκτά ξαφνικά αυτογνωσία, ζητάει συγγνώμη και στο βάθος ένα βιολί κλαίει από συγκίνηση.

Μεταξύ μας, στην πραγματικότητα ο άλλος συνήθως λέει άλλη μία μαλακία...

Και κάπου εκεί έχεις ξοδέψει τρεις ώρες από τη ζωή σου για να κερδίσεις ένα επιχείρημα από άνθρωπο που δεν θα θυμάται καν τη συζήτηση την Τρίτη.
Θρίαμβος κύριοι! 

Η σωστή ερώτηση λοιπόν δεν είναι πάντα "έχω δίκιο;".

Είναι "Αν κερδίσω αυτή τη διαμάχη, τι ακριβώς θα έχω κερδίσει;"
Αν αποδείξω ότι έχω δίκιο αλλά καταναλώσω όλη μου την ενέργεια, κέρδισα;
Αν χρειαστούν σαράντα επτά μηνύματα, δύο αϋπνίες και μισό στομάχι με έλκος για να παραδεχτεί κάποιος ότι φέρθηκε μαλακισμένα, άξιζε;
Αν απαντάω στον κάθε ανίδεο, θα ξημερώσει καλύτερος κόσμος ή απλώς θα γίνω εγώ λίγο πιο έξαλλη;

Υπάρχουν στιγμές που το μόνο που χρειάζεται είναι να κοιτάξεις την κατάσταση και να πεις:

– Μωρέ δεν αξίζεις την κορτιζόλη που θα παράξω.
Και να συνεχίσεις.

Προσοχή όμως!

Γιατί στο άλλο άκρο βρίσκεται η μόνιμη κατάποση με τη μορφή:
– Δεν πειράζει.
– Δεν θέλω δράματα.
– Δεν μπορώ τις διαμάχες.

Και έτσι αφήνεις κάποιον να περνάει κάθε φορά που τον βολεύει πάνω από τα όριά σου και να βαφτίζεις ωριμότητα το γεγονός ότι δεν λες ποτέ τι σε ενοχλεί.

Αυτό επίσης είναι ήττα. Απλώς πιο ήσυχη.

Γιατί οι μάχες που δεν έδωσες δεν εξαφανίζονται πάντα ξέρεις. Μένουν. Γίνονται πίκρα. Απόσταση. Εκείνο το "δε γαμιέται" που βρωμάει από χιλιόμετρα ότι γαμιέται.
Και μια μέρα γαμιέται και το σύμπαν, ενώ ο άλλος σε κοιτάει σαν χάνος επειδή νόμιζε ότι όλα ήταν μια χαρά.
Και, εδώ που τα λέμε, δεν φταίει απαραίτητα... Ήταν πολλά τα μικρά "δεν πειράζει" που πείραζαν λίγο αλλά δεν έλεγες.

Άρα το νόημα δεν είναι να αποφεύγεις τη μάχη.

Είναι να μάθεις τι δεν πρέπει να χαρίζεις

και τι δεν αξίζει να πληρώνεις.

Αυτή είναι τελικά όλη η ιστορία!

Μόνο που δεν υπάρχει εγχειρίδιο.

Υπάρχουν μερικές άβολες ερωτήσεις:

1. Αν δεν μιλήσω, θα προδώσω τον εαυτό μου;
2. Αν μιλήσω, προστατεύω κάτι ουσιαστικό ή απλώς ταΐζω τον θυμό μου;
3. Αν κερδίσω, τι κερδίζω;
4. Αν χάσω, τι χάνω;
5. Θέλω να διορθώσω κάτι ή απλώς να ακούσω ότι είχα δίκιο;

Και κυρίως "Τι προστατεύω;"
Αν είναι η αξιοπρέπειά σου, υπερασπίσου την.
Αν είναι πραγματικό όριο, βάλε το.
Αν υπάρχει ένας άνθρωπος που αξίζει, προσπάθησε.
Αν παίζεται κάτι που πιστεύεις πραγματικά, πάλεψε.
Αν όμως όλο αυτό γίνεται μόνο επειδή δεν αντέχεις ότι κάποιος δεν σε κατάλαβε, δεν συμφώνησε ή, Θεός φυλάξοι, δεν άλλαξε γνώμη επειδή μίλησες εσύ, πιες ένα σφηνάκι καλύτερα και άσ’ το να πάει στον διάολο.

Υπάρχει και μια ολόκληρη κατηγορία μαχών που δεν τις δίνουμε για να αλλάξει κάτι. Τις δίνουμε μόνο για να πάρουμε δικαίωση.

Θέλουμε ο άλλος να παραδεχτεί ότι είχαμε δίκιο. Να αναγνωρίσει τι μας έκανε. Να δεχτεί ότι αυτό που συνέβη συνέβη, ότι αυτό που μας πόνεσε είχε σημασία, ότι δεν είμαστε υπερβολικοί ή τρελοί που το αισθανθήκαμε έτσι.
Θέλουμε έναν μάρτυρα της εμπειρίας μας δηλαδή.
Και πολλές φορές θέλουμε αυτός ο μάρτυρας να είναι ακριβώς ο άνθρωπος που μας πλήγωσε.

Καλή τύχη γιατί εδώ μπλέκουν τα πράγματα και σχετικά εύκολα μπορεί να συνδέσουμε τη δική μας αίσθηση δικαίου με την αναγνώριση κάποιου που είτε δεν μπορεί είτε δεν θέλει να μας τη δώσει.

Και όσο δεν μας τη δίνει, τόσο μουλαρώνουμε!
Εξηγούμε ξανά.

Αλλάζουμε διατύπωση.

Προσθέτουμε επιχειρήματα.

Ανασύρουμε αποδείξεις.

Λες και υπάρχει ένας μαγικός συνδυασμός λέξεων που, αν τον βρούμε, θα ξεκλειδώσει επιτέλους το κεφάλι του άλλου.

Αμ δεν υπάρχει πάντα closure που λένε και στο χωριό μου το δυτικό Όρεγκον.

Υπάρχουν άνθρωποι που δεν θα ζητήσουν ποτέ συγγνώμη και άλλοι θα φύγουν έχοντας εντελώς λάθος εικόνα για εμάς.

Κι αυτό, τουλάχιστον για μένα, είναι από τα πιο δύσκολα. Γιατί τρώγομαι σαν την ψωριάρα να εξηγήσω. Να μη μείνει τίποτα στραβό στο αρχείο.
Μόνο που το αρχείο του άλλου δεν είναι δικό μου. Δεν μπορώ να μπω στο κεφάλι του και να κάνω edit. Κρίμα, γιατί θα ήμουν καταπληκτική. Αντικειμενικά μιλώντας πάντα.

Μπορώ να πω αυτό που έχω να πω, να ξεκαθαρίσω ό,τι χρειάζεται, να υπερασπιστώ το όριό μου και, αν χρειαστεί, να φύγω.

Και κάπου εκεί τελειώνει η δική μου ευθύνη.

Όχι επειδή η δική μου εκδοχή είναι υποχρεωτικά σωστή. Μπορεί να κάνω και λάθος. Μπορεί να μου διαφεύγει κάτι. Ο άλλος μπορεί να έχει διαφορετική αλλά εξίσου ειλικρινή αντίληψη.

Γι’ αυτό έχει νόημα να συζητάμε και όχι να μετατρέπουμε κάθε διαφωνία σε υποχρεωτική συμφωνία.

Σε οποιαδήποτε περίπτωση όμως από ένα σημείο και μετά ο άλλος είναι ελεύθερος να καταλάβει, να μην καταλάβει, να συμφωνήσει, να διαφωνήσει ή να λέει ό,τι μαλακία θέλει για μένα μέχρι τα βαθιά γεράματα που του εύχομαι να φτάσει.

Δεν είναι δουλειά μου να διορθώσω κάθε εκδοχή μου που υπάρχει στα κεφάλια των άλλων.
Δύσκολο;
Αδιανόητα.
Εκνευριστικό;
Απίστευτα.
Απελευθερωτικό;
Επίσης.
Γιατί δεν χρειάζεται να συμφωνήσει ο άλλος μαζί μου για να συνεχίσω.
Ούτε να με καταλάβει για να είναι αληθινό αυτό που αισθάνθηκα.

Υπάρχει βέβαια μια σημαντική εξαίρεση.

Άλλο να αντέχεις ότι κάποιος έχει λανθασμένη γνώμη για σένα κι άλλο να αφήνεις αναπάντητο κάτι που προκαλεί πραγματική βλάβη στη ζωή, στη δουλειά ή στις σχέσεις σου. Εκεί δεν μιλάμε για δικαίωση. Μιλάμε για προστασία. Και αυτή η διάκριση έχει σημασία να ειπωθεί.

Υπάρχουν επίσης μάχες που πρέπει να δίνονται ακόμη κι όταν ξέρεις ότι πιθανότατα θα τις χάσεις.

Άλλο βιολί αυτό!
Όχι επειδή πιστεύεις ότι θα αλλάξεις τον άλλον.
Αλλά επειδή, αν δεν τις δώσεις, μετά δεν θα σου αρέσει πολύ ο άνθρωπος που θα βλέπεις στον καθρέφτη.

Δεν είναι όλες οι νίκες εξωτερικές.
Καμιά φορά το αποτέλεσμα μιας μάχης δεν είναι αυτό που κατάφερες να αλλάξεις γύρω σου, αλλά αυτό που αρνήθηκες να προδώσεις μέσα σου.

Κάποιες φορές λοιπόν πρέπει να μείνεις και να τσουρομαδηθείς.
Άλλες να φύγεις.
Μερικές να μιλήσεις.
Και μερικές να σωπάσεις.
Υπάρχουν στιγμές για ένα καθαρό "ως εδώ".
Υπάρχουν και στιγμές που το πιο τίμιο είναι:
– Ναι, αυτό με πείραξε. Αλλά δεν θα καλέσω και σε επιστράτευση.

Γιατί ο πόλεμος έχει μια ωραία ψευδαίσθηση δράσης. Σε κάνει να νιώθεις ότι κάνεις κάτι. Ότι δεν είσαι παθητικός. Ότι παίρνεις τον έλεγχο.

Μερικές φορές όμως η πιο δύσκολη κίνηση είναι να μην κάνεις τίποτα.
Να αντέξεις ότι δεν ειπώθηκε η τελευταία λέξη.
Ότι κάποιος όντως σε παρεξήγησε.
Ότι δεν θα μάθει ποτέ πόσο άδικο είχε.
Και να συνεχίσεις...
Χωρίς έφεση.
Χωρίς δεύτερο γύρο.
Αλλά κι αυτή η σιωπή θέλει εξέταση, γιατί κάθε σιωπή δεν είναι παραίτηση, όπως δεν είναι και κάθε αντίδραση δύναμη.

Εγώ πάντως δεν έχω μάθει να τα ξεχωρίζω πάντα.
Κάποιες φορές έχω πετάξει πυρομαχικά σε πράγματα που δεν άξιζαν ούτε στραβοκοίταγμα.
Άλλες έχω παραστήσει ότι δεν με νοιάζει ενώ με ένοιαζε, μέχρι που το πίστεψα κι εγώ.

(Και ξέρετε κάτι; Έπιασε!)
Υπάρχουν στιγμές που θέλω τόσο πολύ να είμαι δίκαιη, λογική, ψύχραιμη και πολιτισμένη, που καταλήγω δικηγόρος του αντιδίκου.
Και άλλες που με σκουντάνε λίγο και είμαι έτοιμη να καλέσω το ΝΑΤΟ.

Άνθρωπος.
Τι να κάνουμε; Βγάζεις άκρη με δαυτους;

Κάπου στα πενήντα πάντως αρχίζω να υποψιάζομαι ότι ο στόχος δεν είναι να γίνω πιο ήρεμη.

Ούτε πιο συγκαταβατική.
Ούτε πιο ώριμη με εκείνον τον απαίσιο τρόπο που σημαίνει ότι δεν σε αγγίζει τίποτα.

Δεν θέλω να θυμώνω λιγότερο.
Το έχω ήδη καταφέρει αυτό.

Τώρα θέλω να θυμώνω επιλεκτικότερα. Να γίνω πιο ακριβής στο πού δίνω μάχη και να μη σκορπίζω την ενέργειά μου σε κάθε μαλακία που περνάει από μπροστά μου.
Γιατί μια πρόκληση δεν είναι αυτομάτως κάλεσμα σε πόλεμο.
Μια λάθος άποψη δεν είναι αποστολή μου να τη διορθώσω.
Μια διαφωνία δεν είναι πάντα σημαντική.
Μια στεναχώρια δεν είναι υποχρεωτικά υπόθεση αρχής.
Και μια μαλακία δεν αποκτά ιστορική σημασία επειδή έτυχε να συμβεί σε εμένα.
Ούτε κάθε άνθρωπος αξίζει εξήγηση.

Θέλω να κρατάω ενέργεια για τα σημαντικά.
Γιατί θα έρθουν.
Πάντα έρχονται.
Και όταν έρθουν, θέλω να έχω ακόμα δύναμη, φωνή, νεύρο και χρόνο.
Δεν έχω άπειρη ενέργεια.
Δεν έχω άπειρη αντοχή.
Και, όσο κι αν κάνω ότι δεν το ξέρω, δεν έχω άπειρη ζωή.

Δεν σκοπεύω λοιπόν να τη χαρίσω σε πράγματα που απλώς με προκάλεσαν.

Οπότε ναι.
Το "διάλεγε τις μάχες σου" είναι μια καλή συμβουλή!
Όχι επειδή πρέπει να είσαι "ο καλύτερος άνθρωπος".
Ούτε επειδή οφείλεις να χαμογελάς συγκαταβατικά κάθε φορά που κάποιος σου φέρεται σαν μαλάκας.

Αλλά επειδή οι συγκρούσεις δεν είναι όλες κακές και η αποχώρηση δεν είναι πάντα ανωτερότητα.

Επειδή το να έχεις δίκιο δεν σημαίνει ότι οφείλεις και να το αποδείξεις. Και το να μην απαντήσεις δεν σημαίνει ότι συμφωνείς. Επειδή επίσης μπορείς να υπερασπιστείς τον εαυτό σου χωρίς να αφιερώσεις τη ζωή σου στο να πείσεις κάποιον.

Κυρίως όμως επειδή κάθε μάχη παίρνει κάτι μαζί της από εμάς.

Και δεν αξίζουν όλες να πάρουν κομμάτι μας.

Κάποια πράγματα όντως αξίζουν να σε βρουν απέναντι.

Και κάποια αξίζουν μόνο να σε δουν να φεύγεις.