Eν πoλλaίs aμaρτίaιs

Όλοι τις έχουμε ακούσει. Και, για να μη βγάζω την ουρά μου απ’ έξω, όλοι έχουμε ξεστομίσει κάποιες από αυτές σε κοινωνικές θειαδο-σογιο-εκδηλώσεις, σε κηδείες, βαφτίσια, χωρισμούς, καφέδες, δουλειές και γενικώς όπου υπάρχει άνθρωπος που δεν ξέρει τι να πει αλλά αισθάνεται ότι πρέπει οπωσδήποτε να πει κάτι.

Κι επειδή το ανθρώπινο είδος έχει μια παράξενη αλλεργία στη σιωπή, όταν δεν βρίσκει τι να πει δημιούργησε τα κλισέ. 

- Ο δράστης ήταν άνθρωπος της διπλανής πόρτας.

Ε ναι.

Εάν υποθέσουμε ότι δεν ήταν ερημίτης, δεν κατοικούσε σε σπηλιά μεσοτοιχία με τον Λιαντίνη τον συγχωρεμένο (πριν συγχωρεθεί) και δεν βοσκούσε μόνος του κρι-κρι στα 2.300 μέτρα υψόμετρο, όλο και κάποια διπλανή πόρτα θα είχε.

Συνηθισμένος, σου λέει... Τι περιμέναμε δηλαδή; Να βγει ο γείτονας στις ειδήσεις και να πει "Ναι, τον ξέραμε. Έβγαινε κάθε πρωί στις οκτώ με ματωμένο τσεκούρι, αλλά ήταν πάντα ευγενέστατος. Ααα, όλα κι όλα... Μια καλημέρα πάντα την έλεγε".

Οι περισσότεροι επικίνδυνοι άνθρωποι, όπως και οι περισσότεροι ακίνδυνοι, αγοράζουν ψωμί, πληρώνουν λογαριασμούς, βγάζουν σκουπίδια και λένε καλημέρα στον διαχειριστή.

Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα με τους ανθρώπους. Δεν έχουν ταμπελάκι.

- Νηστεύω για αποτοξίνωση.

Και γιατί, καλέ μου άνθρωπε, η αποτοξίνωσή σου σου επιτίθεται κάθε χρόνο ακριβώς τη Σαρακοστή; Γιατί δεν σε πιάνει Ιούλιο; Σεπτέμβριο έστω, που έχεις περάσει όλο το καλοκαίρι τρώγοντας την Άρτα, τα Γιάννενα, δύο νομούς της Θεσσαλίας και ένα μικρό τμήμα της Πελοποννήσου;

Όοοχι όμως.

Η αποτοξίνωση ξεκινά με μαθηματική ακρίβεια την Καθαρά Δευτέρα και ολοκληρώνεται Μεγάλο Σάββατο στις 23:59, ώστε δώδεκα λεπτά αργότερα να πέσεις με το κεφάλι στη μαγειρίτσα, στο αρνί, στα αυγά και στο τσουρέκι.

Αυτό δεν είναι detox. Θρησκευτική διαλειμματική διατροφή είναι.

Και μεταξύ μας, το ανθρώπινο σώμα, όταν λειτουργεί σωστά, διαθέτει ήδη ένα αρκετά πετυχημένο σύστημα αποτοξίνωσης. Λέγεται ήπαρ και νεφροί.

Η συνειδητοποίηση είναι μεγάλο πράγμα. Δώσ’ της μια ευκαιρία.

- Πέθανε. Είχε...

Ήμαρτον. Έχει όνομα.

Δεν λέγεται "το ξορκισμένο", "έξω από μας", "η επάρατος" ή "...ξέρεις". Καρκίνος λέγεται.

Και τι σημαίνει στην τελική "κακιά αρρώστια" που λέτε μερικοί; Υπάρχει καλή;

Έχει ακούσει ποτέ κανείς "Α, τι ωραία! Χολοκυστίτιδα".

Οι λέξεις δεν προκαλούν τις ασθένειες. Δεν χρειάζεται να φτύσεις τον κόρφο σου τρεις φορές, να σταυροκοπηθείς και να χτυπήσεις ξύλο επειδή κάποιος είπε "καρκίνος".

Υπάρχει μάλιστα και στον ζωδιακό κύκλο (πολύ γκρινιάρηδες, σου λέει οι καρκίνοι) οπότε θεωρητικά η ανθρωπότητα θα έπρεπε να έχει εξοικειωθεί κάπως με τη λέξη.

- Όλα γίνονται για κάποιο λόγο.

Αυτό είναι ίσως από τα αγαπημένα μου γιατί φαίνεται πως πρέπει σώνει και ντε το σύμπαν να έχει γράψει σενάριο για εμάς. Που ίσα και που χέστηκε, δηλαδή. 

Έσπασες το πόδι σου επειδή έπρεπε να μάθεις να επιβραδύνεις.

Σε απέλυσαν επειδή η ζωή σου ετοιμάζει κάτι καλύτερο.

Σε παράτησε επειδή έπρεπε να βρεις τον εαυτό σου.

Κι αν σε χέσει περιστέρι στο κεφάλι; Τι μάθημα ακριβώς σου στέλνει το σύμπαν; Να φοράς καπέλο;

Μερικές φορές τα πράγματα γίνονται επειδή ένας άνθρωπος πήρε μια απόφαση, επειδή μια συγκυρία στράβωσε, επειδή συνέπεσαν πέντε παράγοντες ή επειδή απλούστατα έτυχε.

Δεν χρειάζεται να πάρεις πτυχίο συμβολισμού για να δικαιολογήσεις κάθε στραβή της ζωής. Και κυρίως, αυτή η φράση γίνεται σχεδόν χυδαία όταν τη λες σε άνθρωπο που έχει πάθει κάτι πραγματικά άσχημο.

Όχι. Δεν χρειάζεται να υπάρχει λόγος για όλα. Μερικά πράγματα είναι απλώς σκατά. Αποδέξου το.

- Ένας Παπαδόπουλος μας χρειάζεται.

Ένας Παπαδόπουλος χρειάζεται σε σένα, που θεωρείς ότι η δημοκρατία έχει ένα βασικό μειονέκτημα κι αυτό είναι να επιτρέπει στους άλλους να διαφωνούν μαζί σου.

Εάν δεν τα κάνουν καλά οι πολιτικοί, οπότε θέλουμε δικτάτορα, είναι περίπου σαν να λες "Δεν μου αρέσει η ποιότητα του φαγητού στο εστιατόριο, οπότε ας καταργήσουμε την τροφή να πάει στο διάολο".

Κι επιπλέον πάντα με συναρπάζει η βεβαιότητα αυτού που ζητάει δικτάτορα, ότι ο δικτάτορας θα συμφωνεί μαζί του.

Αγάπη μου, εάν έρθει δικτάτορας, δεν θα σου ζητήσει πρώτα το πολιτικό σου πρόγραμμα για να προσαρμόσει αναλόγως τη χούντα.

Συγχύστηκα πάλι.

- Ό,τι δεν σε σκοτώνει σε κάνει πιο δυνατό.

Όχι.

Ό,τι δεν σε σκοτώνει μπορεί κάλλιστα:

- να σε κάνει πιο δυνατό,

- να σε κάνει πιο φοβισμένο,

- να σου αφήσει χρόνιο πόνο,

- να σε αφήσει ανάπηρο,

- να σου προκαλέσει μετατραυματικό στρες,

- να σου χαλάσει κάποια χρόνια από τη ζωή σου,

- ή να μη σε αλλάξει σχεδόν καθόλου.

Δεν υπάρχει κάποιο μεταφυσικό γυμναστήριο χαρακτήρα όπου κάθε τραύμα μετατρέπεται υποχρεωτικά σε μάζα ψυχής.

Μερικές φορές η δύναμη δεν είναι το αποτέλεσμα αυτού που έπαθες. Είναι αυτό που αναγκάστηκες να επιστρατεύσεις για να επιβιώσεις από αυτό.

Άλλη κουβέντα, άλλη ώρα.

- Δεν υπάρχει "δεν μπορώ". Υπάρχει μόνο "δεν θέλω".

Ωραία.

Θέλω να γίνω μοντέλο της Victoria’s Secret.

Δεν μπορώ.

Θέλω να κάνω άλμα επί κοντώ έξι μέτρα και βάλε.

Δεν μπορώ.

Θέλω να τραγουδήσω σαν τη Whitney Houston.

Αν το επιχειρήσω, θα χρειαστεί να εκκενωθεί η πολυκατοικία.

Υπάρχει "δεν μπορώ".

Υπάρχει "δεν μπορώ ακόμα".

Υπάρχει "δεν μπορώ υπό αυτές τις συνθήκες".

Υπάρχει "δεν έχω τα μέσα".

Υπάρχει "δεν έχω την ικανότητα".

Και τι έγινε;!

Το "όλα είναι θέμα θέλησης" είναι ιδιαίτερα βολική φιλοσοφία όταν θέλουμε να χρεώσουμε στον άλλο μια αποτυχία.

Ήθελες αρκετά; Αν όχι, φταις.

Αν ναι και πάλι δεν τα κατάφερες, μάλλον δεν ήθελες αρκετά.

Εξαιρετικό σύστημα. Άχαστο.

- Ο χρόνος όλα τα γιατρεύει.

Ο χρόνος δεν είναι ούτε γιατρός ούτε έχει κανέναν επαγγελματικό προσανατολισμό.

Ο χρόνος περνάει. Αυτό. Σκέτο.

Μέσα στον χρόνο μπορεί εσύ να επεξεργαστείς, να προσαρμοστείς, να ξεχάσεις λεπτομέρειες, να μάθεις να κουβαλάς κάτι διαφορετικά.

Μπορεί όμως και όχι.

Εάν αφήσεις ένα κάταγμα δεκαπέντε χρόνια χωρίς θεραπεία, δεν θα πει ο χρόνος "Άσ’ το πάνω μου, το ’χω."

Και στις ψυχικές πληγές επίσης δεν περνάει πάντα επειδή απλώς γύρισε το ημερολόγιο.

Μερικά πράγματα κλείνουν.

Μερικά αφήνουν ουλή.

Μερικά τα κουβαλάς μέχρι το τέλος και απλώς δεν σε πονάνε κάθε μέρα. Κι άλλα πονάνε σας διάολοι συνεχώς.

Κι αυτό μια χαρά μπορεί να συμβεί.

- Όταν κλείνει μια πόρτα, ανοίγει ένα παράθυρο.

Κι όταν κλείνει και το παράθυρο, ανοίγει η καταπακτή και σε τρώει η μαρμάγκα...

Μερικές φορές κλείνει μια πόρτα και δεν ανοίγει τίποτα. Κάθεσαι στο σκοτάδι, κλαις, βρίζεις, μετά ψάχνεις για κλειδί, καλείς κλειδαρά ή βρίσκεις άλλη έξοδο μόνος σου.

Δεν έχει υποχρέωση το σύμπαν να σου ανοίξει παράθυρο επειδή έκλεισε η πόρτα.

Και τι να το κάνω το παράθυρο δηλαδή; Να πηδήξω να ησυχάσω;

- Σκέψου θετικά.

Σαν να είναι η θετική σκέψη σπρέι WD-40 για κάθε στραβωμένο μηχανισμό της ζωής.

Η αισιοδοξία βοηθάει καμιά φορά, δε λέω. Το να πιστεύεις ότι τα πράγματα μπορεί να πάνε καλύτερα είναι χρήσιμο. Το να κοιτάς όμως έναν τοίχο που πέφτει πάνω σου και να λες "Να μια ωραία ευκαιρία για ανακαίνιση" δεν είναι αισιοδοξία. Είναι άρνηση της πραγματικότητας με αρωματικό χώρου.

Δεν λύνονται όλα επειδή άλλαξες σκέψη. Μερικά λύνονται με γιατρό, δικηγόρο, ξεκούραση, λεφτά, βοήθεια, μια σοβαρή συζήτηση ή με το να φύγεις τρέχοντας από εκεί που πρέπει.

Το να βλέπεις καθαρά το πρόβλημα δεν σημαίνει ότι το προσκαλείς. Σημαίνει ότι, αν χρειαστεί, ξέρεις πού να στοχεύσεις.

- Υπάρχουν και χειρότερα.

Υπάρχουν. Και;

Αν πονάει το δόντι σου, δεν σου περνάει επειδή κάπου κάποιος έχει χολέρα.

Αν έχασες τη δουλειά σου, δεν σε ανακουφίζει ιδιαίτερα ότι κάποιος άλλος έχασε και το σπίτι του.

Η δυστυχία δεν είναι διαγωνισμός όπου νικάει όποιος κρατάει το πιο άθλιο χαρτί.

Όταν ακούω να το λένε αυτό, σκέφτομαι ότι τώρα, εκτός από το πρόβλημά του, ο άλλος έχει και ενοχές που στενοχωρήθηκε. Εξαιρετική προσθήκη. Σαν να βάζεις παρμεζάνα πάνω σε κάταγμα.

Ναι, υπάρχουν πάντα χειρότερα. Υπάρχουν και καλύτερα.

Η πληροφορία αυτή δεν βοηθάει σχεδόν κανέναν τη στιγμή που πονάει.

- Αντέχεις εσύ, δε σε φοβάμαι.

Αν το ξανακούσω, ορκίζομαι θα αρχίσουν να φοβούνται.

Λέγεται συχνά με καλή πρόθεση. Εννοούν ότι πιστεύουν σε σένα. Σε έχουν δει να τα βγάζεις πέρα και αυτό είναι όμορφο, δε λέω. Ενδεχομένως να σου δώσει και κουράγιο.

Όμως μπορεί να γίνει και παγίδα.

Ο άνθρωπος που ακούει συνέχεια πόσο δυνατός είναι αρχίζει να νιώθει ότι δεν του επιτρέπεται να καταρρεύσει ούτε για ένα απόγευμα. Ότι πρέπει να αντέξει και αυτό, και το επόμενο, και το επόμενο, επειδή έχει χτίσει την "κακή" φήμη ότι βγάζει τη γερμανική βάρδια χωρίς να ζητάει διάλειμμα.

Ε, αφήστε τον άνθρωπο να ακουμπήσει κάπου μια στιγμή να πάρει μιαν ανάσα!

Το ότι αντέχω δεν σημαίνει ότι δεν κουράζομαι.

Το ότι τα καταφέρνω δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζομαι βοήθεια.

Και το ότι δεν έπεσα μπροστά σου, δεν σημαίνει ότι δεν έχω πέσει κάπου αλλού, μόνη μου, σε ένα πακέτο χαρτομάντιλα να μαζεύω τις μύξες μου και τρία γατιά να με κοιτάνε με περιέργεια και να αναρωτιούνται για τους ήχους που βγάζει η δουλάρα που τα φροντίζει.

- Το μεγαλύτερό μου ελάττωμα είναι ότι είμαι ειλικρινής.

Πρωτίστως... Να! Τώρα δα λες ψέματα.

Όλοι λέμε. Λευκά ψέματα, μπεζ ψέματα, ψέματα για να μη γίνει ο οικογενειακός καφές πεδίο μάχης, ψέματα για να μη χρειαστεί να πεις στη συνάδελφο όταν σε ρωτάει ότι το καινούργιο της κούρεμα μοιάζει να σχεδιάστηκε από άνθρωπο που μισεί τα μαλλιά.

Αλλά συνήθως αυτή η φράση μεταφράζεται ως:

"Δεν ξέρω να φερθώ σαν άνθρωπος και το βαφτίζω ειλικρίνεια, γιατί έτσι γίνομαι ο άνθρωπος των σπηλαίων με ηθικό πλεονέκτημα".

Δεν χρειάζεται αγένεια για να είναι κάτι αλήθεια. Η ειλικρίνεια είναι μεγάλο προτέρημα όταν μάθουμε να τη λέμε χωρίς να την πετάμε στα μούτρα του άλλου, μόνο και μόνο επειδή τόσο μας καίει να την πούμε.

Η πρόθεσή σου μπορεί να είναι τίμια. Ο τρόπος σου μπορεί να είναι για τα μπάζα.

Και αυτά τα δύο συνυπάρχουν μια χαρά.

- Στη δουλειά είμαστε σαν οικογένεια.

Εξαιρετικό.

Σαν ποιάς οικογένειας όμως, πες μου, για να καταλάβω. Των Ίνγκαλς από το Μικρό Σπίτι στο Λιβάδι ή του Charles Manson;

Όταν αρχίσει η εταιρεία να πληρώνει την ψυχοθεραπεία μου, έξτρα διακοπές και να μου δανείζει λεφτά χωρίς τόκο, το ξανασυζητάμε. Μέχρι τότε, ας μείνουμε στη ριζοσπαστική ιδέα ότι είμαστε εργαζόμενοι με σύμβαση.

Γιατί συνήθως το "είμαστε οικογένεια" σημαίνει ότι θα σου ζητηθούν παραπάνω απ’ όσα γράφει η σύμβασή σου, κατά προτίμηση τελευταία στιγμή και με συναισθηματικό εκβιασμό "Ξέρουμε ότι έχεις κανονίσει λογικά, αλλά όλοι θα βάλουμε πλάτη".

Όχι ακριβώς...

Όλοι θα βάλουμε πλάτη όταν συμβεί μια πραγματική ανάγκη και τότε θα είναι όντως όλων η πλάτη παρούσα. Όταν βαφτίζουμε κάθε κακό προγραμματισμό, κάθε έλλειψη προσωπικού και κάθε τσιγκουνιά της διοίκησης "οικογενειακό πνεύμα", δεν μιλάμε για οικογένεια.

Μιλάμε για εργασιακή εκμετάλλευση.

- Ο πελάτης έχει πάντα δίκιο.

Όχι.

Ο πελάτης συχνά έχει λεφτά και κάποιες φορές έχει και δίκιο. Άλλες φορές το μόνο που έχει είναι μια εντυπωσιακή αφοσίωση στο να κυκλοφορεί ως περιφερόμενο λάθος με περίσσια αυτοπεποίθηση.

Έχει δίκιο να πει ότι δεν του αρέσει ένα προϊόν. Έχει δίκιο να ζητήσει ευγένεια.

Δεν έχει όμως δίκιο να σου εξηγήσει πώς να κάνεις τη δουλειά σου, να φωνάζει επειδή δεν καταλαβαίνει την πολιτική επιστροφών ή να απαιτεί να αλλάξουν οι νόμοι της φυσικής επειδή βιάζεται.

Το "ο πελάτης έχει πάντα δίκιο" μάλλον επινοήθηκε από κάποιον που δεν χρειάστηκε ποτέ να βγάλει βάρδια στην εξυπηρέτηση πελατών.

- Δεν είμαι ρατσιστής, αλλά…

Μια φράση που λειτουργεί σαν προειδοποιητική ετικέτα.

"Ακολουθεί ρατσισμός. Παρακαλώ κρατηθείτε από τις χειρολαβές".

Το "αλλά" δεν ακυρώνει ό,τι ακολουθεί. Είναι ακριβώς το αντίθετο. Σε προετοιμάζει ότι ο ομιλητής θα πει κάτι τόσο άβολο, ώστε χρειάζεται πρώτα να προλάβει την αντίδρασή σου.

- Δεν έχω τίποτα με τους ξένους, αλλά…

- Δεν είμαι σεξιστής, αλλά…

- Δεν έχω τίποτα με τους γκέι, αλλά…

Πες το μέχρι τέλους. Μη μας αφήνεις με το σασπένς.

Και μεταξύ μας, αν χρειάζεσαι ολόκληρο πρόλογο για άλλοθι πριν εκφράσεις μια αθώα άποψη, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα η άποψή σου να μην είναι ούτε αθώα ούτε απλώς άποψη.

Και αυτά είναι μόνο τα κλισέ γενικής χρήσης. Εκείνα που πετάμε σε κάθε πόνο, στραβή, δουλειά και κοινωνική κουβέντα επειδή η σιωπή μάς πέφτει βαριά.

Γιατί υπάρχει και η ειδική κατηγορία: τα σχεσιακά.

Εκεί δεν έχουμε απλώς κλισέ. Έχουμε ολόκληρη βιομηχανία καπνογόνων, παρηγορητικών ψεμάτων και συναισθηματικών χειροβομβίδων.

Αλλά αυτά στο επόμενο.

Να πάρουμε πρώτα μια ανάσα.